نویسنده: تیم تحریریه فهیم‌طب | بازبینی علمی و محتوایی: تیم علمی فهیم‌طب | انتشار: ۱۱ آبان ۱۴۰۵ | آخرین به‌روزرسانی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵ فهیم‌طب | تحریریه و بازبینی علمی | انتشار: ۱۱ آبان ۱۴۰۵ | آپدیت: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
توجه: مطالب فهیم‌طب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. توجه: جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.

سونوگرافی تنبلی تخمدان؛ زمان انجام، معنی نمای PCO و اندازه فولیکول در جواب

عددهای برگه را وارد کنید تا با مرز نمای پلی‌کیستیک در راهنمای ۲۰۲۳ مقایسه شوند. این ابزار تشخیص نمی‌دهد و مرزهای آن مخصوص بزرگسالان است.

روش سونوگرافی
عددهای برگه
تخمدان راستتخمدان چپ تعداد فولیکولFollicle number حجم (میلی‌لیتر یا cc)Volume فولیکول در یک مقطعFollicles per section

هر عددی را که روی برگه هست وارد کنید و بقیه را خالی بگذارید. تعداد فولیکول را با اندازه میلی‌متری آن اشتباه نگیرید.

کدام‌یک درباره شما درست است؟
دو معیار دیگر تشخیص (اختیاری)

مبنا: راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۳ تنبلی تخمدان (PCOS). تعیین معنی جواب برای شما با پزشک است.

سونوگرافی تنبلی تخمدان فقط ظاهر تخمدان را نشان می‌دهد و به‌تنهایی این بیماری را تشخیص نمی‌دهد. اعتبار جواب به زمان انجام، روش سونوگرافی و دو عدد روی برگه بستگی دارد: تعداد فولیکول و حجم تخمدان. عبارت PCO هم با تشخیص بیماری یکی نیست.

فهرست مطالب

مبنای علمی: راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۳ تنبلی تخمدان (PCOS)، NHS بریتانیا و مقاله‌های مروری · به‌روزرسانی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵

خلاصه کلیدی
  • مرز بزرگسالان ۲۰ فولیکول یا بیشتر در دست‌کم یک تخمدان است؛ در تصویر ضعیف یا دستگاه قدیمی، حجم ۱۰ میلی‌لیتر یا بیشتر.[۱]
  • روش واژینال دقیق‌ترین روش است و اگر مناسب شما نیست، روش شکمی به کار می‌رود.[۱]
  • برای تشخیص دو معیار از سه معیار لازم است و سونوگرافی فقط یکی از آن‌هاست.[۱]
  • با قاعدگی نامنظم و آندروژن بالا، سونوگرافی لازم نیست.[۱]
  • تا ۸ سال بعد از اولین قاعدگی سونوگرافی برای تشخیص توصیه نمی‌شود.[۱]

آیا سونوگرافی تنبلی تخمدان را نشان می‌دهد؟

سونوگرافی نشان می‌دهد تخمدان ظاهر پلی‌کیستیک دارد یا نه، ولی تشخیص با آن تمام نمی‌شود. طبق راهنمای بین‌المللی ۲۰۲۳ در بزرگسالان دو مورد از این سه مورد لازم است و علت‌هایی مانند بیماری تیروئید، پرولاکتین بالا و هیپرپلازی غیرکلاسیک آدرنال هم باید کنار گذاشته شوند:[۱]

  • نشانه‌ها یا آزمایش بالا بودن آندروژن، مانند تستوسترون[۱]
  • اختلال تخمک‌گذاری، که معمولاً با قاعدگی نامنظم دیده می‌شود[۱]
  • تخمدان پلی‌کیستیک در سونوگرافی یا بالا بودن AMH[۱]

این یعنی دو نکته: کسی که قاعدگی نامنظم و نشانه‌های آندروژن بالا دارد برای تشخیص به سونوگرافی نیاز ندارد.[۱] برعکس، دیدن نمای PCO به‌تنهایی هم تشخیص نیست. در یک مقاله مروری آمده است که تا ۳۰ تا ۵۰ درصد زنان سالم با آندروژن طبیعی ممکن است از مرز قدیمی ۱۲ فولیکول بیشتر داشته باشند.[۳] برای همین پزشک علت‌های دیگر را هم بررسی می‌کند؛ مثلاً آزمایش تیروئید و پرولاکتین بالا.

بهترین زمان سونوگرافی تنبلی تخمدان

وضعیت شمازمان مناسبنکته
قاعدگی منظماوایل چرخه (فاز فولیکولی زودرس)[۳]روز دقیق را از پزشک یا مرکز سونوگرافی بپرسید
قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگیهر زمان[۳]گاهی ۳ تا ۵ روز بعد از خونریزی ناشی از پروژسترون انجام می‌شود[۳]
فولیکول غالب ۱۰ میلی‌متر یا بزرگ‌تر، یا کیست پاتولوژیک در تصویرارزیابی آن تخمدان کامل نیست[۱][۳]راهنمای ۲۰۲۳ با فولیکول غالب بر شمارش تخمدان مقابل تکیه می‌کند[۱]؛ یک مقاله مروری تکرار در اوایل چرخه بعد را می‌گوید[۳]
مصرف درمان هورمونیارزیابی ممکن است دقیق نباشد[۳]به پزشک و سونوگرافیست بگویید

گزارش استاندارد هم باید مرحله چرخه را بنویسد.[۱] پس تاریخ آخرین قاعدگی و قرص‌های مصرفی را پیش از سونوگرافی بگویید. اگر قاعدگی نامنظم دارید و می‌خواهید زمان آن را دنبال کنید، ماشین حساب سیکل قاعدگی فقط تخمین است و در چرخه خیلی نامنظم خطای زیادی دارد.

سونوگرافی تنبلی تخمدان در پریودی

اوایل چرخه با شروع قاعدگی آغاز می‌شود، ولی منابعی که بررسی کردیم روز مشخصی از خونریزی را تعیین یا منع نکرده‌اند. اگر نوبت شما با پریود هم‌زمان شد، پیش از لغو از مرکز سونوگرافی بپرسید.

سونوگرافی واژینال یا شکمی؟

روشچه چیزی گزارش می‌شودچه زمانی
واژینالتعداد فولیکول در هر تخمدان، حجم تخمدان؛ دقیق‌ترین روش[۱][۲]اگر برای فرد مناسب و پذیرفتنی باشد[۱]
شکمیبیشتر حجم تخمدان با مرز ۱۰ میلی‌لیتر یا فولیکول در یک مقطع با مرز ۱۰[۱]اگر روش واژینال مناسب نیست؛ در اضافه‌وزن وضوح آن ممکن است کمتر باشد[۳]
پروب شکمی و پروب واژینال در سونوگرافی تنبلی تخمدان

پروب شکمی و پروب واژینال؛ تصویر آموزشی

اگر دختر مجرد هستید یا روش واژینال برایتان مناسب نیست، این را پیش از شروع به پزشک بگویید. روش شکمی برای شمارش کل فولیکول‌ها محدودیت دارد، ولی حجم تخمدان را نشان می‌دهد.[۱]

معنی PCO و اندازه فولیکول در جواب سونوگرافی

نمای پلی‌کیستیک به زیادی فولیکول‌ها یا بزرگی تخمدان گفته می‌شود.[۱] آنچه در جواب «پلی‌کیستیک» نامیده می‌شود همان فولیکول‌های ریز است و با کیست‌های پاتولوژیک تخمدان فرق دارد.[۳]

سونوگرافی تنبلی تخمدان؛ مقایسه فولیکول‌های کم با فولیکول‌های ریز زیاد در نمای PCO

تصویر آموزشی؛ جواب سونوگرافی واقعی بیمار نیست

عبارت یا عدد روی برگهمعنیتوجه
PCO / PCOM / Polycystic appearanceظاهر پلی‌کیستیک تخمدان[۱]به‌تنهایی تشخیص نیست
Follicle number per ovary ۲۰ یا بیشترمرز نمای پلی‌کیستیک در بزرگسالان، دست‌کم در یک تخمدان[۱]این مرز مخصوص بزرگسالان است
Ovarian volume ۱۰ میلی‌لیتر یا بیشترتخمدان بزرگ‌تر از مرز؛ در دستگاه قدیمی، تصویر ضعیف یا روش شکمی به کار می‌رود[۱]یک تخمدان بالاتر از مرز کافی است[۱]
Follicle number per section ۱۰ یا بیشترتعداد فولیکول در یک مقطع؛ مرز جایگزین در دستگاه قدیمی یا تصویر ضعیف[۱]با تعداد کل فولیکول یکی نیست
فولیکول غالب ۱۰ میلی‌متر یا بزرگ‌ترفولیکولی که بزرگ شده؛ نباید در محاسبه حجم بیاید[۱]بپرسید به تخمدان مقابل تکیه شده یا تکرار لازم است[۱][۳]
Stromal echogenicityظاهر بافت میانی تخمدان[۳]جزو معیارهای اصلی تشخیص نیست[۳]

برای مقایسه عددهای برگه خود با این مرزها، ابزار بالای همین صفحه را به کار ببرید.

اندازه فولیکول در تنبلی تخمدان

در این شمارش فولیکول‌های ۲ تا ۹ میلی‌متری حساب می‌شوند و اندازه هر فولیکول از میانگین سه قطر آن به دست می‌آید.[۳] معیار تشخیص، تعداد این فولیکول‌هاست، نه درشت بودن آن‌ها. فولیکول غالب ۱۰ میلی‌متر یا بزرگ‌تر جزو این شمارش نیست و در برگه جدا گزارش می‌شود.[۱]

نمونه جواب سونوگرافی تنبلی تخمدان

Technique: Transvaginal; early follicular phase
Right ovary: Volume 11 ml; follicle number 24 (2–9 mm)
Left ovary: Volume 8 ml; follicle number 18 (2–9 mm)
Impression: Polycystic ovarian morphology

نمونه ساختگی و آموزشی است، نه برگه واقعی بیمار. در این نمونه یک تخمدان از هر دو مرز گذشته و همین برای نمای پلی‌کیستیک کافی است، ولی تشخیص بیماری نیست.

آیا سونوگرافی شدت تنبلی تخمدان را نشان می‌دهد؟

در معیارهای راهنمای ۲۰۲۳ درجه‌ای مانند خفیف یا شدید برای سونوگرافی نیامده است.[۱] اگر در برگه «تنبلی تخمدان شدید» نوشته شده است، از پزشک بپرسید منظور کدام عدد و کدام یافته است. تعداد بیشتر فولیکول را به‌تنهایی نشانه بیماری شدیدتر ندانید.

چه کسانی به سونوگرافی نیاز ندارند؟

  • نوجوانان: تا ۸ سال بعد از اولین قاعدگی سونوگرافی برای تشخیص توصیه نمی‌شود، چون معیار قطعی برای نمای پلی‌کیستیک در این سن نیست. برای آنان هر دو معیار آندروژن بالا و اختلال تخمک‌گذاری لازم است.[۱][۲]
  • قاعدگی نامنظم همراه آندروژن بالا: در این حالت تشخیص بدون سونوگرافی ممکن است.[۱]

در بزرگسالان، آزمایش AMH هم می‌تواند به‌جای سونوگرافی ظاهر پلی‌کیستیک را نشان دهد، ولی نباید تنها آزمایش تشخیص باشد و هر دو با هم هم نباید انجام شوند تا بیش‌تشخیصی پیش نیاید.[۱] NHS بریتانیا هم سونوگرافی را فقط برای افراد بالای ۱۸ سال ذکر می‌کند.[۴]

بعد از جواب سونوگرافی چه کنیم؟

  • جواب را با علائم خود مانند نظم قاعدگی، جوش، موی زائد و سابقه ناباروری به متخصص زنان یا غدد نشان دهید.
  • از پزشک بپرسید به آزمایش هورمون و مقاومت به انسولین نیاز دارید یا نه.[۴] اگر جواب آزمایش خون را هم دارید، می‌توانید عددها را در ابزار تفسیر آزمایش خون وارد کنید.
  • اگر جواب در زمان نامناسب گرفته شده یا فولیکول غالب داشته است، بپرسید تکرار لازم است یا نه.[۳]
  • پیش از مصرف قرص یا درمان گیاهی، جواب را با پزشک بررسی کنید.

سؤالات رایج درباره سونوگرافی تنبلی تخمدان

PCO در سونوگرافی به چه معناست؟

PCO در جواب سونوگرافی یعنی تخمدان ظاهر پلی‌کیستیک دارد: تعداد فولیکول‌های ریز یا حجم تخمدان از مرز تعیین‌شده بیشتر است. این ظاهر به‌تنهایی به معنی ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیست.

بهترین زمان برای سونوگرافی تنبلی تخمدان چه زمانی است؟

اگر قاعدگی منظم است، اوایل چرخه بعد از شروع پریود بهتر است. اگر پریود نامنظم است یا قاعده نمی‌شوید، سونوگرافی را می‌توان در هر زمانی انجام داد؛ زمان دقیق را از پزشک بپرسید.

آیا سونوگرافی تنبلی تخمدان را نشان می‌دهد؟

سونوگرافی فقط ظاهر تخمدان را نشان می‌دهد و یکی از سه معیار تشخیص است. برای تشخیص، دو معیار از سه معیار لازم است و علت‌های دیگر هم باید کنار گذاشته شوند.

عددهای جواب سونوگرافی را کجا بررسی کنم؟

عددهای برگه را در ابزار بالای همین صفحه وارد کنید تا با مرز راهنمای ۲۰۲۳ مقایسه شوند. این ابزار تشخیص نمی‌دهد و نتیجه را باید با پزشک بررسی کرد.

سونوگرافی تنبلی تخمدان چگونه انجام می‌شود؟

روش واژینال برای بررسی این موضوع دقیق‌تر است. اگر این روش برای شما مناسب نیست، سونوگرافی شکمی انجام می‌شود و در آن بیشتر حجم تخمدان یا تعداد فولیکول در یک مقطع گزارش می‌شود.

با چند فولیکول تنبلی تخمدان تشخیص داده می‌شود؟

عدد فولیکول به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد. مرز نمای پلی‌کیستیک در بزرگسالان ۲۰ فولیکول یا بیشتر در دست‌کم یک تخمدان است؛ با دستگاه قدیمی یا تصویر نامناسب، حجم ۱۰ میلی‌لیتر یا بیشتر هم به کار می‌رود.

آیا سونوگرافی برای دختر نوجوان لازم است؟

راهنمای ۲۰۲۳ تا ۸ سال بعد از اولین قاعدگی سونوگرافی را برای تشخیص توصیه نمی‌کند.

سونوگرافی تنبلی تخمدان شدید چگونه است؟

در معیارهای راهنمای ۲۰۲۳ درجه «خفیف» یا «شدید» برای سونوگرافی نیامده است. شدت بیماری را بیشتر علائم و عوارض نشان می‌دهد؛ اگر این کلمه در برگه آمده است، منظور را از پزشک بپرسید.

اگر سونوگرافی طبیعی باشد، تنبلی تخمدان ندارم؟

نه لزوماً. کسی که قاعدگی نامنظم و نشانه‌های آندروژن بالا دارد، بدون سونوگرافی هم می‌تواند تشخیص بگیرد.

منابع علمی

این مطلب چقدر برایتان مفید بود؟
اولین نفری باشید که امتیاز می‌دهد

نظر یا سوال شما

اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند.