جدیدترین
عدد فریتین را از برگه آزمایش وارد کنید و گروه خود را انتخاب کنید تا با مرزهای سازمان جهانی بهداشت مقایسه شود و قدم بعدی را ببینید.
فریتین در آزمایش خون مقدار ذخیره آهن بدن را نشان می‌دهد. فریتین پایین تقریباً همیشه یعنی ذخیره آهن کم شده است،[۵] ولی فریتین بالا همیشه به معنای آهن اضافه نیست، چون التهاب، کبد چرب و چند بیماری دیگر هم آن را بالا می‌برند.[۴][۵] محدوده معمول آزمایشگاه برای مردان حدود ۲۴ تا ۳۳۶ و برای زنان حدود ۱۱ تا ۳۰۷ نانوگرم در میلی‌لیتر است.[۳] سازمان جهانی بهداشت فریتین زیر ۱۵ را در فرد سالم نشانه کمبود آهن می‌داند.[۲] در این مقاله می‌خوانید فریتین چیست، فریتین نرمال در زنان، مردان، کودکان و بارداری چند است، فریتین پایین و بالا نشانه چیست و عدد آزمایش خود را چطور تفسیر کنید.
مبنای علمی: سازمان جهانی بهداشت (WHO)، Mayo Clinic، انجمن گوارش آمریکا (AGA)، انجمن هماتولوژی بریتانیا و NHS · به‌روزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵
فریتین در آزمایش خون؛ تصویر آموزشی
فریتین پروتئینی است که آهن را به خود می‌بندد و در بدن ذخیره می‌کند.[۴] مقدار کمی از آن در خون جریان دارد و همین مقدار نشان می‌دهد ذخیره آهن بدن چقدر است. برای همین پزشک برای بررسی کمبود آهن، کم‌خونی فقر آهن و آهن اضافه، فریتین را همراه با آزمایش‌های دیگر آهن درخواست می‌کند.[۴]
فریتین فقط به آهن واکنش نشان نمی‌دهد. در التهاب، عفونت و بعد از جراحی هم بالا می‌رود.[۴] برای همین سازمان جهانی بهداشت برای کسی که عفونت یا التهاب دارد مرز بالاتری برای کمبود آهن تعیین کرده است.[۱] این نکته در تفسیر فریتین در آزمایش خون اهمیت زیادی دارد: عدد معمولی در کسی که التهاب دارد، کمبود آهن را رد نمی‌کند.
آزمایش فریتین معمولاً در یک مجموعه آزمایش آهن درخواست می‌شود و برای تشخیص کم‌خونی فقر آهن، تشخیص هموکروماتوز (بیماری ارثی تجمع آهن)، پیگیری بیماری‌های مزمن و دیدن اثر درمان به کار می‌رود.[۴] اگر فقط فریتین اندازه‌گیری می‌شود، ناشتا لازم نیست.[۳] اگر آزمایش‌های دیگری مثل آهن سرم هم روی همان نمونه انجام می‌شود، ممکن است ناشتای ۱۲ ساعته خواسته شود؛ آزمایشگاه یا پزشک این را می‌گوید.[۳][۴]
روی برگه آزمایش، فریتین معمولاً با نام Ferritin و واحد ng/mL یا µg/L نوشته می‌شود. این دو واحد عدد یکسانی دارند.[۳] آزمایش فریتین معمولاً کنار آزمایش CBC می‌آید؛ هموگلوبین و MCV در آن آزمایش نشان می‌دهند کم‌خونی وجود دارد یا نه.
دو نوع عدد را باید از هم جدا کرد: محدوده مرجع آزمایشگاه که روی برگه چاپ می‌شود، و مرزهایی که برای تشخیص کمبود یا اضافه آهن به کار می‌روند. جدول زیر هر دو را کنار هم نشان می‌دهد:
| گروه | محدوده معمول آزمایشگاه | کمبود آهن | خطر آهن اضافه |
|---|---|---|---|
| مردان | ۲۴ تا ۳۳۶[۳] | زیر ۱۵[۲] | بالای ۲۰۰[۱] |
| زنان دارای قاعدگی | ۱۱ تا ۳۰۷[۳] | زیر ۱۵[۲] | بالای ۱۵۰[۱] |
| زنان بدون قاعدگی (مثلاً یائسه) | ۱۱ تا ۳۰۷[۳] | زیر ۱۵[۲] | بالای ۲۰۰[۱] |
| کودک زیر ۵ سال | بر اساس برگه آزمایشگاه | زیر ۱۲[۲] | مرز ثابتی در راهنمای WHO نیست |
| کودک ۵ سال به بالا | بر اساس برگه آزمایشگاه | زیر ۱۵[۲] | مرز ثابتی در راهنمای WHO نیست |
| بارداری | بر اساس برگه آزمایشگاه | درمان زیر ۳۰؛ زیر ۵۰ در اواخر بارداری مشکوک[۸] | — |
| با عفونت یا التهاب | — | بزرگسال زیر ۷۰، کودک زیر ۳۰[۱] | بزرگسال بیمار بالای ۵۰۰[۱] |
همه عددها به نانوگرم در میلی‌لیتر (ng/mL) است که با میکروگرم در لیتر (µg/L) برابر است. محدوده هر آزمایشگاه کمی فرق دارد.
محدوده معمول برای زنان حدود ۱۱ تا ۳۰۷ ng/mL است.[۳] چون قاعدگی هر ماه آهن کم می‌کند، فریتین زنان در سنین باروری معمولاً پایین‌تر از مردان است و مرز خطر آهن اضافه هم برای زنان دارای قاعدگی پایین‌تر است: ۱۵۰ در برابر ۲۰۰.[۱] قاعدگی سنگین از شایع‌ترین علت‌های کمبود آهن است.[۹] بعد از یائسگی، سازمان جهانی بهداشت همان مرز ۲۰۰ مردان را به کار می‌برد.[۱]
محدوده معمول مردان حدود ۲۴ تا ۳۳۶ ng/mL است.[۳] فریتین پایین در مرد بزرگسال شایع نیست و باید علتش پیدا شود؛ خون‌ریزی از معده و روده از علت‌های شایع کمبود آهن است.[۹] فریتین بالای ۲۰۰ در مرد سالم ممکن است نشانه خطر آهن اضافه باشد، ولی به‌تنهایی تشخیص نیست.[۱]
در کودک زیر ۵ سال، فریتین زیر ۱۲ و در کودک ۵ سال به بالا زیر ۱۵ نشانه کمبود ذخیره آهن است.[۲] اگر کودک عفونت یا التهاب دارد، مرز کمبود به ۳۰ می‌رسد.[۱] برای سقف فریتین کودکان، محدوده همان آزمایشگاه ملاک است.
سازمان جهانی بهداشت به دلیل تغییرات طبیعی بارداری، مرز ثابت و یکتایی برای فریتین در بارداری تعیین نکرده و یادآوری می‌کند که فریتین در اواخر بارداری به‌طور معمول پایین می‌آید.[۱] راهنمای یکی از بیمارستان‌های NHS درمان را وقتی فریتین زیر ۳۰ است در نظر می‌گیرد و فریتین زیر ۵۰ را در اواخر بارداری مشکوک به کمبود آهن می‌داند.[۸] عدد فریتین در بارداری را با ماما یا پزشک خود بررسی کنید.
ابزار بالای همین صفحه عدد شما را با این مرزها مقایسه می‌کند. خلاصه قواعد تفسیر چنین است:
| عدد فریتین (ng/mL) | معنی معمول | قدم بعد |
|---|---|---|
| زیر ۱۵ (کودک زیر ۵ سال زیر ۱۲) | ذخیره آهن کم؛ کمبود آهن[۲][۵] | پیدا کردن علت و درمان با پزشک |
| ۱۵ تا ۴۵ همراه با کم‌خونی | سازگار با کمبود آهن[۷] | بررسی کم‌خونی فقر آهن و علت آن |
| زیر ۷۰ همراه با التهاب یا عفونت | ممکن است کمبود آهن باشد[۱] | تکرار بعد از بهبود یا آزمایش‌های دیگر آهن |
| بالای ۱۵۰ (زن دارای قاعدگی) یا ۲۰۰ (مرد) | خطر آهن اضافه؛ اغلب از علت دیگر[۱][۶] | درصد اشباع ترانسفرین و آزمایش کبد[۵] |
| بالای ۱۰۰۰ | بالا؛ بررسی تخصصی لازم است[۶] | مراجعه زودتر به پزشک |
یک نکته را جدی بگیرید: فریتین فقط یکی از آزمایش‌های آهن است. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید فریتین بالا را نباید به‌تنهایی برای تشخیص آهن اضافه به کار برد و باید بررسی بالینی و آزمایشی کامل شود.[۱] در بیماری‌های التهابی مزمن و بیماری کلیه هم فریتین دقت کمتری دارد و پزشک آزمایش‌هایی مثل آهن سرم، درصد اشباع ترانسفرین و CRP را کنار آن می‌خواهد.[۷]
فریتین پایین تقریباً همیشه یعنی ذخیره آهن بدن کم شده است.[۵] اگر کمبود ادامه پیدا کند، هموگلوبین هم پایین می‌آید و کم‌خونی فقر آهن ایجاد می‌شود. NHS شایع‌ترین علت‌ها را چنین ذکر می‌کند:[۹]
علائم شایع کمبود آهن خستگی و بی‌حالی و تنگی نفس است و علائم کمتر شایع آن ریزش مو و سندرم پای بی‌قرار است.[۹] فریتین پایین در مردان و زنان یائسه باید با دقت بیشتری پیگیری شود، چون احتمال خون‌ریزی پنهان از دستگاه گوارش در آن‌ها مطرح است.[۷] تفاوت کمبود آهن با کم‌خونی را در کم‌خونی فقر آهن و عدد هموگلوبین را در هموگلوبین چند خطرناک است توضیح داده‌ایم.
درمان معمول کمبود آهن قرص آهن است و طبق NHS معمولاً حدود ۶ ماه ادامه پیدا می‌کند.[۹] نوشیدن آب پرتقال بعد از قرص ممکن است جذب آهن را بیشتر کند. قرص آهن ممکن است یبوست یا اسهال بدهد و خوردن آن همراه یا بعد از غذا به کم شدن این عوارض کمک می‌کند.[۹] نوع قرص، مقدار و مدت درمان را پزشک تعیین می‌کند و پیدا کردن علت کمبود به همان اندازه مهم است. قرص‌های رایج را در قرص ففول و فیفول و فرق آن را با اسید فولیک در فرق آهن و فولیک اسید آورده‌ایم.
غذاهای سرشار از آهن هم کمک می‌کنند: سبزی‌های برگ‌سبز تیره، میوه خشک مثل زردآلو و کشمش، حبوبات، گوشت و نان و غلات غنی‌شده با آهن.[۹]
فریتین بالا علت‌های زیادی دارد: آهن اضافه، التهاب، بیماری کبد یا کلیه، سرطان و سندرم متابولیک.[۵] MedlinePlus عفونت یا جراحی، بیماری خودایمنی، بیماری کبد، سرطان، چاقی، مصرف الکل و پرکاری تیروئید را هم ذکر می‌کند.[۴] طبق خلاصه راهنمای انجمن هماتولوژی بریتانیا، فقط حدود ۱۰٪ موارد فریتین بالا از آهن اضافه است و بیشتر موارد به الکل، سندرم متابولیک، چاقی، دیابت، کبد چرب، عفونت و التهاب برمی‌گردد.[۶]
مهم‌ترین آزمایش بعدی برای فریتین بالای بی‌دلیل، درصد اشباع ترانسفرین است.[۵] اگر این آزمایش هم آهن اضافه را نشان دهد، پزشک هموکروماتوز را بررسی می‌کند؛ بیماری ارثی‌ای که آهن را در طول سال‌ها در بدن جمع می‌کند و درمانش گرفتن منظم خون است.[۱۰] فریتین بالای ۱۰۰۰ بررسی تخصصی لازم دارد.[۶] نشانه‌های کبد چرب را در علائم کبد چرب در چهره ببینید.
این آزمایش‌ها اغلب با هم درخواست می‌شوند ولی هر کدام بخش متفاوتی از وضعیت آهن را نشان می‌دهند:
| آزمایش | چه چیزی را نشان می‌دهد |
|---|---|
| فریتین | ذخیره آهن بدن؛ در التهاب بالا می‌رود[۴] |
| آهن سرم (Iron یا Fe) | آهنی که همان لحظه در خون جریان دارد |
| TIBC و درصد اشباع ترانسفرین | ظرفیت حمل آهن در خون و اینکه چه بخشی از آن پر است؛ برای بررسی آهن اضافه مهم است[۵] |
| هموگلوبین | پروتئین حامل اکسیژن در گلبول قرمز؛ پایین بودنش یعنی کم‌خونی |
فریتین معمولاً زودتر از هموگلوبین پایین می‌آید؛ یعنی ممکن است ذخیره آهن تمام شده باشد ولی هنوز کم‌خونی ایجاد نشده باشد. برای همین هموگلوبین طبیعی، فریتین پایین را بی‌اهمیت نمی‌کند.
فریتین در آزمایش خون چیست؟
فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می‌کند. عدد آن در آزمایش خون نشان می‌دهد ذخیره آهن بدن چقدر است و برای تشخیص کمبود آهن و آهن اضافه به کار می‌رود.
فریتین نرمال در زنان چقدر است؟
محدوده معمول برای زنان حدود ۱۱ تا ۳۰۷ ng/mL است. فریتین زیر ۱۵ نشانه کمبود آهن است و در زنان دارای قاعدگی، بالای ۱۵۰ ممکن است نشانه خطر آهن اضافه باشد.
فریتین خون باید چند باشد؟
در مردان حدود ۲۴ تا ۳۳۶ و در زنان حدود ۱۱ تا ۳۰۷ ng/mL. کمتر از ۱۵ در فرد سالم کمبود آهن است و با عفونت یا التهاب، در بزرگسال زیر ۷۰ هم ممکن است کمبود باشد.
فریتین پایین نشانه چیست؟
فریتین پایین تقریباً همیشه یعنی ذخیره آهن کم است. شایع‌ترین علت‌ها قاعدگی سنگین، بارداری، خون‌ریزی از معده و روده و آهن کم در غذاست.
درمان فریتین پایین چیست و چه قرصی بخوریم؟
درمان معمول قرص آهن است که طبق NHS حدود ۶ ماه ادامه پیدا می‌کند. نوع و مقدار قرص را پزشک تعیین می‌کند و باید علت کمبود آهن هم پیدا شود.
آیا فریتین بالا می‌تواند نشانه سرطان باشد؟
سرطان یکی از علت‌های فریتین بالاست، ولی علت‌های شایع‌تر التهاب، کبد چرب، چاقی و سندرم متابولیک، دیابت و مصرف الکل است. فقط حدود ۱۰٪ موارد فریتین بالا از آهن اضافه است. فریتین بالا را با پزشک بررسی کنید.
برای آزمایش فریتین ناشتا لازم است؟
اگر فقط فریتین اندازه‌گیری می‌شود، ناشتا لازم نیست. اگر آزمایش‌های دیگری مثل آهن سرم هم همراه آن است، ممکن است ناشتای ۱۲ ساعته خواسته شود.
فریتین در بارداری باید چند باشد؟
سازمان جهانی بهداشت مرز ثابتی برای بارداری نمی‌دهد. یک راهنمای NHS درمان را با فریتین زیر ۳۰ در نظر می‌گیرد و زیر ۵۰ را در اواخر بارداری مشکوک به کمبود آهن می‌داند.
فرق فریتین و آهن چیست؟
فریتین ذخیره آهن بدن را نشان می‌دهد و آهن سرم مقدار آهنی است که همان لحظه در خون است. فریتین برای تشخیص کمبود آهن دقیق‌تر است، ولی در التهاب بالا می‌رود.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
