جدیدترین
عدد Creatinine را از برگه آزمایش خون وارد کنید. ابزار آن را با محدوده نرمال مقایسه می‌کند و eGFR و مرحله کار کلیه را نشان می‌دهد.
کراتین خون چند باشد خطرناک است؟ عددی که برای همه یکسان باشد وجود ندارد. کراتینین ۲ در مردی ۳۰ ساله با eGFR حدود ۴۵ همراه است و در زنی ۷۰ ساله با eGFR حدود ۲۶؛ اولی در مرحله ۳ بیماری کلیه قرار می‌گیرد و دومی در مرحله ۴. آنچه خطر را نشان می‌دهد eGFR است که از کراتینین، سن و جنس حساب می‌شود، و سرعت بالا رفتن عدد نسبت به آزمایش قبلی. عدد آزمایش خود را در ابزار بالای همین صفحه وارد کنید تا با محدوده نرمال مقایسه شود و eGFR و مرحله کار کلیه را ببینید.
در ادامه جدول eGFR برای کراتینین ۱ تا ۱۰ در مرد و زن، معنی عددهای ۱٫۵، ۲، ۳، ۵ و ۱۰، نشانه‌های آسیب حاد کلیه و معیار شروع دیالیز آمده است.
مبنای علمی: MedlinePlus، بنیاد ملی کلیه آمریکا (NKF)، راهنمای KDIGO 2024، NIDDK، کارآزمایی IDEAL و StatPearls · به‌روزرسانی: ۵ آبان ۱۴۰۵
خلاصه کلیدی
کراتینین ماده زائدی است که از کار عضله‌ها ساخته می‌شود و کلیه‌ها آن را از خون پاک می‌کنند و با ادرار بیرون می‌ریزند. وقتی کار تصفیه کلیه کم شود، کراتینین در خون جمع می‌شود و عدد آن بالا می‌رود.[۲] آنچه آزمایشگاه اندازه می‌گیرد کراتینین (Creatinine) است؛ «کراتین» در اصل نام ماده‌ای در عضله و مکمل‌های ورزشی است که بدن آن را به کراتینین تبدیل می‌کند، ولی در گفتار رایج بیشتر همین نام برای آزمایش به کار می‌رود.
مقدار کراتینین به اندازه بدن و توده عضله بستگی دارد و در زنان معمولاً کمتر از مردان است. MedlinePlus این محدوده‌ها را طبیعی می‌داند و تأکید می‌کند که محدوده آزمایشگاه‌ها کمی با هم فرق دارد:[۱]
| گروه | mg/dL | µmol/L |
|---|---|---|
| مرد | 0.7 – 1.3 | 62 – 115 |
| زن | 0.5 – 0.95 | 44 – 84 |
منبع: MedlinePlus Medical Encyclopedia. برای تبدیل µmol/L به mg/dL عدد را بر ۸۸٫۴ تقسیم کنید؛ مثلاً ۱۷۷ µmol/L حدود ۲ mg/dL است.
اگر برگه آزمایش شما محدوده دیگری چاپ کرده، ملاک همان محدوده است. عددی که کمی بالاتر از سقف محدوده باشد، به‌تنهایی بیماری کلیه را نشان نمی‌دهد؛ برای قضاوت درباره کار کلیه باید eGFR را دید.
جدول زیر eGFR را برای چند عدد رایج کراتینین در سه سن و دو جنس نشان می‌دهد. عددها با معادله CKD-EPI 2021 حساب شده‌اند؛ همان معادله‌ای که بنیاد ملی کلیه آمریکا برای بزرگسالان توصیه می‌کند و ضریب نژاد ندارد.[۵][۶] کنار هر عدد مرحله کار کلیه آمده است. برای سن دقیق خود، عدد را در ابزار بالای صفحه وارد کنید.
| کراتینین (mg/dL) | مرد ۳۰ ساله | مرد ۵۰ ساله | مرد ۷۰ ساله | زن ۳۰ ساله | زن ۵۰ ساله | زن ۷۰ ساله |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۱۰۴ G1 | ۹۲ G1 | ۸۱ G2 | ۷۸ G2 | ۶۹ G2 | ۶۱ G2 |
| ۱٫۲ | ۸۳ G2 | ۷۴ G2 | ۶۵ G2 | ۶۲ G2 | ۵۵ G3a | ۴۹ G3a |
| ۱٫۵ | ۶۴ G2 | ۵۶ G3a | ۵۰ G3a | ۴۸ G3a | ۴۲ G3b | ۳۷ G3b |
| ۲ | ۴۵ G3a | ۴۰ G3b | ۳۵ G3b | ۳۴ G3b | ۳۰ G3b | ۲۶ G4 |
| ۲٫۵ | ۳۵ G3b | ۳۱ G3b | ۲۷ G4 | ۲۶ G4 | ۲۳ G4 | ۲۰ G4 |
| ۳ | ۲۸ G4 | ۲۵ G4 | ۲۲ G4 | ۲۱ G4 | ۱۸ G4 | ۱۶ G4 |
| ۴ | ۲۰ G4 | ۱۷ G4 | ۱۵ G4 | ۱۵ G4 | ۱۳ G5 | ۱۱ G5 |
| ۵ | ۱۵ G4 | ۱۳ G5 | ۱۲ G5 | ۱۱ G5 | ۱۰ G5 | ۹ G5 |
| ۶ | ۱۲ G5 | ۱۱ G5 | ۹ G5 | ۹ G5 | ۸ G5 | ۷ G5 |
| ۸ | ۹ G5 | ۸ G5 | ۷ G5 | ۶ G5 | ۶ G5 | ۵ G5 |
| ۱۰ | ۷ G5 | ۶ G5 | ۵ G5 | ۵ G5 | ۴ G5 | ۴ G5 |
عدد هر خانه eGFR بر حسب mL/min/1.73m² است (CKD-EPI 2021، گردشده) و مرحله از همان عدد گردشده تعیین شده است.
دو نکته از این جدول به دست می‌آید. یک عدد کراتینین در زن و در سن بالاتر، eGFR کمتری نشان می‌دهد؛ کراتینین ۱٫۵ در مرد ۳۰ ساله در مرحله ۲ است و در زن ۷۰ ساله در مرحله ۳b. نکته دوم اینکه رابطه کراتینین و eGFR خطی نیست: رفتن از ۱ به ۲ بیش از نیمی از eGFR را کم می‌کند، ولی رفتن از ۸ به ۱۰ فقط چند واحد. به همین دلیل یک بالا رفتن کوچک در عددهای پایین مهم‌تر از آن است که به نظر می‌رسد.
| مرحله | eGFR | معنی |
|---|---|---|
| G1 | ۹۰ و بالاتر | کار کلیه طبیعی؛ بیماری فقط اگر نشانه آسیب، مثل پروتئین در ادرار، باشد |
| G2 | ۶۰ تا ۸۹ | کاهش خفیف کار کلیه همراه با نشانه آسیب کلیه |
| G3a | ۴۵ تا ۵۹ | کاهش خفیف تا متوسط |
| G3b | ۳۰ تا ۴۴ | کاهش متوسط تا شدید |
| G4 | ۱۵ تا ۲۹ | کاهش شدید |
| G5 | کمتر از ۱۵ | نارسایی کلیه |
منبع: صفحه eGFR بنیاد ملی کلیه آمریکا. تعریف بیماری مزمن کلیه (پایداری بیش از ۳ ماه): KDIGO 2024.
eGFR با افزایش سن کم می‌شود، حتی در کسی که بیماری کلیه ندارد. بنیاد ملی کلیه آمریکا میانگین eGFR را در دهه بیست زندگی ۱۱۶، در دهه پنجاه ۹۳ و در ۷۰ سال به بالا ۷۵ گزارش می‌کند.[۴] پس eGFR حدود ۷۰ در یک فرد ۷۵ ساله با eGFR حدود ۷۰ در یک فرد ۲۵ ساله یک معنی ندارد. طبق تعریف KDIGO، بیماری مزمن کلیه وقتی تشخیص داده می‌شود که eGFR زیر ۶۰ یا نشانه آسیب کلیه بیش از ۳ ماه باقی بماند؛ یک آزمایش برای تشخیص کافی نیست.[۷]
در مرد جوان و عضلانی، کراتینین ۱٫۲ یا ۱٫۳ هنوز در محدوده نرمال MedlinePlus است و ۱٫۵ با eGFR حدود ۶۴ در مرحله ۲ قرار می‌گیرد. همین عدد در زن ۷۰ ساله eGFR حدود ۳۷ می‌دهد. اگر عدد شما در این محدوده است، پزشک معمولاً آزمایش را تکرار می‌کند و نسبت آلبومین به کراتینین ادرار را می‌خواهد تا روشن شود آسیب کلیه وجود دارد یا نه. جواب آزمایش پروتئین ادرار را می‌توانید در ابزار بررسی پروتئین در ادرار وارد کنید.
کراتینین ۲ بسته به سن و جنس eGFR حدود ۲۶ تا ۴۵ دارد و کراتینین ۳ حدود ۱۶ تا ۲۸؛ یعنی مرحله ۳ یا ۴. اگر این عدد در آزمایش تکراری هم دیده شود، پیگیری منظم با پزشک یا متخصص کلیه لازم است. در این مرحله معمولاً رژیم غذایی هم تنظیم می‌شود؛ جزئیات آن در رژیم کاهش اوره و کراتینین آمده است.
در این محدوده eGFR در بیشتر افراد بین ۷ و ۲۰ است، یعنی مرحله ۴ یا ۵. NIDDK توصیه می‌کند آشنایی با روش‌های درمان نارسایی کلیه، یعنی همودیالیز، دیالیز صفاقی، پیوند یا درمان نگه‌دارنده بدون دیالیز، پیش از آنکه به آن نیاز باشد شروع شود تا فرصت آماده‌سازی باشد.[۹]
کراتینین ۸ در همه ستون‌های جدول eGFR کمتر از ۱۰ می‌دهد و کراتینین ۱۰ حدود ۴ تا ۷. این محدوده نارسایی کلیه است.[۴] اگر چنین عددی برای اولین بار دیده شده یا قبلاً کراتینین شما خیلی کمتر بوده، ممکن است آسیب حاد کلیه باشد و باید همان روز بررسی شود. در بیماری که از قبل نارسایی کلیه شناخته‌شده دارد، تصمیم درباره دیالیز معمولاً در همین محدوده گرفته می‌شود، ولی خود عدد آن را تعیین نمی‌کند.
هیچ راهنمایی عدد مشخصی از کراتینین را مرز شروع دیالیز تعیین نکرده است. NIDDK نارسایی کلیه را کاهش کار کلیه به کمتر از ۱۵ درصد طبیعی تعریف می‌کند[۸] و می‌گوید بسیاری از افراد وقتی کار کلیه (GFR) بین ۵ و ۱۰ است دیالیز را شروع می‌کنند؛ زمان دقیق را پزشک با بیمار تعیین می‌کند.[۹]
شروع زودتر بر اساس عدد فایده‌ای نشان نداده است. در کارآزمایی IDEAL، ۸۲۸ بزرگسال با بیماری کلیه مرحله ۵ به دو گروه تقسیم شدند: شروع دیالیز در eGFR ۱۰ تا ۱۴ یا در eGFR ۵ تا ۷. در پیگیری حدود سه سال و نیم، مرگ‌ومیر و عوارض دو گروه تفاوت معنی‌داری نداشت.[۱۰] در گروه دوم، پزشکان اجازه داشتند در صورت بروز علائم، دیالیز را زودتر شروع کنند. این همان چیزی است که در عمل اتفاق می‌افتد: علائم و نتیجه آزمایش‌های دیگر زمان دیالیز را تعیین می‌کنند.
NIDDK این علائم را برای کاهش شدید کار کلیه برمی‌شمارد: ورم پاها، مچ و ساق، خستگی در روز و بدخوابی در شب، ادرار کم یا قطع ادرار، سردرد، خارش، تهوع، گرفتگی عضله، درد مفاصل و گیجی.[۸] بی‌اشتهایی و تحلیل عضله هم ممکن است آن‌قدر آرام شروع شوند که بیمار متوجه نشود.[۹] تصمیم نهایی با بیمار است و برخی بیماران، به‌ویژه در سن بالا، درمان نگه‌دارنده بدون دیالیز را انتخاب می‌کنند.[۹]
در آسیب حاد کلیه وضعیت فرق دارد: گاهی دیالیز موقت لازم می‌شود و پس از درمان علت، کار کلیه تا حدی یا کامل برمی‌گردد. برای بیمارانی که دیالیز می‌شوند، حال بیمار قبل، حین و بعد از دیالیز، پتاسیم بالا در دیالیز و فسفر بالا در دیالیز را جداگانه توضیح داده‌ایم.
بالا بودن کراتینین با بالا رفتن سریع آن فرق دارد. طبق تعریف KDIGO، هر یک از این موارد آسیب حاد کلیه است:[۱۱]
MedlinePlus عفونت، کاهش جریان خون کلیه، انسداد مسیر ادرار و کم‌آبی را از علت‌های بالا رفتن کراتینین می‌داند.[۱][۲] وقتی کراتینین در حال تغییر است، eGFR محاسبه‌شده کار واقعی کلیه را نشان نمی‌دهد. اگر عدد آزمایش قبلی را دارید، آن را هم در ابزار وارد کنید تا سرعت تغییر بررسی شود. کراتینین بالا همراه با کم شدن یا قطع ادرار، ورم و تنگی نفس، یا گیجی و تهوع مداوم دلیل مراجعه فوری به اورژانس است.
MedlinePlus تصریح می‌کند که کراتینین بالا همیشه به معنی مشکل کلیه نیست.[۲] این عوامل عدد را تغییر می‌دهند:
| عامل | اثر بر کراتینین | منبع |
|---|---|---|
| توده عضله زیاد | عضله بیشتر کراتینین بیشتری می‌سازد | MedlinePlus[۲] |
| ورزش شدید | افزایش | MedlinePlus[۲] |
| خوردن گوشت | افزایش موقت | MedlinePlus[۲] |
| کم‌آبی | افزایش | MedlinePlus[۱][۲] |
| آسیب یا بیماری عضله | افزایش | MedlinePlus[۱][۲] |
| برخی داروها (مثل سایمتیدین، فاموتیدین و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها) | تغییر عدد؛ ممکن است پزشک قطع موقت آن‌ها را پیش از آزمایش بخواهد | MedlinePlus[۱] |
| عوارض بارداری مثل پره‌اکلامپسی | افزایش | MedlinePlus[۱] |
| مکمل کراتین | افزایش بدون کاهش واقعی کار کلیه در افراد سالم | Nutrients 2023[۱۲] |
MedlinePlus می‌گوید ممکن است از شما بخواهند ۲۴ ساعت قبل از آزمایش گوشت نخورید و اگر کراتینین بخشی از پنل متابولیک باشد، تا ۱۲ ساعت ناشتا بمانید. هیچ دارویی را بدون دستور پزشک قطع نکنید.[۲]
کراتین بدون دخالت آنزیم و هر روز به مقدار کمی به کراتینین تبدیل می‌شود. مقاله مروری سال ۲۰۲۳ در مجله Nutrients نتیجه می‌گیرد که بالا رفتن کراتینین خون پس از مصرف مکمل کراتین لزوماً به معنی آسیب کلیه نیست و نشانگرهایی که به کراتینین وابسته نیستند، مثل سیستاتین C و GFR اندازه‌گیری‌شده، در کارآزمایی‌ها ثابت مانده‌اند. همین مقاله مصرف مکمل را در کسانی که از قبل بیماری کلیه با کاهش شدید کار کلیه دارند توصیه نمی‌کند.[۱۲] اگر مکمل کراتین مصرف می‌کنید، آن را پیش از تفسیر آزمایش به پزشک بگویید.
کراتین خون
سیستاتین C پروتئینی است که به اندازه عضله، سن و رژیم غذایی وابسته نیست. وقتی کراتینین به دلیل عضله خیلی زیاد یا خیلی کم، مکمل یا رژیم غذایی قابل اعتماد نباشد، پزشک ممکن است سیستاتین C را بخواهد؛ برآورد کار کلیه با هر دو نشانگر از کراتینین تنها دقیق‌تر است.[۳]
کراتینین پایین شایع نیست. MedlinePlus آن را با سوءتغذیه، بیماری‌هایی که عضله را تحلیل می‌برند (مثل بیماری طولانی، اختلال عصبی یا کاهش عضله با افزایش سن) و بیماری شدید کبد مرتبط می‌داند.[۲] کراتینین پایین خودش نشانه بیماری کلیه نیست، ولی در این افراد eGFR ممکن است کار کلیه را بهتر از واقع نشان دهد؛ MedlinePlus قطع عضو، سوءتغذیه شدید و بیماری پیشرفته کبد را از موقعیت‌هایی می‌داند که eGFR در آن‌ها قابل اعتماد نیست.[۳]
کراتینین بالا خودش علامتی ایجاد نمی‌کند؛ علائم از بیماری کلیه‌ای است که باعث بالا رفتن آن شده و در مراحل اول اغلب وجود ندارد. MedlinePlus این نشانه‌ها را برای بیماری کلیه فهرست می‌کند:[۲]
معنی کلمات برگه آزمایش ادرار، مثل Protein و Blood، را در معنی کلمات آزمایش ادرار توضیح داده‌ایم. دیابت و فشار خون بالا دو علت شایع بیماری کلیه‌اند؛ علائم دیابت و فشار خون نرمال در سنین مختلف را هم ببینید.
درباره داروهایی که برای کراتینین بالا مطرح می‌شوند، قرص‌های کاهش کراتینین را بخوانید. برای محاسبه کلیرانس با وزن یا با آزمایش ادرار ۲۴ ساعته از ماشین‌حساب کلیرانس کراتینین استفاده کنید.
کراتین خون چند باشد خطرناک است؟
عدد ثابتی وجود ندارد؛ خطر با eGFR سنجیده می‌شود که به سن و جنس هم بستگی دارد. eGFR زیر ۶۰ که بیش از ۳ ماه بماند بیماری مزمن کلیه است و eGFR زیر ۱۵ نارسایی کلیه. بالا رفتن ۰٫۳ در ۴۸ ساعت یا ۱٫۵ برابر در ۷ روز هم آسیب حاد کلیه است و فوری بررسی می‌شود.
میزان نرمال کراتین خون در بزرگسالان چقدر است؟
طبق MedlinePlus، کراتینین خون در مردان ۰٫۷ تا ۱٫۳ و در زنان ۰٫۵ تا ۰٫۹۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است. محدوده هر آزمایشگاه کمی فرق دارد و ملاک، محدوده چاپ‌شده روی برگه است.
کراتین چند نیاز به دیالیز دارد؟
دیالیز با یک عدد کراتینین شروع نمی‌شود. طبق NIDDK بسیاری از افراد وقتی کار کلیه بین ۵ و ۱۰ است دیالیز را شروع می‌کنند و زمان آن را پزشک با علائمی مثل تهوع، خارش، ورم، تنگی نفس و بی‌اشتهایی و نتیجه آزمایش‌های دیگر تعیین می‌کند.
کراتین خون ۱۰ یعنی چه؟
کراتینین ۱۰ در بزرگسالان eGFR حدود ۴ تا ۷ می‌دهد که در محدوده نارسایی کلیه است. اگر این عدد تازه است، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید؛ اگر نارسایی کلیه شناخته‌شده دارید، تصمیم دیالیز با متخصص کلیه است.
کراتین خون ۱٫۵ خطرناک است؟
به سن و جنس بستگی دارد. کراتینین ۱٫۵ در مرد ۳۰ ساله eGFR حدود ۶۴ می‌دهد و در زن ۷۰ ساله حدود ۳۷. در هر دو حالت آزمایش تکرار و پروتئین ادرار بررسی می‌شود.
آیا مکمل کراتین، کراتین خون را بالا می‌برد؟
بله. کراتین در بدن به کراتینین تبدیل می‌شود و کراتینین خون را بالا می‌برد، بدون آنکه در افراد سالم کار کلیه کم شود. مصرف مکمل را پیش از تفسیر آزمایش به پزشک بگویید؛ سیستاتین C به آن وابسته نیست.
علائم بالا بودن کراتین خون چیست؟
کراتینین بالا خودش علامت ندارد و علائم از بیماری کلیه است: ورم دست و پا یا پلک، خستگی، خارش، تغییر ادرار یا ادرار کف‌آلود، بی‌اشتهایی، گرفتگی عضله، تهوع، تنگی نفس و مشکل تمرکز. در مراحل اول بیماری کلیه اغلب علامتی نیست.
آیا کراتینین بالا همیشه یعنی بیماری کلیه؟
نه. ورزش شدید، خوردن گوشت، کم‌آبی، عضله زیاد، برخی داروها و مکمل کراتین هم کراتینین را بالا می‌برند. تکرار آزمایش در شرایط عادی و دیدن eGFR و پروتئین ادرار لازم است.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
