جدیدترین
سه سؤالی که بیشتر از همه درباره رژیم اوره و کراتینین پرسیده می‌شود، سه پاسخ کوتاه دارد: ماست برای کراتین بالا اگر ساده و کم‌نمک باشد، در مقدار مشخص مجاز است؛ برنج اوره را بالا نمی‌برد و معمولاً یکی از امن‌ترین پایه‌های این رژیم است؛ صبحانه باید کم‌نمک باشد و پروتئین آن اندازه‌گیری شود. جزئیات هر کدام، جدول غذاهای مجاز و ممنوع و نمونه منوی یک روز در ادامه آمده است.
| ماست برای کراتین بالا | بله، با شرط: ماست ساده، کم‌نمک، روزی حدود یک لیوان؛ در فسفر بالا یا محدودیت پروتئین کمتر. |
|---|---|
| پنیر برای کراتین بالا | محدود: فقط پنیر کم‌نمک و کم؛ پنیر شور برای فشار خون و کلیه مناسب نیست. |
| شیر برای کراتین بالا | محدود: ضرر مستقیم ندارد، اما فسفر و پروتئین دارد؛ در محدودیت مایعات هم حساب می‌شود. |
| برنج برای کراتین بالا | بله: برنج سفید ساده اوره نمی‌سازد و پتاسیم و فسفر کمی دارد؛ مشکل از خورش پرگوشت و شور است. |
| صبحانه برای اوره بالا | نان کم‌نمک + خیار یا گوجه + یک قاشق پنیر کم‌نمک یا نصف لیوان ماست + چای کم‌رنگ. |
| دمنوش برای کراتین بالا | خیر: هیچ دمنوش یا عرقی کراتینین را پایین نمی‌آورد و بعضی با داروها تداخل دارند. |
مبنای علمی: راهنمای تغذیه NIDDK/NIH برای بیماری مزمن کلیه، راهنمای CDC برای دیابت و کلیه، برگه‌های آزمایش BUN و کراتینین MedlinePlus، WHO و NHS | به‌روزرسانی: شهریور ۱۴۰۵
ماست برای کراتین بالا نه درمان است و نه ممنوع؛ ماست کراتینین را نه بالا می‌برد و نه پایین می‌آورد. کراتینین محصول کار طبیعی عضله است و کلیه آن را دفع می‌کند؛ عدد آن با غذا جابه‌جا نمی‌شود، با عملکرد کلیه و آب بدن جابه‌جا می‌شود. سؤال درست درباره ماست برای کراتین بالا این است که چه باری روی کلیه می‌گذارد. در انتخاب ماست برای کراتین بالا سه چیز مهم است: پروتئین (که به اوره تبدیل می‌شود)، فسفر (که در کلیه ضعیف تجمع می‌کند) و نمک در ماست‌های چکیده و طعم‌دار. NIDDK فسفر را در غذاهای پروتئینی مثل گوشت، لبنیات و حبوبات و همچنین در افزودنی‌های صنعتی معرفی می‌کند و CDC لبنیات را در فهرست غذاهای پرفسفر می‌آورد.
نتیجه عملی درباره ماست برای کراتین بالا: اگر فسفر و پتاسیم خون طبیعی است، روزی حدود یک لیوان ماست ساده و کم‌چرب مشکلی ندارد و حتی منبع پروتئین قابل حساب برای کسانی است که گوشت را کم کرده‌اند. اگر فسفر بالاست، بیماری کلیه پیشرفته است یا پزشک پروتئین را محدود کرده، همان یک لیوان باید نصف شود یا از سهم پروتئین روزانه کم شود. در میان انواع ماست برای کراتین بالا، ماست چکیده، ماست موسیر و دوغ شور به‌خاطر نمک و غلظت پروتئین انتخاب بدتری هستند.
| لبنیات | وضعیت | مقدار و شرط |
|---|---|---|
| ماست ساده کم‌چرب | مجاز | مقدار مجاز ماست برای کراتین بالا: حدود یک لیوان در روز؛ در فسفر بالا نصف لیوان |
| ماست چکیده، موسیر، دوغ شور | محدود | نمک و پروتئین متراکم؛ گاهی و کم |
| پنیر کم‌نمک | محدود | یک قاشق غذاخوری در صبحانه؛ نه هر روز اگر فسفر بالاست |
| پنیر شور، لیقوان، پنیر پیتزا | پرهیز | سدیم بالا؛ فشار خون و احتباس مایع را بدتر می‌کند |
| شیر کم‌چرب | محدود | نصف تا یک لیوان؛ در محدودیت مایعات جزو مایعات حساب می‌شود |
| کشک | پرهیز | هم‌زمان شور و پرپروتئین است |
ساده و کم‌نمک، روزی یک لیوان؛ در فسفر بالا نصف لیوان؛ به‌جای پنیر نه کنار آن؛ ماست چکیده، موسیر و دوغ شور کمتر.
اوره از تجزیه پروتئین ساخته می‌شود و برنج تقریباً پروتئین ندارد؛ پس برنج و اوره خون رابطه مستقیمی ندارند. برنج سفید از نظر پتاسیم و فسفر هم در گروه کم‌ها است و به همین دلیل در رژیم‌های کلیوی معمولاً پایه انرژی روزانه است، نه چیزی که باید حذف شود. کسی که گوشت را کم می‌کند باید انرژی را از جایی بگیرد، وگرنه بدن عضله خودش را می‌سوزاند و اوره بالا می‌رود؛ برنج همان جای خالی را پر می‌کند.
ماست برای کراتین بالا (کراتینین) و اوره
آنچه برنج را در این رژیم مشکل‌ساز می‌کند، خود برنج نیست: خورش با گوشت زیاد، ته‌دیگ شور، روغن زیاد، و در دیابتی‌ها مقدار زیاد آن در یک وعده. سه قاعده ساده: یک کفگیر تا یک و نیم کفگیر در وعده، نمک آب برنج کم، و همراهی با سبزی و مقدار اندازه‌گیری‌شده پروتئین به‌جای خورش پرگوشت. کنار برنج، نصف لیوان ماست برای کراتین بالا جایگزین بهتری برای خورش پرگوشت است. برنج قهوه‌ای فیبر بیشتری دارد، اما فسفر و پتاسیم آن هم بیشتر است؛ در بیماری کلیه پیشرفته برتری‌ای بر برنج سفید ندارد.
صبحانه ایرانی معمولاً دو مشکل برای کلیه دارد: پنیر شور و نان شور. با همین دو تغییر، بیشتر راه طی می‌شود. قاعده صبحانه در اوره بالا این است: نمک کم، یک منبع پروتئین کوچک و اندازه‌گیری‌شده، کربوهیدرات ساده برای انرژی، و یک سبزی یا میوه کم‌پتاسیم. سه نمونه زیر برای فردی است که دیابت کنترل‌نشده و پتاسیم بالا ندارد؛ در غیر این صورت مقدار نان و میوه باید با پزشک یا کارشناس تغذیه تنظیم شود. ماست برای کراتین بالا در صبحانه هم جا دارد، به شرط آنکه جای پنیر بنشیند نه کنار آن، تا پروتئین یک وعده دو برابر نشود.
| نمونه | ترکیب | نکته |
|---|---|---|
| صبحانه ساده | دو کف دست نان کم‌نمک + یک قاشق پنیر کم‌نمک + خیار و گوجه + چای کم‌رنگ | پنیر را یک شب در آب بگذارید تا نمکش کم شود |
| صبحانه با ماست | نصف لیوان ماست برای کراتین بالا (ساده و کم‌نمک) + نان + یک سیب کوچک | سیب طبق CDC از میوه‌های کم‌پتاسیم است |
| صبحانه گرم | یک تخم‌مرغ آب‌پز (فقط سفیده اگر فسفر بالاست) + نان + سبزی خوردن | تخم‌مرغ روزانه نباشد اگر پروتئین محدود شده |
| صبحانه نامناسب | سوسیس، کالباس، پنیر لیقوان، نان سنگک شور، آب‌میوه صنعتی، عدسی و نیمرو پرنمک | نمک، فسفر افزوده و پروتئین زیاد در یک وعده |
چهار چیز در این رژیم، از ماست برای کراتین بالا تا برنج و مرغ، کنترل می‌شود: سدیم، پروتئین، پتاسیم و فسفر. NIDDK سقف عمومی سدیم را ۲٬۳۰۰ میلی‌گرم در روز (کمتر از یک قاشق چای‌خوری نمک) می‌داند و می‌گوید بسیاری از بیماران کلیوی به کمتر از این نیاز دارند. مقدار پروتئین در بیمار دیالیزی و غیردیالیزی فرق دارد؛ دیالیز پروتئین را از خون خارج می‌کند و بیمار دیالیزی معمولاً به پروتئین بیشتر نیاز دارد. پتاسیم و فسفر فقط وقتی محدود می‌شوند که آزمایش بالا بودنشان را نشان دهد. جدول زیر، از جمله جایگاه ماست برای کراتین بالا، بر همین چهار محور ساخته شده است.
| گروه | مجاز | محدود | پرهیز |
|---|---|---|---|
| نان و غلات | برنج سفید، نان کم‌نمک، ماکارونی ساده | نان سبوس‌دار و برنج قهوه‌ای (فسفر)، جو | نان شور، کراکر شور |
| پروتئین | مرغ و ماهی بدون نمک در مقدار تعیین‌شده، سفیده تخم‌مرغ | گوشت قرمز، حبوبات (عدس، لوبیا)، زرده | سوسیس، کالباس، کله‌پاچه، پودر پروتئین |
| لبنیات | ماست ساده کم‌چرب | شیر، پنیر کم‌نمک، ماست چکیده | پنیر شور، کشک، دوغ شور |
| میوه | سیب، انگور، گلابی، آلو، توت‌ها، هلو، آناناس | پرتقال، طالبی، انار، کیوی (در پتاسیم بالا) | موز، خرما، انجیر خشک، کشمش، آب‌میوه صنعتی (در پتاسیم بالا) |
| سبزی | خیار، کاهو، کلم، گل‌کلم، پیاز، فلفل دلمه‌ای، هویج، بادمجان | سیب‌زمینی و اسفناج (آب‌پز و آبکش‌شده)، گوجه | ترشی، شور، رب و سس‌های آماده |
| نوشیدنی | آب (طبق سقف مایعات)، چای کم‌رنگ | قهوه، آب سیب و انگور طبیعی | نوشابه تیره (فسفر افزوده)، انرژی‌زا، دوغ شور، الکل |
| چاشنی | آبلیمو، سرکه، سیر، زردچوبه، فلفل، سبزی معطر | آبغوره (اغلب نمک دارد)، رب کم‌نمک | نمک، نمک رژیمی پتاسیمی، سس سویا، ادویه‌های آماده |
دو نکته درباره این جدول: ستون میوه و سبزی فقط برای کسی سخت‌گیرانه است که پتاسیم خونش بالا باشد؛ با پتاسیم طبیعی، حذف بی‌دلیل میوه به سوءتغذیه می‌انجامد. NIDDK آب‌پز کردن و دور ریختن آب سبزی‌های پرپتاسیم مثل سیب‌زمینی را روش عملی کاهش پتاسیم می‌داند. نکته دوم، «نمک رژیمی» است که در بسیاری از خانه‌ها به جای نمک معمولی مصرف می‌شود؛ پایه آن کلرید پتاسیم است و در بیمار کلیوی می‌تواند خطرناک باشد. لبنیات تنها گروهی است که حکمش بیشتر به فسفر بستگی دارد؛ به همین دلیل ماست برای کراتین بالا در ستون مجاز آمده و کشک در ستون پرهیز.
اینکه کدام ستون جدول برای شماست، به eGFR، پتاسیم و فسفر برگه آزمایش بستگی دارد. از برگه عکس بگیرید تا آزمایش‌خوان فهیم طب کراتینین، BUN، eGFR، پتاسیم و فسفر را با محدوده مرجع همان آزمایشگاه و بر اساس سن و جنس شما تفسیر کند؛ کاملاً رایگان. اگر فسفر برگه بالا باشد، سهم ماست برای کراتین بالا نصف می‌شود.
این منو، با سهم مشخص ماست برای کراتین بالا، برای بزرگسالی است که بیماری کلیه خفیف تا متوسط دارد، دیالیز نمی‌شود و پتاسیم و فسفرش طبیعی است. مقدار پروتئین آن حدود ۵۰ تا ۶۰ گرم است؛ اگر پزشک عدد دیگری تعیین کرده، سهم مرغ، ماهی و ماست برای کراتین بالا را تغییر دهید، نه برنج و سبزی را.
| وعده | غذا |
|---|---|
| صبحانه | نان کم‌نمک، یک قاشق پنیر کم‌نمک، خیار، چای کم‌رنگ |
| میان‌وعده | یک سیب یا یک خوشه کوچک انگور |
| ناهار | یک و نیم کفگیر برنج، ۶۰ گرم مرغ کبابی بدون نمک (اندازه کف دست بدون انگشت)، سالاد خیار و کاهو با آبلیمو |
| عصرانه | نصف لیوان ماست ساده با خیار و نعناع؛ همان مقدار استاندارد ماست برای کراتین بالا |
| شام | خوراک بادمجان و فلفل دلمه‌ای با کمی روغن زیتون، نان یا یک کفگیر برنج، یک سفیده تخم‌مرغ |
| مایعات | آب در حد سقفی که پزشک گفته؛ اگر سقف ندارید، به اندازه تشنگی و رنگ ادرار روشن |
اوره در غذا وجود ندارد؛ بدن آن را از پروتئین می‌سازد. پس هرچه پروتئین دریافتی بیشتر از نیاز باشد، اوره بیشتر ساخته می‌شود: گوشت زیاد در هر وعده، پودر و مکمل پروتئین، رژیم‌های لاغری پرپروتئین. ماست برای کراتین بالا در این فهرست نیست، مگر آنکه روزی چند لیوان خورده شود. عامل دوم که اغلب فراموش می‌شود، کم‌آبی است؛ MedlinePlus کم‌آبی را یکی از علت‌های بالا رفتن BUN معرفی می‌کند و کراتینین هم در کم‌آبی غلیظ‌تر می‌شود. عامل سوم نمک است که مستقیم اوره نمی‌سازد، اما با بالا بردن فشار خون و احتباس مایع، به کلیه فشار می‌آورد. غذاهای بسته‌بندی و رستورانی طبق CDC بیشترین سهم سدیم را دارند.
درباره کراتینین یک استثنا مهم وجود دارد: مکمل کراتین که بدنسازان مصرف می‌کنند، عدد کراتینین آزمایش را بالا می‌برد بدون آنکه لزوماً کلیه آسیب دیده باشد. اگر کراتینین بالاست و کراتین یا پودر پروتئین مصرف می‌کنید، این را حتماً به پزشک بگویید و آزمایش را پس از قطع مکمل تکرار کنید.
هیچ دمنوش، عرق گیاهی، آبغوره، کرفس، پیاز یا سیاه‌دانه‌ای کراتینین را پایین نمی‌آورد؛ همان‌طور که ماست برای کراتین بالا هم آن را پایین نمی‌آورد، چون کراتینین را کلیه دفع می‌کند و این‌ها عملکرد فیلتر کلیه را تغییر نمی‌دهند. آنچه گاهی بعد از مصرف مایعات دیده می‌شود، اثر رفع کم‌آبی است، نه اثر گیاه. بعضی از این‌ها ضرر هم دارند: عرقیات و دمنوش‌های مدر در بیمار با محدودیت مایعات یا داروی دیورتیک مشکل‌ساز می‌شوند، آبغوره و ترشی‌های خانگی نمک قابل توجهی دارند، و برخی گیاهان با داروهای فشار خون تداخل می‌کنند. NHS درمان بیماری مزمن کلیه را کنترل فشار خون، داروها و سبک زندگی متناسب با مرحله بیماری می‌داند، نه فرآورده گیاهی.
درمان خانگی معنادار برای اوره و کراتین بالا همین سه کار است: نمک را واقعاً کم کنید (نه فقط نمکدان سر سفره، بلکه نان، پنیر، ترشی و غذای آماده)، پروتئین را اندازه بخورید، و مایعات را طبق سقف تعیین‌شده تنظیم کنید. اگر عدد بعد از این‌ها پایین نیامد، علت چیز دیگری است: دارو، دیابت، فشار خون، انسداد یا بیماری کلیه، که رژیم به‌تنهایی آن را برنمی‌گرداند. به همین دلیل ماست برای کراتین بالا یا هر خوراکی دیگری را نباید درمان حساب کرد؛ این‌ها فقط بار رژیم را سبک‌تر می‌کنند.
ماست برای کراتین بالا خوب است؟
بله، ماست برای کراتین بالا اگر ساده و کم‌نمک باشد، تا حدود یک لیوان در روز مجاز است. کراتینین را تغییر نمی‌دهد، اما پروتئین و فسفر دارد؛ اگر فسفر خون بالاست یا پروتئین محدود شده، مقدار را نصف کنید.
ماست برای کراتین بالا ضرر دارد؟
ماست ساده ضرری ندارد؛ ماست چکیده، موسیر و دوغ شور به‌خاطر نمک و پروتئین متراکم انتخاب بدتری‌اند. در فسفر بالا، مقدار ماست برای کراتین بالا به نصف لیوان در روز می‌رسد.
بهترین نوع ماست برای کراتین بالا کدام است؟
ماست ساده، کم‌چرب و بدون نمک افزوده. ماست میوه‌ای به‌خاطر قند افزوده و ماست چکیده به‌خاطر پروتئین متراکم گزینه دوم‌اند.
شیر برای کراتین بالا ضرر دارد؟
ضرر مستقیم ندارد و حکمش شبیه ماست برای کراتین بالا است. نصف تا یک لیوان شیر کم‌چرب برای بیشتر افراد مناسب است. در فسفر بالا یا محدودیت مایعات باید در سهم روزانه حساب شود.
پنیر برای کراتین بالا خوب است؟
فقط پنیر کم‌نمک و در حد یک قاشق غذاخوری در صبحانه. پنیر شور به‌خاطر سدیم برای فشار خون و کلیه مناسب نیست. اگر بین این دو مردد هستید، ماست برای کراتین بالا انتخاب کم‌نمک‌تری است.
آیا برنج برای کراتین بالا ضرر دارد؟
خیر. برنج سفید پروتئین ناچیز و پتاسیم و فسفر کمی دارد و اوره نمی‌سازد. یک تا یک و نیم کفگیر در وعده، با نمک کم و بدون خورش پرگوشت، بخشی از رژیم کلیوی است.
بهترین صبحانه برای کراتین بالا چیست؟
نان کم‌نمک با یک قاشق پنیر کم‌نمک یا نصف لیوان ماست ساده (مقدار مجاز ماست برای کراتین بالا)، خیار و گوجه، و چای کم‌رنگ. سوسیس، کالباس، پنیر شور و آب‌میوه صنعتی نباشد.
برای کاهش اوره چه بخوریم؟
غذای کم‌نمک، پروتئین اندازه‌گیری‌شده (مرغ یا ماهی به اندازه کف دست در یک وعده، یا نصف لیوان ماست برای کراتین بالا به‌جای بخشی از گوشت)، برنج یا نان کم‌نمک برای انرژی، میوه و سبزی کم‌پتاسیم مثل سیب، انگور، خیار و کاهو، و آب کافی اگر محدودیت مایعات ندارید.
چه غذاهایی اوره را بالا می‌برد؟
گوشت زیاد، پودر و مکمل پروتئین، رژیم لاغری پرپروتئین، و کم‌آبی؛ ماست برای کراتین بالا در مقدار مجاز جزو این‌ها نیست. غذای شور مستقیم اوره نمی‌سازد، اما با فشار خون به کلیه آسیب می‌زند.
میوه‌های مفید و مضر برای کراتین بالا کدام‌اند؟
با پتاسیم طبیعی، بیشتر میوه‌ها مجازند و می‌توان آن‌ها را کنار ماست برای کراتین بالا خورد. اگر پتاسیم بالاست: سیب، انگور، گلابی، آلو و توت‌ها مناسب‌ترند و موز، خرما، انجیر خشک، کشمش، پرتقال و طالبی باید محدود شوند.
دمنوش برای کراتین بالا چه بخوریم؟
هیچ دمنوشی کراتینین را پایین نمی‌آورد. چای کم‌رنگ یا دمنوش ساده در حد سقف مایعات اشکالی ندارد، اما عرقیات مدر و ترکیب‌های گیاهی ممکن است با داروها تداخل کنند.
گوشت مرغ برای کراتین بالا ضرر دارد؟
خیر، به شرط مقدار: حدود ۶۰ گرم (کف دست) در وعده، آب‌پز یا کبابی و بدون نمک. مرغ سوخاری، شور یا فرآوری‌شده مناسب نیست. در وعده‌ای که ماست برای کراتین بالا هم دارید، سهم مرغ را کمتر کنید.
درمان قطعی اوره خون چیست؟
درمان قطعی غذایی وجود ندارد؛ نه ماست برای کراتین بالا و نه هیچ خوراکی دیگر. اگر علت کم‌آبی یا پروتئین زیاد باشد با اصلاح آن برمی‌گردد؛ اگر علت بیماری کلیه، دیابت، فشار خون یا دارو باشد، درمان همان علت است.
حبوبات و عدس برای کراتین بالا خوب است؟
در مقدار کم و به‌جای گوشت، بله؛ با همان منطق ماست برای کراتین بالا. حبوبات هم پروتئین دارند و هم پتاسیم و فسفر؛ در بیماری کلیه پیشرفته باید محدود شوند.
مقدارهای این مقاله، از جمله سهم ماست برای کراتین بالا، برای بزرگسال با بیماری کلیه خفیف تا متوسط و بدون دیالیز نوشته شده و جایگزین برنامه غذایی پزشک یا کارشناس تغذیه کلیوی نیست. در دیالیز، دیابت، بارداری و پتاسیم یا فسفر بالا، مقدارها متفاوت است.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
