جدیدترین
عدد PSA (و اگر دارید Free PSA) را از برگه آزمایش وارد کنید تا با محدوده سنی و مرزهای مهم مقایسه شود و قدم بعدی را ببینید.
PSA در آزمایش خون مقدار پروتئینی به نام آنتی‌ژن اختصاصی پروستات را نشان می‌دهد که سلول‌های سالم و سرطانی پروستات می‌سازند.[۱] عدد آن بر حسب نانوگرم در میلی‌لیتر (ng/mL) گزارش می‌شود.[۱] MedlinePlus تأکید می‌کند که عدد مشخصی برای نرمال یا غیرطبیعی بودن PSA وجود ندارد: PSA بالاتر احتمال سرطان را بیشتر می‌کند، ولی ممکن است بدون سرطان بالا باشد و سرطان هم ممکن است با PSA پایین وجود داشته باشد.[۲]
مبنای علمی: NCI، MedlinePlus، NHS و دو مطالعه مرجع JAMA · به‌روزرسانی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵
PSA در آزمایش خون یا همان آزمایش پروستات برای غربالگری سرطان پروستات، پیدا کردن علت بیماری‌های غیرسرطانی پروستات و پیگیری درمان به کار می‌رود.[۲] این آزمایش خودش سرطان را تشخیص نمی‌دهد و جواب مثبت آن آزمایش‌های بیشتری لازم دارد.[۲] PSA در گردش خون به دو شکل است: بخشی که به پروتئین‌های خون چسبیده و بخش آزاد که «فری PSA» نام دارد. مجموع این دو در برگه با نام «PSA» یا «توتال PSA» گزارش می‌شود.
| آنچه روی برگه می‌بینید | معنی |
|---|---|
| PSA یا Total PSA | مقدار کل PSA خون بر حسب ng/mL[۱] |
| Free PSA | بخش آزاد PSA که به پروتئین‌های خون نچسبیده است |
| Free/Total PSA یا ٪Free PSA | درصد فری PSA از کل؛ وقتی توتال PSA بین ۴ و ۱۰ است به کار می‌آید[۵] |
اصطلاح‌های برگه آزمایش PSA.
به گفته NCI، به‌طور کلی PSA بالای ۴ ng/mL غیرطبیعی شمرده می‌شود و ممکن است به پیشنهاد نمونه‌برداری برسد. بعضی پزشکان برای مردان مسن‌تر مرز حدود ۵ و برای مردان جوان‌تر حدود ۲٫۵ را به کار می‌برند.[۱] PSA با سن بالا می‌رود. در یک مطالعه جمعیتی روی مردان سالم، صدک ۹۵ مقدار PSA در هر گروه سنی این‌طور بود:[۴]
| سن | محدوده مرجع PSA (صدک ۹۵) |
|---|---|
| ۴۰ تا ۴۹ سال | ۰ تا ۲٫۵ ng/mL[۴] |
| ۵۰ تا ۵۹ سال | ۰ تا ۳٫۵ ng/mL[۴] |
| ۶۰ تا ۶۹ سال | ۰ تا ۴٫۵ ng/mL[۴] |
| ۷۰ تا ۷۹ سال | ۰ تا ۶٫۵ ng/mL[۴] |
رنج نرمال آزمایش PSA بر اساس سن؛ محدوده چاپ‌شده روی برگه آزمایشگاه ملاک است.
این جدول یعنی ۹۵٪ مردان سالم آن گروه سنی PSA کمتر از این عدد داشتند؛ عدد بالاتر از آن خودبه‌خود به معنی بیماری نیست. سطح PSA در طول زمان هم نوسان دارد و پزشک معمولاً چند جواب را کنار هم مقایسه می‌کند.[۲]
| علت | توضیح |
|---|---|
| سرطان پروستات | فقط با نمونه‌برداری از پروستات قطعی می‌شود[۲] |
| بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) | از علت‌های شایع غیرسرطانی[۱][۲][۳] |
| التهاب یا عفونت پروستات (پروستاتیت) | التهاب پروستات، اغلب به‌خاطر عفونت[۱][۲] |
| عفونت ادراری | تا ۴ تا ۶ هفته بعد از بهبود عفونت آزمایش را عقب بیندازید[۳] |
| نمونه‌برداری اخیر از پروستات | ممکن است PSA را یکی دو ماه بالا نگه دارد[۱] |
| انزال، ورزش سنگین و دوچرخه‌سواری | افزایش موقت؛ ۲ روز پیش از آزمایش پرهیز شود[۱][۳] |
علت PSA بالا در آزمایش خون.
اگر علائم ادراری دارید، معنی کلمات آزمایش ادرار برای خواندن جواب آزمایش ادرار کمک می‌کند.
وقتی PSA در «ناحیه خاکستری» ۴ تا ۱۰ ng/mL است، نسبت فری PSA به توتال PSA به برآورد خطر کمک می‌کند. در یک کارآزمایی چندمرکزی روی ۷۷۳ مرد ۵۰ تا ۷۵ ساله با PSA بین ۴ و ۱۰ و معاینه پروستات طبیعی، هرچه درصد فری PSA پایین‌تر بود خطر سرطان بیشتر بود (از ۸٪ تا ۵۶٪).[۵] مرز ۲۵٪ یا کمتر، ۹۵٪ سرطان‌ها را پیدا کرد و از ۲۰٪ نمونه‌برداری‌های غیرضروری جلوگیری کرد.[۵]
درصد فری PSA = (فری PSA ÷ توتال PSA) × ۱۰۰. مثال فرضی: توتال PSA برابر ۶ و فری PSA برابر ۰٫۹ ng/mL؛ ۰٫۹ ÷ ۶ = ۰٫۱۵ یعنی ۱۵٪، که زیر مرز ۲۵٪ است. این عددها فقط برای نشان دادن روش محاسبه‌اند و تفسیر نهایی با پزشک است.
نتیجه این مطالعه برای همان گروه (PSA بین ۴ و ۱۰ و معاینه طبیعی) به دست آمده است و به همه موقعیت‌ها تعمیم نمی‌یابد.[۵]
PSA پایین معمولاً نشانه بیماری نیست. فیناستراید و دوتاستراید، داروهای بزرگی خوش‌خیم پروستات، PSA را پایین می‌آورند و پزشک برای کسی که این داروها را مصرف می‌کند مرز پایین‌تری در نظر می‌گیرد.[۱] PSA پایین سرطان را کاملاً رد نمی‌کند.[۲] بعد از درمان سرطان پروستات، بالا رفتن PSA ممکن است اولین نشانه برگشت بیماری باشد؛ پزشک روند چند جواب را می‌بیند، نه یک عدد تک.[۱]
جواب مثبت کاذب شایع است: در هر دور غربالگری حدود ۶ تا ۷٪ مردان جواب مثبت کاذب می‌گیرند و فقط حدود ۲۵٪ کسانی که به‌خاطر PSA بالا نمونه‌برداری می‌شوند سرطان پروستات دارند.[۱] قدم‌های معمول:[۱][۳]
PSA برای غربالگری روتین همه جمعیت توصیه نمی‌شود و بیشتر سازمان‌ها گفت‌وگو با پزشک درباره سود و زیان آن را پیش از آزمایش توصیه می‌کنند.[۱] کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا (USPSTF) غربالگری را در ۵۵ تا ۶۹ سالگی تصمیمی فردی می‌داند و برای ۷۰ سال و بالاتر توصیه نمی‌کند.[۱] برای افراد پرخطر، مثل کسانی که پدر یا برادرشان سرطان پروستات داشته یا جهش ارثی BRCA1 یا BRCA2 دارند، بعضی سازمان‌ها شروع از ۴۰ یا ۴۵ سالگی را پیشنهاد می‌کنند.[۱] در بریتانیا آزمایش روتین فقط برای کسانی ارائه می‌شود که جهش BRCA2 دارند؛ بقیه می‌توانند آن را با پزشک مطرح کنند.[۳]
| در هر ۱٬۰۰۰ مرد ۵۵ تا ۶۹ ساله که ۱۳ سال غربالگری شوند | برآورد USPSTF |
|---|---|
| مرگ پیشگیری‌شده از سرطان پروستات | حدود ۱٫۳ (داده‌های بعدی تا ۲)[۱] |
| جواب مثبت (بسیاری مثبت کاذب) | حدود ۲۴۰[۱] |
| تشخیص سرطان | حدود ۱۰۰ نفر، که حدود ۸۰ نفر درمان می‌شوند[۱] |
| عارضه درمان | حدود ۵۰ نفر اختلال جنسی و حدود ۱۵ نفر بی‌اختیاری ادرار[۱] |
سود و زیان غربالگری PSA.
برای دیدن دیگر آزمایش‌های رایج کنار PSA، جدول تفسیر آزمایش خون و ادرار و برای هورمون‌های مردانه تستوسترون پایین در مردان را ببینید.
PSA در آزمایش خون چیست؟
PSA پروتئینی است که سلول‌های سالم و سرطانی پروستات می‌سازند و مقدار آن در خون بر حسب ng/mL اندازه گرفته می‌شود. این آزمایش برای غربالگری سرطان پروستات و پیگیری بیماری‌های پروستات به کار می‌رود.
PSA در آزمایش خون باید چند باشد؟
عدد ثابتی برای نرمال وجود ندارد. در گذشته بالای ۴ ng/mL غیرطبیعی شمرده می‌شد. در یک مطالعه مرجع، صدک ۹۵ مردان سالم در ۴۰ تا ۴۹ سالگی تا ۲٫۵، در ۵۰ تا ۵۹ تا ۳٫۵، در ۶۰ تا ۶۹ تا ۴٫۵ و در ۷۰ تا ۷۹ تا ۶٫۵ بود.
PSA بالا نشانه چیست؟
سرطان پروستات یکی از علت‌هاست، ولی بزرگی خوش‌خیم پروستات، التهاب یا عفونت پروستات، عفونت ادراری، انزال، ورزش سنگین و دوچرخه‌سواری و نمونه‌برداری اخیر از پروستات هم PSA را بالا می‌برند.
فری PSA چیست؟
بخشی از PSA که به پروتئین‌های خون نچسبیده است. نسبت فری به توتال PSA وقتی PSA بین ۴ و ۱۰ است کمک می‌کند خطر سرطان دقیق‌تر برآورد شود؛ نسبت ۲۵٪ یا کمتر خطر بیشتری را نشان می‌دهد.
آیا آزمایش PSA ناشتا لازم دارد؟
نه. می‌توانید مثل همیشه بخورید و بنوشید. ولی ۴۸ ساعت پیش از آزمایش انزال، ورزش سنگین و دوچرخه‌سواری نداشته باشید.
PSA پایین بودن در آزمایش خون یعنی چه؟
PSA پایین معمولاً نگرانی ندارد. داروهای فیناستراید و دوتاستراید PSA را پایین می‌آورند و پزشک برای مصرف‌کنندگان آن‌ها مرز پایین‌تری در نظر می‌گیرد. PSA پایین هم سرطان را کاملاً رد نمی‌کند.
آیا PSA بالا یعنی سرطان پروستات؟
نه. فقط حدود ۲۵٪ مردانی که به‌خاطر PSA بالا نمونه‌برداری می‌شوند سرطان پروستات دارند. تشخیص قطعی فقط با نمونه‌برداری است.
آزمایش PSA از چه سنی لازم است؟
غربالگری روتین برای همه توصیه نمی‌شود. در ۵۵ تا ۶۹ سالگی تصمیمی فردی با مشورت پزشک است و بالای ۷۰ سال توصیه نمی‌شود. افراد پرخطر ممکن است از ۴۰ یا ۴۵ سالگی شروع کنند.
منابع
این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره تکرار آزمایش، تصویربرداری یا نمونه‌برداری با پزشک است.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
