نویسنده: امیررضا فیضی | انتشار: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | آخرین به‌روزرسانی: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ نویسنده: امیررضا فیضی | انتشار: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ | آپدیت: ۲۵ آبان ۱۴۰۵
توجه: مطالب فهیم‌طب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. توجه: جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.

آزمایش استرادیول؛ تفسیر عدد نرمال، بالا و پایین در زنان و مردان

آزمایش استرادیول مقدار E2 یا همان استروژن اصلی زن در سن باروری را در خون می‌سنجد. عدد نرمالش به روز سیکل بستگی دارد: چند روز اول سیکل ۱۲ تا ۵۰ pg/mL، نزدیک تخمک‌گذاری ۱۲۰ تا ۳۷۵ و بعد از یائسگی کمتر از ۲۰.[۲] این عدد در مرد بالغ ۱۰ تا ۴۰ است.[۱]

فهرست مطالب

برای همین عدد ۱۵۰ برای خون‌گیری روز سوم سیکل بالاست و برای خون‌گیری دو روز پیش از تخمک‌گذاری طبیعی. تفسیر آزمایش استرادیول با سه پرسش شروع می‌شود: خون در چه روزی از سیکل گرفته شد، آیا داروی هورمونی مصرف می‌شود و آزمایشگاه چه محدوده‌ای کنار عدد نوشته است. عدد برگه را با همین اطلاعات در ابزار زیر وارد کنید تا با محدوده همان وضعیت مقایسه شود و روی نمودار سیکل ببینید با کدام مرحله می‌خواند.

مبنای علمی: آزمایشگاه مایو کلینیک، آزمایشگاه دانشگاه میشیگان، MedlinePlus، انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM)، راهنمای NICE و کالج سلطنتی زنان و مامایی بریتانیا · به‌روزرسانی: ۲۵ آبان ۱۴۰۵

عدد استرادیول شما با مرحله سیکل و سن شما می‌خواند؟

عدد استرادیول (E2) برگه آزمایش را وارد کنید و بگویید خون در چه وضعیتی گرفته شده تا عدد با محدوده مرجع همان وضعیت مقایسه شود.

آزمایش برای چه کسی است؟
خون در کدام مرحله سیکل گرفته شد؟

pg/mL و ng/L یک عددند. اگر برگه pmol/L نوشته، واحد را عوض کنید. اگر برگه «کمتر از …» نوشته، همان را با علامت < وارد کنید.

محدوده نوشته‌شده کنار عدد در برگه شما (اختیاری، ولی دقیق‌تر)
حد پایین
حد بالا

محدوده را با همان واحد عدد بنویسید. اگر برگه برای چند مرحله سیکل محدوده داده، محدوده همان مرحله‌ای را بنویسید که خون در آن گرفته شده.

این موارد درباره شما درست است؟ (اختیاری)

محدوده مراحل سیکل و یائسگی از آزمایشگاه دانشگاه میشیگان، محدوده مردان، کودکان و «مرحله نامعلوم» از آزمایشگاه مایو کلینیک و مرز روز پایه IVF از انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM، ۲۰۲۰) است. محدوده هر آزمایشگاه به روش اندازه‌گیری‌اش بستگی دارد؛ اگر محدوده برگه را وارد کنید، ملاک همان است. این ابزار تشخیص نمی‌دهد و درباره دارو تصمیم نمی‌گیرد.

آزمایش استرادیول؛ لوله نمونه خون کنار تقویم سیکل قاعدگی و نمودار تغییر هورمون

آزمایش استرادیول

آزمایش استرادیول برای چیست؟

پزشک آزمایش استرادیول را وقتی می‌خواهد که پرسشی درباره کار تخمدان، بلوغ یا تعادل هورمون‌های جنسی دارد. موقعیت‌های رایج درخواست آن این‌هاست:

  • زنان و دختران: بلوغ زودرس یا دیررس، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اختلال تیروئید یا هیپوفیز، بررسی ناباروری، توده‌های تخمدانی که استروژن می‌سازند، شناختن دوره گذار یائسگی و پیگیری درمان ناباروری، هورمون‌درمانی یائسگی و درمان هورمونی بعضی سرطان‌ها مثل سرطان پستان.
  • مردان و پسران: بلوغ دیررس، بزرگ شدن پستان، ناباروری، اختلال نعوظ و بررسی سرطان بیضه یا غده فوق کلیوی.

این فهرست یک نکته را نمی‌گوید: استرادیول کمتر به‌تنهایی جواب می‌دهد. فرض کنید قاعدگی قطع شده و استرادیول پایین آمده است. این عدد فقط می‌گوید تخمدان کم‌کار است، نه اینکه چرا. اگر FSH و LH هم‌زمان بالا رفته باشند، مغز به تخمدان فرمان می‌دهد و تخمدان جواب نمی‌دهد؛ اگر پایین باشند، فرمان از هیپوتالاموس یا هیپوفیز نمی‌رسد. آزمایشگاه دانشگاه میشیگان هم همین جفت‌خوانی را مبنای جدا کردن این دو گروه می‌گذارد. برگه‌ای که فقط استرادیول دارد معمولاً نیمی از جواب است.

میزان نرمال استرادیول در زنان بر اساس روز سیکل

میزان نرمال استرادیول در زنان یک بازه واحد نیست، چون این هورمون در طول هر سیکل چند برابر بالا و پایین می‌رود. جدول زیر محدوده‌های آزمایشگاه دانشگاه میشیگان را کنار زمان تقریبی هر مرحله گذاشته است. زمان‌ها برای سیکل حدود ۲۸ روزه نوشته شده‌اند و در سیکل کوتاه‌تر یا بلندتر جابه‌جا می‌شوند.

مرحله زمان تقریبی در سیکل استرادیول (pg/mL)
اوایل فاز فولیکولی چند روز اول بعد از شروع قاعدگی ۱۲ تا ۵۰
اواخر فاز فولیکولی چند روز پیش از تخمک‌گذاری ۶۰ تا ۲۰۰
میانه سیکل روزهای تخمک‌گذاری ۱۲۰ تا ۳۷۵
فاز لوتئال بعد از تخمک‌گذاری تا قاعدگی بعدی ۵۰ تا ۲۶۰
یائسگی بدون سیکل کمتر از ۲۰

عددهای مایو کلینیک همان الگو را نشان می‌دهند: حدود ۱۵ بعد از قاعدگی و معمولاً بالای ۳۰۰ در اوج پیش از تخمک‌گذاری. نکته عملی‌تر در عدد سوم مایو است. قاعدگی وقتی شروع می‌شود که استرادیول به حدود ۵۰ تا ۱۰۰ رسیده، پس خونِ روز اول قاعدگی ممکن است هنوز بالاتر از سقف ۵۰ اوایل فولیکولی باشد. عدد روز اول را با سطر اوایل فولیکولی نسنجید؛ آزمایش پایه را معمولاً روز ۲ تا ۴ می‌گیرند. محدوده کلی ۱۵ تا ۳۵۰ که مایو برای زن پیش از یائسگی می‌دهد آن‌قدر پهن است که بدون روز سیکل به کار تفسیر نمی‌آید.

اگر بپرسید آزمایش estradiol باید چند باشد، جواب کوتاه این است که به روز خون‌گیری بستگی دارد. اگر برگه شما برای هر فاز محدوده جدا نوشته، رنج نرمال استرادیول در زنان را از سطر همان مرحله‌ای بخوانید که خون در آن گرفته شده، نه از سطر اول یا محدوده‌ای که عدد را «طبیعی» نشان می‌دهد.

دو آزمایشگاهی که منبع این صفحه‌اند عددهای یکسانی نمی‌دهند. میشیگان با روش ایمونواسی (CLIA) کار می‌کند و سقف یائسگی را ۲۰ گذاشته است؛ مایو این سقف را ۱۰ تعیین کرده و با طیف‌سنجی جرمی (LC-MS/MS) کار می‌کند که آن را روش مرجع و بدون تداخل می‌داند. سقف مردان هم در یکی ۴۴ و در دیگری ۴۰ است. این اختلاف کوچک نیست. اختلاف در عددهای پایین بیشتر اثر دارد؛ در یائسگی همین جابه‌جایی سقف را دو برابر می‌کند. برای همین محدوده‌ای که برگه خود شما نوشته بر هر جدول اینترنتی مقدم است؛ جدول همین صفحه هم استثنا نیست.

جدول میزان نرمال استرادیول در مراحل سیکل قاعدگی، یائسگی و مرد بالغ (pg/mL)

میزان نرمال استرادیول در زنان و مردان

استرادیول بالا در زنان نشانه چیست؟

استرادیول بالا در زنان چهار توضیح اصلی دارد: خون‌گیری نزدیک تخمک‌گذاری، بارداری، داروی استروژن و کاهش ذخیره تخمدان که در آزمایش روز ۲ تا ۴ خودش را نشان می‌دهد. پیش از هر تفسیری، روز خون‌گیری را دوباره حساب کنید. استرادیول پیش از تخمک‌گذاری به‌طور طبیعی به اوج می‌رسد و معمولاً از ۳۰۰ می‌گذرد، پس چند روز تأخیر در خون‌گیری کافی است تا عدد «بالا» به نظر برسد. اگر زمان درست بود، سراغ این توضیح‌ها بروید:

  • بارداری: عدد بالای ۱۰۰۰ pg/mL را اول با بارداری توضیح دهید؛ بیرون از بارداری چنین عددی کم دیده می‌شود و یکی از علت‌های نادرش تومورهای ترشح‌کننده استروژن است. اگر احتمال بارداری هست، آزمایش بتا HCG جواب روشن‌تری می‌دهد.
  • داروی استروژن: با مصرف قرص استرادیول والرات، ژل یا چسب استروژن، عدد آزمایش بیشتر از دارو خبر می‌دهد تا از کار تخمدان.
  • آزمایش روز ۲ تا ۴ برای ذخیره تخمدان: در این روزها استرادیول بالا خبر خوبی نیست. با کم شدن ذخیره تخمدان، اینهیبین B کم می‌شود، FSH بالا می‌رود و رشد فولیکول زودتر شروع می‌شود و حاصلش استرادیول بالای زودرس است. همین استرادیول می‌تواند FSHِ در اصل بالا را به محدوده طبیعی پایین بکشد و برگه را گمراه‌کننده کند. برای همین در راهنمای انجمن پزشکی باروری آمریکا، استرادیول پایه به‌تنهایی برای غربالگری ذخیره تخمدان به کار نمی‌رود و نقشش فقط تفسیر یک FSH طبیعی است؛ مرز این تفسیر ۶۰ تا ۸۰ pg/mL است.[۴]
  • قاعدگی نامنظم با استرادیول طبیعی یا بالا: این ترکیب یعنی تخمدان استروژن می‌سازد ولی تخمک‌گذاری منظم نیست. در فهرست مایو کلینیک برای این وضعیت، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک کنار توده‌های ترشح‌کننده آندروژن یا استروژن آمده است. قدم بعدی معمولاً تستوسترون، DHEA-S و SHBG و گاهی تصویربرداری است و سونوگرافی تنبلی تخمدان بخشی از همین بررسی است.

عدد روزهای تزریق داروهای IVF را هم با این جدول نسنجید؛ آن مرحله منطق جدایی دارد که در بخش IVF آمده است.

از داده‌های فهیم طب: از شهریور تا ۱ آبان ۱۴۰۵، ۲۶ عدد استرادیول از برگه آزمایش ۲۵ نفر در سرویس تفسیر آزمایش فهیم طب بررسی شد و استرادیول ۵ نفر (۲۰٪) بالاتر از محدوده خود آزمایشگاه بود؛ هیچ موردی پایین‌تر از محدوده نبود. پس در این برگه‌ها «بالا» تنها انحراف دیده‌شده بود؛ پیش از نگرانی، روز خون‌گیری و داروهای هورمونی را با جدول همین صفحه بسنجید. آمار ناشناس و تجمیعی است و فقط برگه‌های کاربران همین سرویس را نشان می‌دهد، نه کل جمعیت.

استرادیول پایین در زنان؛ کی مهم است؟

استرادیول پایین در روزهای اول سیکل طبیعی است؛ عدد ۲۰ در روز دوم با محدوده ۱۲ تا ۵۰ می‌خواند. همین عدد وسط سیکل معنای دیگری دارد. با قاعدگی نامنظم یا قطع‌شده هم پزشک آن را کنار FSH، LH و پرولاکتین می‌بیند. درباره پرولاکتین مقاله «پرولاکتین بالا» را بخوانید.

قرص ضدبارداری هم استرادیول آزمایش را پایین می‌آورد، پس عددی که در روزهای مصرف قرص گرفته شده با هیچ‌کدام از سطرهای جدول بالا مقایسه‌پذیر نیست. ممکن است پزشک بخواهد قرص ضدبارداری یا هورمون‌درمانی یائسگی پیش از آزمایش مدتی کنار گذاشته شود؛ این تصمیم با اوست و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

آزمایش استرادیول در یائسگی

بعد از یائسگی استرادیول پایین است: کمتر از ۲۰ pg/mL در محدوده آزمایشگاه میشیگان و کمتر از ۱۰ در محدوده مایو. اگر ۴۵ سال یا بیشتر دارید و گرگرفتگی یا قاعدگی نامنظم دارید، برای اثبات یائسگی به این آزمایش نیاز ندارید. در راهنمای NICE تشخیص در این سن بر پایه علائم و الگوی قاعدگی است و استرادیول، AMH و اینهیبین برای آن کنار گذاشته شده‌اند.[۵] FSH هم فقط دو جا به کار می‌آید: ۴۰ تا ۴۵ سالگی همراه علائم و زیر ۴۰ سال وقتی یائسگی زودرس مطرح است.

استرادیول در یائسگی در دو حالت معنا پیدا می‌کند. اول عدد بالاتر از محدوده یائسگی در کسی که هورمون مصرف نمی‌کند؛ این غیرمعمول است و ارزش بررسی دارد. دوم عدد خیلی پایین. در داده‌هایی که مایو کلینیک به آن‌ها استناد می‌کند، زنان یائسه و مردان مسنی که استرادیولشان در پایین‌ترین ربع بود بیشتر دچار شکستگی پوکی استخوان شده‌اند. عدد این گروه معمولاً زیر ۵ است. پس در یائسگی «هرچه پایین‌تر، بهتر» درست نیست؛ عدد زیر حد تشخیص برای کسی که پوکی استخوان یا سابقه شکستگی دارد ارزش گفت‌وگو با پزشک را دارد. خونریزی یا لکه‌بینی بعد از یائسگی را با هر عدد استرادیولی باید به پزشک گفت.

آزمایش استرادیول قبل از تخمک کشی و در درمان IVF

آزمایش استرادیول قبل از تخمک کشی در دو زمان متفاوت انجام می‌شود و هر کدام پرسش خودش را دارد. اولی آزمایش روز پایه، پیش از شروع داروهاست. اینجا پایین‌تر بهتر است: مایو کلینیک حدود ۳۰ pg/mL را مطلوب می‌شمارد و عدد بالاتر را با چرخه تحریکِ کم‌بازده‌تر مرتبط می‌داند. مرز ۶۰ تا ۸۰ انجمن پزشکی باروری آمریکا برای همین روزها از همان منطق پیروی می‌کند؛ دو منبع از دو مسیر به یک نتیجه می‌رسند. نکته‌ای که در شلوغی درمان گم می‌شود: همان انجمن این نشانگرها را برای کسی که مشکل ناباروری ندارد آزمون باروری نمی‌داند. یک استرادیول پایه خوب یا بد به‌تنهایی درباره شانس بارداری طبیعی چیزی نمی‌گوید.

دومی آزمایش‌های روزهای تزریق است. در این روزها استرادیول برای پیگیری رشد فولیکول‌ها اندازه‌گیری می‌شود و عدد مطلوب را پزشک درمان ناباروری کنار سونوگرافی تعیین می‌کند؛ برای این مرحله محدوده مرجع عمومی وجود ندارد و ابزار بالا هم آن را قضاوت نمی‌کند. اگر برای آماده‌سازی رحم دارو می‌گیرید، کاربرد قرص استرادیول والرات پیش از بارداری را جداگانه بخوانید.

یک هشدار هم لازم است. در دوره تحریک یا بعد از تخمک‌کشی، درد یا نفخ شدید شکم، استفراغ، تنگی نفس، تشنگی شدید یا ادرار کم را به حساب عوارض عادی دارو نگذارید. این‌ها می‌توانند نشانه سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) باشند و راهنمای بیمار RCOG برایشان تماس فوری با مرکز درمان را می‌خواهد؛ مسیر اقدام در بخش آخر آمده است.

آزمایش استرادیول در مردان

استرادیول مرد بالغ در محدوده مرجع مایو کلینیک ۱۰ تا ۴۰ pg/mL است و در آزمایشگاه میشیگان کمتر از ۴۴. این هورمون در مردان بیشتر در خود بیضه و از تبدیل تستوسترون ساخته می‌شود و مقدار کمی از بافت‌هایی مثل چربی می‌آید. پس تفسیر آزمایش استرادیول در مردان بدون هورمون تستوسترون کامل نمی‌شود.

اگر استرادیول مرد بالاست یا پستانش بزرگ شده، بررسی را از ساده به نادر پیش ببرید. اول داروها: آمپول تستوسترون و هر آندروژن دیگری که در بدن به استروژن تبدیل می‌شود و هر فرآورده حاوی استروژن. بعد وزن: بافت چربی خودش استروژن می‌سازد. بعد کبد، چون بیماری کبد پاکسازی استروژن را کم می‌کند. تومورهای ترشح‌کننده آندروژن یا استروژن در انتهای این فهرست‌اند. همه این علت‌ها در فهرست مایو کلینیک آمده‌اند؛ ترتیب از ساده به نادر پیشنهاد فهیم طب است. نکته کمتر شناخته‌شده این است که استرادیول طبیعی هم می‌تواند علامت زنانه‌شدن بدهد، اگر تستوسترون در دسترس بدن کم باشد؛ مثلاً با داروهای ضدآندروژن یا اسپیرونولاکتون.

استرادیول پایین در مرد هم بی‌اهمیت نیست. ارتباطی که مایو میان استرادیول خیلی پایین و شکستگی گزارش کرده مردان مسن را هم در بر می‌گیرد.

آزمایش استرادیول در کودکان

در کودکان سن ملاک نیست. محدوده به مرحله بلوغ (مرحله تانر) بستگی دارد. در دختر پیش از بلوغ استرادیول آن‌قدر پایین است که بسیاری از آزمایش‌ها به‌سختی آن را می‌بینند: معمولاً کمتر از ۱۰ و اغلب کمتر از ۵ pg/mL. جدول زیر محدوده‌های مایو را نشان می‌دهد؛ «غیرقابل اندازه‌گیری» یعنی کمتر از حد تشخیص آزمایش.

مرحله تانر دختران (pg/mL) پسران (pg/mL)
یک (پیش از بلوغ) غیرقابل اندازه‌گیری تا ۲۰ غیرقابل اندازه‌گیری تا ۱۳
دو غیرقابل اندازه‌گیری تا ۲۴ غیرقابل اندازه‌گیری تا ۱۶
سه غیرقابل اندازه‌گیری تا ۶۰ غیرقابل اندازه‌گیری تا ۲۶
چهار ۱۵ تا ۸۵ غیرقابل اندازه‌گیری تا ۳۸
پنج ۱۵ تا ۳۵۰ ۱۰ تا ۴۰

این عددها با طیف‌سنجی جرمی به دست آمده‌اند. مایو برای اختلال‌های بلوغ سنجش‌های فوق‌حساس را لازم می‌داند؛ آزمایشی که حد تشخیص بالاتری دارد ممکن است جواب کودک را فقط «کمتر از …» گزارش کند و تفسیر را محدود کند. کودکی که نشانه‌های بلوغ را زودتر از انتظار نشان می‌دهد یا بی‌آنکه نشانه‌ای داشته باشد استرادیولش از محدوده پیش از بلوغ بالاتر است باید به متخصص غدد کودکان نشان داده شود.

تفسیر آزمایش استرادیول؛ واحدها و خطاهای رایج

برگه‌ها استرادیول را با دو واحد گزارش می‌کنند. pg/mL و ng/L یک عددند. pmol/L عدد بزرگ‌تری است و برای تبدیل، pg/mL در ۳٫۶۷۶ ضرب می‌شود. با این ضریب، ۵۰ pg/mL حدود ۱۸۴ pmol/L و ۳۷۵ pg/mL حدود ۱۳۷۹ pmol/L است. اگر واحد را اشتباه بخوانید، ۴۰۰ pmol/L ممکن است «بالا» به نظر برسد، در حالی که حدود ۱۰۹ pg/mL است و در بیشتر مراحل سیکل طبیعی.

چند خطای دیگر هم در تفسیر آزمایش استرادیول تکرار می‌شود:

  • مقایسه عدد با سطر اشتباه جدول، به‌ویژه وقتی روز سیکل یادداشت نشده است.
  • نادیده گرفتن داروهای هورمونی؛ مصرف آن‌ها را پیش از آزمایش به پزشک بگویید.
  • جواب «کمتر از …»؛ یعنی عدد زیر حد تشخیص آزمایش است، نه صفر.
  • داروی فولوسترانت در درمان سرطان پستان: ممکن است در روش‌های ایمونواسی استرادیول را به‌طور کاذب بالا نشان دهد، به‌ویژه اگر خون کمی بعد از تزریق گرفته شود. مایو کلینیک این تداخل را در طیف‌سنجی جرمی ناچیز می‌داند. برای بیمار تحت این درمان، عدد بالای غیرمنتظره پیش از هر تصمیمی با پزشک معالج و در صورت امکان با روش دیگر بررسی شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

فوری

درد یا نفخ شدید شکم، استفراغ، تنگی نفس یا ادرار کم در دوره IVF یا بعد از تخمک‌کشی: همین حالا با مرکز درمان تماس بگیرید؛ اگر در دسترس نیست به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.

به‌زودی با پزشک مشورت کنید اگر:

  • بعد از یائسگی خونریزی یا لکه‌بینی دارید؛
  • استرادیول کودک بالاتر از محدوده پیش از بلوغ است یا نشانه‌های بلوغ زودتر از انتظار پیدا شده؛
  • مرد هستید و پستانتان بزرگ یا دردناک شده؛
  • استرادیول بالای ۱۰۰۰ pg/mL است و بارداری یا مصرف استروژن در کار نیست.

در بقیه موارد، عدد را همراه روز سیکل و فهرست داروها در نوبت بعدی به پزشک نشان دهید. تفسیر نهایی و عدد مطلوب برای شما را پزشکتان با توجه به آزمایش‌های همراه تعیین می‌کند.

پرسش‌های رایج درباره آزمایش استرادیول

آزمایش استرادیول روز چندم سیکل انجام می‌شود؟

برای بررسی ذخیره تخمدان معمولاً روز ۲ تا ۴ سیکل. برای پرسش‌های دیگر همان روزی که پزشک تعیین کرده است. روز خون‌گیری را هم کنار جواب یادداشت کنید.

فرق استرادیول با استروژن چیست؟

استروژن نام یک گروه هورمون است و استرادیول (E2) یکی از آن‌هاست. استرون (E1) و استریول (E3) دو عضو دیگر این گروه‌اند.

قرص استرادیول والرات جواب آزمایش را تغییر می‌دهد؟

بله. در دوره مصرف، جواب را با جدول سیکل طبیعی نسنجید؛ عدد مطلوب را پزشکی که دارو را نوشته تعیین می‌کند.

عدد pmol/L را چطور به pg/mL تبدیل کنم؟

عدد را بر ۳٫۶۷۶ تقسیم کنید؛ برای نمونه ۲۰۰ pmol/L حدود ۵۴ pg/mL است.

منابع

این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره پزشک نیست. محدوده‌ها به روش هر آزمایشگاه بستگی دارد و ملاک، محدوده برگه آزمایش شما و نظر پزشک معالج است.

این مطلب چقدر برایتان مفید بود؟
اولین نفری باشید که امتیاز می‌دهد

نظر یا سوال شما

اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند.

این مطلب طبق روش تهیه محتوای فهیم طب تهیه شده است.

امیررضا فیضی
نویسنده
امیررضا فیضی

کارشناس ارشد مهندسی پزشکی از دانشگاه تبریز و عضو بنیاد ملی نخبگان؛ نویسنده مقاله‌ها و برنامه‌نویس ابزارهای فهیم طب.

به‌روزرسانی درباره نویسنده ←