جدیدترین
نوع جواب را انتخاب کنید و عدد یا علامت روی برگه آزمایش را وارد کنید.
پروتئین در ادرار معمولاً اولین بار در آزمایش کامل ادرار و به شکل یکی از علامت‌های Negative، Trace یا 1+ تا 4+ دیده می‌شود. مقدار کمی پروتئین در ادرار هر فردی هست؛ آنچه اهمیت دارد این است که مقدار آن از حد طبیعی بیشتر باشد و در آزمایش‌های تکراری هم باقی بماند. بیشتر جواب‌های مثبت گذرا هستند و با تب، ورزش سنگین یا کم‌آبی پیش می‌آیند، ولی دفع پروتئین پایدار می‌تواند نخستین نشانه بیماری کلیه، دیابت یا فشار خون کنترل‌نشده و در بارداری، نشانه پره‌اکلامپسی باشد.[۱][۲]
کلیه سالم پروتئین‌های خون را نگه می‌دارد و پروتئین در ادرار فقط به مقدار بسیار کم دیده می‌شود. طبق MedlinePlus، مقدار طبیعی پروتئین ادرار ۲۴ ساعته کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در روز یا کمتر از ۱۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر ادرار است.[۱] مقاله مرجع American Family Physician دفع بیشتر از ۱۵۰ میلی‌گرم در روز را پروتئین‌اوری تعریف می‌کند.[۲] این اختلاف کوچک به روش اندازه‌گیری آزمایشگاه برمی‌گردد؛ ملاک شما محدوده‌ای است که روی برگه آزمایش چاپ شده است.
پروتئینی که در ادرار سنجیده می‌شود دو جزء دارد: آلبومین، که پروتئین اصلی خون است و نوار ادراری بیشتر همان را نشان می‌دهد، و پروتئین‌های دیگر. به همین دلیل دو آزمایش جداگانه وجود دارد: پروتئین کل و آلبومین (که در برگه‌ها با عنوان میکروآلبومین یا UACR می‌آید). معنی سایر اصطلاحات برگه ادرار را در مقاله معنی اصطلاحات آزمایش ادرار ببینید.
پروتئین در ادرار در آزمایش کامل ادرار (Urinalysis) با نوار ادراری سنجیده می‌شود. رنگ نوار با مقدار پروتئین تغییر می‌کند و آزمایشگاه آن را به‌صورت تقریبی گزارش می‌دهد:[۲]
| جواب روی برگه | مقدار تقریبی پروتئین | معنی |
|---|---|---|
| Negative یا Nil | کمتر از ۱۰ mg/dL | پروتئین قابل‌توجهی دیده نشد |
| Trace | ۱۰ تا ۲۰ mg/dL | مقدار ناچیز؛ اغلب گذرا یا ناشی از ادرار غلیظ |
| 1+ | حدود ۳۰ mg/dL | پروتئین مثبت؛ تکرار آزمایش لازم است |
| 2+ | حدود ۱۰۰ mg/dL | پروتئین مثبت؛ تکرار آزمایش و در صورت پایداری، اندازه‌گیری دقیق |
| 3+ | حدود ۳۰۰ mg/dL | پروتئین زیاد؛ اندازه‌گیری دقیق لازم است |
| 4+ | ۱۰۰۰ mg/dL یا بیشتر | پروتئین خیلی زیاد؛ اندازه‌گیری دقیق و مراجعه به پزشک |
جدول ۱. درجه‌های پروتئین در نوار ادراری (Carroll و Temte، American Family Physician)
Trace در آزمایش ادرار یعنی مقدار ناچیزی پروتئین، حدود ۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر. در جدول KDIGO، جواب منفی تا Trace در گروه طبیعی یا افزایش خفیف قرار می‌گیرد.[۴] ادرار غلیظ (وزن مخصوص بیشتر از ۱٫۰۳۰) می‌تواند نوار را کمی مثبت نشان دهد.[۳] روش معمول برای Trace تا 2+ این است که آزمایش ادرار صبحگاهی دست‌کم دو بار در ماه بعد تکرار شود؛ اگر منفی شد، پروتئین گذرا بوده و پیگیری خاصی لازم ندارد.[۲]
جواب 1+ یعنی حدود ۳۰ میلی‌گرم پروتئین در هر دسی‌لیتر ادرار. این جواب مثبت است، ولی یک بار مثبت شدن برای تشخیص بیماری کافی نیست. اگر در تکرار هم مثبت ماند، پزشک مقدار دقیق آن را با نسبت پروتئین به کراتینین می‌سنجد. در کودکان، جواب 1+ یا بیشتر غیرطبیعی حساب می‌شود و مستقیم به اندازه‌گیری دقیق در ادرار اول صبح می‌رسد.[۲][۳]
نوار ادراری بیشتر آلبومین را نشان می‌دهد و به پروتئین‌هایی مثل زنجیره سبک ایمونوگلوبولین در مولتیپل میلوما حساسیت کمی دارد.[۲] این حالت‌ها هم جواب پروتئین در ادرار را جابه‌جا می‌کنند:[۳]
وقتی پروتئین در آزمایش ادرار تکرار شود یا از 3+ بیشتر باشد، مقدار دقیق آن اندازه‌گیری می‌شود.[۲] سه روش رایج است: نسبت پروتئین به کراتینین (UPCR)، نسبت آلبومین به کراتینین (UACR) در یک نمونه ادرار، و جمع‌آوری ادرار ۲۴ ساعته. در نسبت‌ها، پروتئین با کراتینین همان نمونه مقایسه می‌شود؛ اثر رقیق یا غلیظ بودن ادرار تا حد زیادی کنار می‌رود و جمع‌آوری ۲۴ ساعته هم لازم نیست.
طبقه‌بندی KDIGO، که مبنای تفسیر دفع پروتئین در بیماری مزمن کلیه است، این عددها را در سه گروه قرار می‌دهد:[۴]
| آزمایش | A1: طبیعی تا افزایش خفیف | A2: افزایش متوسط | A3: افزایش شدید |
|---|---|---|---|
| آلبومین به کراتینین (UACR) | کمتر از ۳۰ mg/g (کمتر از ۳ mg/mmol) | ۳۰ تا ۳۰۰ mg/g (۳ تا ۳۰ mg/mmol) | بیشتر از ۳۰۰ mg/g (بیشتر از ۳۰ mg/mmol) |
| پروتئین به کراتینین (UPCR) | کمتر از ۱۵۰ mg/g (کمتر از ۱۵ mg/mmol) | ۱۵۰ تا ۵۰۰ mg/g (۱۵ تا ۵۰ mg/mmol) | بیشتر از ۵۰۰ mg/g (بیشتر از ۵۰ mg/mmol) |
| پروتئین ادرار ۲۴ ساعته | کمتر از ۱۵۰ mg | ۱۵۰ تا ۵۰۰ mg | بیشتر از ۵۰۰ mg |
| آلبومین ادرار ۲۴ ساعته | کمتر از ۳۰ mg | ۳۰ تا ۳۰۰ mg | بیشتر از ۳۰۰ mg |
| نوار ادراری | منفی تا Trace | Trace تا 1+ | 1+ یا بیشتر |
جدول ۲. گروه‌های دفع آلبومین و پروتئین (KDIGO 2012، به نقل از جدول ۱۱ راهنمای AACE 2022)؛ مرزها تقریبی‌اند.
اگر برگه شما عدد را با واحد mg/mg یا g/g گزارش کرده، آن را در ۱۰۰۰ ضرب کنید تا به mg/g برسد؛ مثلاً نسبت پروتئین به کراتینین ۰٫۲ برابر ۲۰۰ mg/g است. ابزار بالای همین صفحه این تبدیل را خودش انجام می‌دهد. عملکرد فیلتر کلیه را هم با محاسبه کلیرانس کراتینین و eGFR بسنجید؛ تفسیر دفع پروتئین بدون eGFR کامل نیست.
پروتئین در ادرار و نوار آزمایش ادرار
برای پروتئین در ادرار هیچ عدد واحدی مرز «خطرناک» نیست، ولی سه آستانه در منابع پزشکی تکرار می‌شود:[۲]
سندرم نفروتیک یعنی دفع پروتئین زیاد همراه با آلبومین پایین خون. ادرار کف‌آلود و ورم پلک‌ها، پاها، مچ و شکم از نشانه‌های آن است و علت‌هایش از دیابت و لوپوس تا بیماری‌های اختصاصی کلیه مثل FSGS، نفروپاتی ممبرانو و بیماری تغییرات کم (Minimal change) متفاوت است.[۹] همراه بودن پروتئین با خون در ادرار، فشار خون بالا یا بالا رفتن کراتینین هم احتمال بیماری جدی کلیه را بیشتر می‌کند.[۳]
شایع‌ترین علت پروتئین در ادرار، وضعیت گذراست که با برطرف شدن عامل آن از بین می‌رود: کم‌آبی، استرس روحی، تب، گرمازدگی، التهاب، فعالیت بدنی شدید و بیشتر بیماری‌های حاد.[۲] MedlinePlus هم یادآوری می‌کند که افراد سالم بعد از ورزش سنگین یا در کم‌آبی ممکن است پروتئین در ادرار بالاتری داشته باشند و عکس‌برداری با ماده حاجب در ۳ روز قبل از آزمایش، عفونت ادراری و برخی داروها و مکمل‌ها هم روی جواب اثر می‌گذارند.[۱]
در این حالت، پروتئین فقط وقتی فرد سرپا است در ادرار دیده می‌شود و ادرار شبانه یا اول صبح طبیعی است. این وضعیت در ۳ تا ۵ درصد نوجوانان و جوانان دیده می‌شود، خوش‌خیم است و پیگیری ۲۰ تا ۵۰ ساله عملکرد کلیه را طبیعی نشان داده است.[۲] در کودکان، شایع‌ترین علت پروتئین‌اوری همین نوع است، به‌ویژه در پسران نوجوان.[۳]
اگر پروتئین در ادرار در آزمایش‌های تکراری باقی بماند، منشأ آن معمولاً کلیه است. MedlinePlus این علت‌ها را برای پروتئین بالای ادرار نام می‌برد:[۱]
دیابت و فشار خون بالا شایع‌ترین زمینه دفع آلبومین در بزرگسالان هستند. اگر هر کدام را دارید، قند و فشار خود را با تست ریسک دیابت و ابزار تفسیر فشار خون بررسی کنید.
پروتئین در ادرار، اگر کم یا متوسط باشد، معمولاً هیچ علامتی ندارد و فقط با آزمایش پیدا می‌شود. نشانه‌ها وقتی ظاهر می‌شوند که مقدار پروتئین زیاد باشد و آلبومین خون کم شود:[۹]
ادرار کف‌آلود به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست؛ اگر آزمایش ادرار طبیعی است و کف ادامه دارد، آن را با پزشک مطرح کنید.
در بارداری، مهم‌ترین معنای پروتئین در ادرار ارتباط آن با پره‌اکلامپسی است. پره‌اکلامپسی معمولاً بعد از هفته ۲۰ بارداری شروع می‌شود و بیشتر موارد آن در سه‌ماهه سوم است.[۸] طبق راهنمای ACOG، فشار ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر بعد از هفته ۲۰ همراه با یکی از این معیارهای پروتئین در ادرار، با پره‌اکلامپسی سازگار است:[۶]
| آزمایش | معیار پروتئین ادرار در پره‌اکلامپسی |
|---|---|
| ادرار ۲۴ ساعته | ۳۰۰ میلی‌گرم یا بیشتر |
| نسبت پروتئین به کراتینین | ۰٫۳ یا بیشتر (۳۰۰ mg/g) |
| نوار ادراری | 2+ (فقط وقتی روش دقیق در دسترس نیست) |
جدول ۳. معیار پروتئین ادرار در تشخیص پره‌اکلامپسی (ACOG Practice Bulletin 222)
منفی بودن نوار ادراری پره‌اکلامپسی را رد نمی‌کند و پره‌اکلامپسی بدون پروتئین در ادرار هم، اگر فشار بالا با کاهش پلاکت، اختلال کبد یا کلیه، ادم ریه یا سردرد و اختلال دید همراه باشد، تشخیص داده می‌شود.[۷] Trace یا 1+ در بارداری را هم به پزشک یا مامای خود نشان دهید تا همراه با فشار خون تفسیر شود.
در بارداری بدون تأخیر به اورژانس زایمان مراجعه کنید اگر:
هفته بارداری خود را با ماشین‌حساب سن بارداری حساب کنید؛ معیارهای بالا برای بعد از هفته ۲۰ تعریف شده‌اند.
در کودکان، روند بررسی پروتئین در ادرار کمی متفاوت است:[۳]
مقدار طبیعی پروتئین ادرار ۲۴ ساعته در کودکان کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم برای هر متر مربع سطح بدن در روز است، یعنی به قد و وزن کودک بستگی دارد و با عدد بزرگسالان مقایسه نمی‌شود.[۳]
برای بزرگسالان، مسیر بررسی معمولاً این است:[۲]
اگر کل برگه آزمایش ادرار را دارید، ابزار تفسیر آزمایش ادرار بقیه شاخص‌ها مثل خون، گلبول سفید و وزن مخصوص را هم تفسیر می‌کند.
پروتئین در ادرار خودش بیماری نیست و درمان آن درمان علت است. دفع گذرا درمانی لازم ندارد و پروتئین‌اوری وضعیتی هم فقط کنترل سالانه فشار خون و آزمایش ادرار می‌خواهد.[۲] در بیماری مزمن کلیه، راهنمای KDIGO 2024 داروهای محافظ کلیه را بر اساس مقدار آلبومین و وجود دیابت پیشنهاد می‌کند:[۵]
انتخاب این داروها و پایش عوارض آن‌ها کار پزشک است و نباید خودسرانه شروع شوند. در بارداری هم انتخاب دارو با پزشک زنان است.
پروتئین در ادرار نشانه چیست؟
بیشتر موارد پروتئین در ادرار گذراست و با تب، ورزش سنگین، کم‌آبی یا استرس پیش می‌آید. اگر در آزمایش‌های تکراری باقی بماند، می‌تواند نشانه بیماری کلیه ناشی از دیابت یا فشار خون، بیماری‌های خودایمنی، نارسایی قلب، مولتیپل میلوما یا در بارداری پره‌اکلامپسی باشد.
پروتئین در ادرار trace یعنی چه؟
Trace یعنی مقدار ناچیز پروتئین، حدود ۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر. این جواب در ادرار غلیظ یا بعد از ورزش و تب هم دیده می‌شود و معمولاً با تکرار آزمایش ادرار صبحگاهی بررسی می‌شود.
پروتئین +۱ در ادرار یعنی چه؟
جواب +۱ یعنی حدود ۳۰ میلی‌گرم پروتئین در هر دسی‌لیتر ادرار. این جواب مثبت است، ولی برای تشخیص باید آزمایش تکرار شود؛ اگر پروتئین باقی ماند، مقدار دقیق با نسبت پروتئین به کراتینین سنجیده می‌شود.
چه مقدار پروتئین در ادرار خطرناک است؟
دفع بیشتر از ۵۰۰ میلی‌گرم در روز افزایش شدید است، بیشتر از ۲ گرم در روز بررسی کامل و مشاوره متخصص کلیه لازم دارد و بیشتر از ۳٫۵ گرم در روز دامنه نفروتیک است. همراهی با خون در ادرار، ورم یا فشار خون بالا اهمیت آن را بیشتر می‌کند.
آیا استرس باعث دفع پروتئین می‌شود؟
بله. استرس روحی شدید یکی از علت‌های دفع پروتئین گذراست و روی نتیجه آزمایش ادرار هم اثر می‌گذارد. پروتئینی که با استرس دفع شود، در تکرار آزمایش در شرایط عادی از بین می‌رود.
اگر دفع پروتئین درمان نشود چه می‌شود؟
دفع گذرا خودبه‌خود برطرف می‌شود. دفع پروتئین پایدار، حتی وقتی فشار خون و عملکرد کلیه طبیعی است، در حدود ۲۰ درصد افراد بعد از ۱۰ سال به کاهش عملکرد کلیه می‌رسد؛ به همین دلیل پیگیری منظم فشار خون، آزمایش ادرار و عملکرد کلیه لازم است.
بهترین دارو برای دفع پروتئین کلیه چیست؟
داروی واحدی وجود ندارد و درمان به علت بستگی دارد. در بیماری مزمن کلیه، راهنمای KDIGO 2024 مهارکننده‌های ACE یا ARB و در شرایط مشخص مهارکننده‌های SGLT2 را پیشنهاد می‌کند. این داروها فقط با تجویز و پایش پزشک مصرف می‌شوند.
پروتئین در ادرار در بارداری خطرناک است؟
اگر بعد از هفته ۲۰ بارداری همراه با فشار ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر باشد، می‌تواند نشانه پره‌اکلامپسی باشد. معیار آن ۳۰۰ میلی‌گرم یا بیشتر در ادرار ۲۴ ساعته، نسبت پروتئین به کراتینین ۰٫۳ یا بیشتر یا نوار ادراری +۲ است. هر جواب مثبت را به پزشک یا ماما نشان دهید.
این مقاله برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. ابزارهای مرتبط: تفسیر آزمایش ادرار · کلیرانس کراتینین و eGFR · تفسیر فشار خون
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
