جدیدترین
برگه آزمایش ادرار به انگلیسی نوشته میشود و بیشتر سؤالها درباره چند کلمه تکراری آن است. negative یعنی آن ماده در ادرار پیدا نشده و برای بیشتر ردیفهای شیمیایی جواب طبیعی است. few، moderate و many یعنی کم، متوسط و زیاد؛ MedlinePlus برای سلولهای اپیتلیال «few» را نتیجه طبیعی میداند. yellow و clear رنگ و ظاهر طبیعی ادرارند و no growth در کشت ادرار یعنی میکروبی رشد نکرده است. این راهنما هر کلمه برگه آزمایش ادرار را به ترتیب همان برگه توضیح میدهد و میگوید کدام جواب نیاز به پیگیری دارد.
ابزار اختصاصی فهیمطب
بهجای ترجمه تکتک کلمهها، عکس برگه یا فایل PDF آزمایش ادرار را بدهید تا ظاهر، رنگ، ردیفهای شیمیایی، سلولها و کشت ادرار با محدوده همان برگه و در کنار هم تفسیر شوند.
تفسیر رایگان آزمایش ادرار من ←
خروجی این ابزار آموزشی است و جای ویزیت پزشک را نمیگیرد.
مبنای علمی: مرور Urinalysis در StatPearls (کتابخانه ملی پزشکی آمریکا)، صفحههای آزمایش ادرار و کشت ادرار MedlinePlus، استاندارد B 41 بررسی میکروبیولوژیک ادرار بریتانیا (UK SMI) و راهنمای عفونت ادراری NHS | بهروزرسانی: مهر ۱۴۰۵
توجه: این مقاله آموزشی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمیگیرد. محدوده مرجع هر آزمایشگاه روی همان برگه چاپ میشود و ملاک اصلی تفسیر است.
آزمایش ادرار کامل (Urinalysis یا U/A) سه بخش دارد و کشت ادرار آزمایش جداگانهای است که گاهی روی همان برگه یا روی برگه دوم گزارش میشود. StatPearls این سه بخش را بررسی ظاهری، بررسی شیمیایی با نوار (dipstick) و بررسی میکروسکوپی رسوب ادرار معرفی میکند. هر کلمهای که در برگه آزمایش ادرار میبینید، زیر یکی از این عنوانها قرار دارد و معنایش هم به همان بخش بستگی دارد؛ مثلاً negative در بخش شیمیایی میآید و few در بخش میکروسکوپی.
| عنوان روی برگه | بخش | چه چیزی را میسنجد | کلمههای رایج |
|---|---|---|---|
| Physical / Macroscopic | بررسی ظاهری | رنگ، ظاهر، وزن مخصوص | yellow، clear، semi clear، turbid |
| Chemical / Dipstick | بررسی شیمیایی | پروتئین، قند، کتون، خون، نیتریت و… | negative، trace، positive، 1+ تا 4+ |
| Microscopic / Sediment | بررسی میکروسکوپی | گلبولها، سلولها، باکتری، کریستال، سیلندر | none، few، moderate، many، /HPF |
| Urine Culture (U/C) | کشت ادرار | رشد باکتری یا قارچ | no growth، CFU/mL، mixed growth |
appearance یا clarity ظاهر و شفافیت نمونه است. StatPearls ظاهر طبیعی آزمایش ادرار را «شفاف یا نیمهشفاف» میداند. کلمههایی که در برگه میبینید، از شفاف به کدر، معمولاً اینهاست: clear (شفاف)، semi clear یا slightly cloudy (کمی کدر)، cloudy (کدر) و turbid (خیلی کدر).
وقتی جستوجو میکنید appearance در آزمایش چه معنایی دارد، جواب این است که این ردیف بهتنهایی تشخیص نمیسازد. StatPearls فهرست بلندی از علتهای کدری آورده است: باکتری، گلبول سفید و قرمز، سلولهای اپیتلیال، کریستالهای اگزالات کلسیم، فسفات کلسیم و اسید اوریک، مخاط، اسپرم، ترشحات واژینال، چربی و حتی رژیم پرپورین؛ و در انتهای همین فهرست، حالت «غیراختصاصی یا طبیعی» را هم آورده است. پس appearance در آزمایش ادرار semi clear یا slightly cloudy، اگر ردیفهای شیمیایی و میکروسکوپی طبیعی باشند، معمولاً نشانه بیماری نیست؛ ماندن نمونه و تهنشین شدن کریستالها هم ادرار را کدرتر نشان میدهد.
کدری وقتی معنا پیدا میکند که کنار آن WBC بالا، باکتری، نیتریت یا لکوسیت استراز مثبت دیده شود. NHS «ادراری که کدر به نظر میرسد» را در کنار سوزش ادرار و تکرر آن جزو نشانههای عفونت ادراری آورده است؛ یعنی ترکیب علامت و برگه آزمایش ادرار مهم است، نه یک کلمه.

معنی کلمات آزمایش ادرار
ردیف color رنگ نمونه است. StatPearls رنگ طبیعی را «زرد، از کمرنگ تا کهربایی تیره» میداند و MedlinePlus میگوید رنگ ادرار طبیعی از تقریباً بیرنگ تا زرد تیره متغیر است. پس yellow در آزمایش ادرار، pale yellow یا straw (زرد کاهی) جواب طبیعی است. dark yellow بیشتر نشانه ادرار غلیظ است؛ StatPearls کمآبی و ورزش را علت آن میداند.
| رنگ روی برگه | معنی فارسی | علتهای رایج طبق StatPearls و MedlinePlus |
|---|---|---|
| Yellow / Pale yellow / Straw | زرد، زرد کمرنگ، کاهی | طبیعی |
| Dark yellow / Amber | زرد تیره، کهربایی | ادرار غلیظ در کمآبی یا بعد از ورزش |
| Orange | نارنجی | رنگدانههای صفراوی، هویج، ویتامین C، ریفامپین، فنازوپیریدین |
| Red / Pink | قرمز، صورتی | خون در ادرار، آلودگی با خون قاعدگی، چغندر، شاهتوت، برخی داروها |
| Brown / Dark | قهوهای، تیره | رنگدانههای صفراوی، میوگلوبین، برخی داروها مانند مترونیدازول و نیتروفورانتوئین |
| Green / Blue | سبز، آبی | برخی داروها و رنگها، مارچوبه، عفونت با سودوموناس |
MedlinePlus هم یادآوری میکند مکمل آهن، فنازوپیریدین و ریبوفلاوین (ویتامین B2) رنگ ادرار را بدون بیماری تغییر میدهند. اگر رنگ غیرعادی در برگه آزمایش ادرار دیدید، اول داروها و غذای روز قبل را مرور کنید؛ ادرار صورتی، قرمز یا قهوهای تیره بدون توضیح روشن، طبق NHS دلیل مراجعه فوری است.
در بخش شیمیایی، نواری در نمونه فرو برده میشود و تغییر رنگ هر خانه آن با جدول رنگ سازنده مقایسه میشود. StatPearls شکل گزارش را اینگونه توضیح میدهد: negative، trace، و 1+ تا 4+. معنی کلمه negative در آزمایش ادرار این است که آن ماده در حد قابل تشخیص نوار پیدا نشده؛ positive یعنی پیدا شده، trace یعنی مقدار بسیار کم در مرز تشخیص، و 1+ تا 4+ شدت را نشان میدهد. MedlinePlus میگوید در ادرار طبیعی قند، کتون، پروتئین و بیلیروبین قابل تشخیص نیست و هموگلوبین، نیتریت، گلبول قرمز و گلبول سفید نباید دیده شوند؛ یعنی برای این ردیفها negative همان جواب طبیعی آزمایش ادرار است.
| ردیف برگه | جواب طبیعی | مثبت بودن چه چیزی را مطرح میکند | نتیجه کاذب |
|---|---|---|---|
| Protein | negative | آسیب کلیه، بهویژه اگر تکرار شود | مثبت کاذب در ادرار قلیایی یا غلیظ |
| Glucose | negative | دیابت، بارداری، برخی بیماریهای کلیه | منفی کاذب با ویتامین C |
| Ketone | negative | دیابت کنترلنشده، گرسنگی، رژیم بدون کربوهیدرات، تب | منفی کاذب در نمونه مانده |
| Blood | negative | خون، هموگلوبین یا میوگلوبین در ادرار | مثبت کاذب با قاعدگی و ورزش؛ منفی کاذب با ویتامین C |
| Bilirubin | negative | بیماری کبد و مجاری صفراوی | منفی کاذب در نمونه مانده |
| Urobilinogen | normal (۰٫۱ تا ۱ mg/dL) | بیماری کبد یا تخریب گلبول قرمز | منفی کاذب در نمونهای که در نور مانده |
| Nitrite | negative | عفونت ادراری با باکتریهای تبدیلکننده نیترات | منفی بودن، عفونت را رد نمیکند |
| Leukocyte esterase | negative | التهاب یا عفونت مجاری ادراری | مثبت کاذب با آلودگی نمونه |
urobilinogen تنها ردیفی است که جواب طبیعی آن negative نیست؛ StatPearls مقدار ۰٫۱ تا ۱ میلیگرم در دسیلیتر را طبیعی میداند و به همین دلیل آزمایشگاهها آن را normal گزارش میکنند. درباره نیتریت یک نکته مهم وجود دارد: MedlinePlus میگوید حتی اگر نیتریت پیدا نشود، ممکن است عفونت وجود داشته باشد، چون برخی باکتریها نیترات را به نیتریت تبدیل نمیکنند؛ پس negative بودن نیتریت در آزمایش ادرار، عفونت را رد نمیکند و پزشک به گلبولهای سفید هم نگاه میکند.
دو ردیف عددی هم در همین بخش است. StatPearls وزن مخصوص (Specific Gravity یا SG) را بین ۱٫۰۰۲ تا ۱٫۰۳۵، و معمولاً ۱٫۰۱۶ تا ۱٫۰۲۲، و pH را بین ۴٫۵ تا ۸، و معمولاً ۵٫۵ تا ۶٫۵، طبیعی میداند. وزن مخصوص بالا یعنی ادرار غلیظ و پایین یعنی رقیق؛ pH قلیایی شایعترین علتش ماندن نمونه است.
در بخش میکروسکوپی، رسوب نمونه زیر میکروسکوپ شمرده یا تخمین زده میشود. MedlinePlus درباره سلولهای اپیتلیال مینویسد نتیجه اغلب بهصورت مقدار کلی، مانند few، moderate یا many گزارش میشود و نتیجه طبیعی معمولاً few است. معنی few در آزمایش ادرار «کم» است، moderate «متوسط» و many «زیاد»؛ none یعنی هیچ موردی دیده نشده. برخی آزمایشگاهها پیش از few از rare یا occasional هم استفاده میکنند که هر دو به معنای مقدار خیلی کماند.
جایی که عدد گزارش میشود، واحد /HPF (در هر میدان دید با بزرگنمایی بالا) یا /LPF (در هر میدان دید با بزرگنمایی پایین) کنار آن میآید. StatPearls گلبول قرمز و سفید را تا ۵ عدد در هر HPF طبیعی میداند. پس «WBC: 2-3 /HPF» در برگه آزمایش ادرار طبیعی است و «WBC: many» نیاز به بررسی دارد.
| ردیف برگه | معنی | جواب طبیعی | وقتی many یا بالا باشد |
|---|---|---|---|
| RBC | گلبول قرمز | ۰ تا ۵ در هر HPF | عفونت، سنگ، التهاب؛ باید پیگیری شود |
| WBC / Pus cell | گلبول سفید | ۰ تا ۵ در هر HPF | عفونت یا التهاب مجاری ادراری |
| Epithelial cell (squamous) | سلول سنگفرشی | few | معمولاً آلودگی نمونه |
| Epithelial cell (transitional / renal) | سلول مثانه یا کلیه | few یا none | بررسی بیشتر؛ سلول کلیوی اهمیت بیشتری دارد |
| Bacteria | باکتری | absent یا none | عفونت یا آلودگی نمونه؛ کشت ادرار تصمیم میگیرد |
| Cast (Hyaline) | سیلندر شفاف | تا ۵ در هر LPF | ادرار غلیظ، ورزش، تب |
| Cast (RBC / WBC / Granular) | سیلندر گلبولی یا دانهدار | absent | بیماری کلیه؛ باید پیگیری شود |
| Crystal | کریستال | none یا few | اگزالات کلسیم و اسید اوریک گاهی طبیعیاند |
معنی many در آزمایش ادرار به ردیفی بستگی دارد که کنار آن نوشته شده است. many سلول سنگفرشی در آزمایش ادرار، طبق MedlinePlus بیشتر نشان میدهد نمونه با سلولهای پوست ناحیه تناسلی آلوده شده؛ استاندارد UK SMI هم تعداد این سلولها را شاخص میزان آلودگی نمونه میداند. اما many گلبول سفید یا باکتری، بهویژه با نیتریت یا لکوسیت استراز مثبت، الگوی عفونت است و moderate در آزمایش ادرار برای گلبولها هم باید کنار بقیه ردیفها سنجیده شود. MedlinePlus، moderate یا many سلول اپیتلیال را با عفونت ادراری، عفونت قارچی و بیماری کلیه هم مرتبط میداند.
کریستالها بیشتر از همه سؤالبرانگیزند. StatPearls اگزالات کلسیم را شایعترین کریستال ادرار انسان میداند و برای آن و کریستال اسید اوریک، حالت «طبیعی» را هم در کنار علتهای بیماری آورده است. کریستال بهتنهایی سنگ نیست؛ اگر همراه درد پهلو یا خون در ادرار باشد، نشانههای بالینی سنگ کلیه و روش تشخیص آن را ببینید.
کشت ادرار با آزمایش ادرار کامل فرق دارد: نمونه روی محیط کشت گذاشته میشود تا ببینند باکتری یا قارچ رشد میکند یا نه. MedlinePlus میگوید این کار ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول میکشد و نتیجه طبیعی، نبود رشد باکتری یا قارچ است. در تفسیر آزمایش کشت ادرار no growth یعنی میکروبی رشد نکرده و عفونت باکتریایی در نمونه اثبات نشده است. MedlinePlus یک استثنای مهم هم دارد: اگر پیش از نمونهگیری آنتیبیوتیک خورده باشید، جواب منفی ممکن است کاذب باشد.
در برگههای مختلف عبارتهای نزدیک به هم میبینید. استاندارد B 41 بریتانیا میگوید آزمایشگاهها ممکن است «no significant growth» یا «absence of growth» گزارش کنند. no growth یعنی هیچ رشدی نبوده و no significant growth یعنی رشد بوده ولی کمتر از حدی که عفونت محسوب شود. طبق همین استاندارد، شمارش ۱۰۰ هزار واحد کلنی در هر میلیلیتر (10⁵ CFU/mL) نشانه عفونت است، شمارش خالص بین 10⁴ تا 10⁵ CFU/mL باید با شرح حال بیمار سنجیده شود، و شمارش 10³ CFU/mL و کمتر در نمونههای معمول معمولاً آلودگی به شمار میرود.
عبارت no growth after 24 hours یعنی پس از ۲۴ ساعت نگهداری در گرمخانه رشدی دیده نشده است. در استاندارد B 41، کشت معمول ادرار ۱۶ تا ۲۴ ساعت در دمای ۳۵ تا ۳۷ درجه گرمخانهگذاری میشود و گرمخانهگذاری طولانیتر، ۴۰ تا ۴۸ ساعت، برای میکروبهای کندرشد، بیهوازیها و قارچها به کار میرود. پس در تفسیر آزمایش کشت ادرار no growth after 24، در کشت معمول معمولاً با جواب نهایی سروکار دارید؛ اگر پزشک به قارچ یا میکروب کندرشد مشکوک بوده، از آزمایشگاه بپرسید گزارش نهایی است یا پس از ۴۸ ساعت تکمیل میشود.
دو عبارت دیگر هم در جواب کشت دیده میشود. mixed growth یعنی چند نوع باکتری با هم رشد کردهاند و استاندارد B 41 رشد زیاد مخلوط را «احتمالاً آلودگی» میداند و توصیه میکند اگر علامت دارید نمونه تکرار شود. آنتیبیوگرام یا sensitivity هم وقتی کشت مثبت است گزارش میشود و MedlinePlus آن را آزمایش تکمیلی برای یافتن آنتیبیوتیک مؤثر میداند؛ در آن S یعنی حساس، R یعنی مقاوم و I یعنی حساسیت بینابینی.
بیشتر جوابهای غیرعادی آزمایش ادرار که با تکرار طبیعی میشوند، از نمونهگیری یا شرایط روز آزمایش میآیند. StatPearls این عاملها را برای ردیفهای مختلف فهرست کرده است: آلودگی نمونه لکوسیت استراز و نیتریت را مثبت کاذب میکند؛ خون قاعدگی و ورزش سنگین، خون را مثبت کاذب نشان میدهند؛ ویتامین C قند، خون، نیتریت و لکوسیت استراز را منفی کاذب میکند؛ ادرار غلیظ پروتئین را مثبت کاذب نشان میدهد؛ و ماندن نمونه pH را قلیایی و بیلیروبین و کتون را منفی کاذب میکند. MedlinePlus هم توصیه میکند اگر در دوران قاعدگی هستید، پیش از آزمایش به کادر درمان بگویید.
روش درست نمونهگیری، طبق StatPearls، روش «میانه جریان تمیز» است: ناحیه تناسلی را تمیز کنید، کمی از ادرار اول را در توالت بریزید، ظرف استریل را در میانه جریان بگیرید و فقط ۱۵ تا ۳۰ میلیلیتر، یعنی کمتر از ظرفیت کامل ظرف، پر کنید. همین کار ساده بخش بزرگی از جوابهای many سلول سنگفرشی و mixed growth را حذف میکند. اگر کشت هم درخواست شده، نمونه را پیش از شروع آنتیبیوتیک بدهید؛ StatPearls ادراری را که کمتر از ۴ ساعت در مثانه مانده از علتهای منفی کاذب نیتریت میداند پس نمونهای که چند ساعت پس از آخرین ادرار گرفته شود، برای نیتریت قابل اعتمادتر است.
چند الگو ارزش پیگیری دارند: پروتئین مثبتی که در آزمایش ادرار تکراری هم باقی بماند؛ خون یا RBC بالا بدون قاعدگی و ورزش؛ سیلندر گلبول قرمز یا سفید که StatPearls آنها را با بیماری کلیه مرتبط میداند؛ قند مثبت در کسی که دیابتش تشخیص داده نشده؛ کتون مثبت در بیمار دیابتی؛ و کشت ادرار با شمارش بالا همراه با علامت. StatPearls آلبومین ادرار ۳۰ تا ۳۰۰ میلیگرم در روز را شاخص بیماری زودرس کلیه میداند.
اگر پروتئین یا آلبومین در ادرار دیده شده، قدم بعدی معمولاً بررسی عملکرد کلیه است؛ کلیرانس کراتینین و آزمایش ادرار ۲۴ ساعته توان پالایش کلیه را دقیقتر برآورد میکند و کراتینین و eGFR خون را میتوانید در ابزار تفسیر آنلاین آزمایش خون وارد کنید. برای خود برگه آزمایش ادرار هم ابزار تفسیر آزمایش ادرار pdf و عکس همه ردیفها را کنار هم میخواند؛ هر دو کاملاً رایگاناند.
appearance در آزمایش چیست؟
appearance در برگه آزمایش ادرار یعنی ظاهر و شفافیت نمونه؛ clear یعنی شفاف، semi clear یا slightly cloudy یعنی کمی کدر و turbid یعنی خیلی کدر. ظاهر طبیعی ادرار شفاف یا نیمهشفاف است.
appearance در آزمایش ادرار semi clear یعنی چه؟
semi clear یعنی ادرار کمی کدر است. StatPearls ظاهر طبیعی را شفاف یا نیمهشفاف میداند و در میان علتهای کدری، حالت غیراختصاصی یا طبیعی را هم آورده است. اگر WBC، باکتری، نیتریت و لکوسیت استراز در همان برگه طبیعی باشند، semi clear معمولاً معنای خاصی ندارد.
slightly cloudy در آزمایش ادرار خطرناک است؟
slightly cloudy یعنی کمی کدر و بهتنهایی خطرناک نیست. کریستالها، مخاط، سلولهای اپیتلیال یا ماندن نمونه میتوانند ادرار را کمی کدر کنند. اگر همراه آن سوزش ادرار، تب یا WBC و باکتری زیاد دیده شود، باید به پزشک مراجعه کرد.
yellow در آزمایش ادرار یعنی چه؟
yellow یعنی رنگ ادرار زرد است و این رنگ طبیعی است. StatPearls رنگ طبیعی را زرد کمرنگ تا کهربایی تیره میداند. dark yellow بیشتر نشانه ادرار غلیظ در کمآبی یا بعد از ورزش است.
معنی کلمه negative در آزمایش ادرار چیست؟
negative یعنی منفی؛ آن ماده در حد قابل تشخیص نوار آزمایش پیدا نشده است. برای پروتئین، قند، کتون، خون، بیلیروبین، نیتریت و لکوسیت استراز، negative جواب طبیعی است. فقط نیتریت منفی عفونت را رد نمیکند، چون برخی باکتریها نیتریت نمیسازند.
trace در آزمایش ادرار یعنی چه؟
trace یعنی مقدار بسیار کم، در مرز حساسیت نوار آزمایش. پروتئین یا خون trace گاهی با ادرار غلیظ، ورزش یا قاعدگی دیده میشود. پزشک معمولاً آزمایش را تکرار میکند تا ببیند پایدار است یا نه.
معنی few در آزمایش ادرار چیست؟
few یعنی کم. MedlinePlus میگوید نتیجه سلولهای اپیتلیال اغلب بهصورت few، moderate یا many گزارش میشود و few نتیجه طبیعی است. few گلبول یا باکتری هم معمولاً اهمیت کمی دارد، اما تفسیر نهایی با کنار هم گذاشتن ردیفهاست.
معنی many در آزمایش ادرار چیست؟
many یعنی زیاد. اگر کنار سلول سنگفرشی (squamous) نوشته شده باشد، بیشتر نشانه آلودگی نمونه است. اگر کنار WBC یا باکتری باشد، بهویژه با نیتریت یا لکوسیت استراز مثبت، الگوی عفونت ادراری است و باید به پزشک مراجعه کرد.
moderate در آزمایش ادرار یعنی چه؟
moderate یعنی مقدار متوسط، بین few و many. MedlinePlus سلول اپیتلیال moderate یا many را با عفونت ادراری، عفونت قارچی و بیماری کلیه مرتبط میداند؛ ولی سلول سنگفرشی moderate اغلب از آلودگی نمونه است.
معنی none در آزمایش ادرار چیست؟
none یعنی هیچ موردی دیده نشده است. برای باکتری، سیلندرهای گلبولی و بیشتر کریستالها، none جواب طبیعی است.
تفسیر آزمایش کشت ادرار no growth چیست؟
no growth یعنی هیچ باکتری یا قارچی در کشت رشد نکرده و طبق MedlinePlus نتیجه طبیعی است. اگر پیش از نمونهگیری آنتیبیوتیک خورده باشید، جواب ممکن است منفی کاذب باشد.
no growth after 24 hours در کشت ادرار جواب نهایی است؟
در کشت معمول ادرار معمولاً بله. طبق استاندارد B 41 بریتانیا، کشت معمول ۱۶ تا ۲۴ ساعت گرمخانهگذاری میشود و فقط برای میکروبهای کندرشد و قارچها زمان به ۴۰ تا ۴۸ ساعت میرسد. اگر پزشک به این موارد مشکوک بوده، نهایی بودن گزارش را از آزمایشگاه بپرسید.
آزمایش ادرار را چطور بدهم که جواب درست باشد؟
از روش میانه جریان تمیز استفاده کنید: ناحیه تناسلی را تمیز کنید، کمی از ادرار اول را در توالت بریزید، ظرف استریل را در میانه جریان بگیرید و ۱۵ تا ۳۰ میلیلیتر پر کنید. اگر در دوران قاعدگی هستید یا آنتیبیوتیک مصرف کردهاید، به آزمایشگاه اطلاع دهید.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربهای در این زمینه داشتهاید، میتوانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین