قرص برای معده درد؛ کدام قرص برای کدام درد، از سوزش و نفخ تا دردی که به پشت کمر می‌زند

قرص برای معده درد یک قرص واحد نیست. سوزش و ترش کردن با داروی کاهنده اسید آرام می‌شود، نفخ با ضد نفخ و دل‌پیچه روده‌ای با ضد اسپاسم؛ ایبوپروفن و ناپروکسن هم که برای سردرد به کار می‌روند، خودشان از علت‌های زخم معده‌اند.[۱] این مقاله شش گروه قرص برای معده درد را بر پایه NHS، MedlinePlus و NIDDK کنار هم می‌گذارد: کاربرد هر گروه، مدت مجاز مصرف بدون نسخه، و دردهایی که اصلاً نباید با قرص برای معده درد شروع شوند.

مبنای علمی: NHS، MedlinePlus و NIDDK (NIH)، FDA · به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵

قرص برای معده درد را از روی علت درد انتخاب کنید

آنچه به‌عنوان قرص برای معده درد فروخته می‌شود مسکن به معنای معمول نیست. آنتی اسید اسید موجود را خنثی می‌کند، فاموتیدین و امپرازول ساخت اسید را کم می‌کنند، سایمتیکون گاز را از بین می‌برد و ضد اسپاسم عضله روده را شل می‌کند. قرص برای معده درد اگر با سازوکار درد جور نباشد، اثری نمی‌بیند و فقط تشخیص را عقب می‌اندازد. NHS هم یادآوری می‌کند که دل درد یا کمر درد معمولاً علامت سوءهاضمه نیست.[۵]

۶ گروه قرص برای معده درد و کاربرد هر کدام

۱. آنتی اسید و آلژینات؛ سریع‌ترین قرص برای معده درد سوزشی

آنتی اسیدها داروهای بدون نسخه‌ای‌اند که اسید معده را خنثی می‌کنند. NHS کاربرد آن‌ها را سوءهاضمه، سوزش سر دل، رفلاکس، زخم معده و گاستریت می‌داند؛ سریع اثر می‌کنند ولی فقط چند ساعت، و علت را درمان نمی‌کنند. برخی آلژینات دارند که لایه‌ای محافظ روی مری می‌سازد و برخی سایمتیکون.[۲] شربت معده و قرص جویدنی‌ای که در خانه به‌عنوان قرص برای معده درد نگه داشته می‌شود، معمولاً از همین گروه است.

قرص برای معده درد؛ قرص‌ها و کپسول‌های بدون برچسب کنار لیوان آب

بهترین زمان مصرف همراه یا کمی بعد از غذا و پیش از خواب است. آنتی اسید جذب داروهای دیگر را تغییر می‌دهد و NHS فاصله ۲ تا ۴ ساعته با هر داروی دیگر را توصیه می‌کند. بیماری کبد یا کلیه، نارسایی قلب، رژیم کم‌نمک، بارداری و مصرف برای کودک زیر ۱۲ سال دلیل مشورت پیش از خرید است؛ اسهال یا یبوست و نفخ عوارض شایع آن‌اند.[۲] اگر هر روز به این قرص برای معده درد نیاز دارید، مصرف طولانی توصیه نمی‌شود و علت باید بررسی شود.[۲]

۲. فاموتیدین؛ قرص برای معده درد ناشی از اسید

فاموتیدین مسدودکننده گیرنده H2 است و مقدار اسیدی را که معده می‌سازد کم می‌کند. نوع بدون نسخه برای پیشگیری و درمان سوزش سر دل و ترش کردن است و نوع نسخه‌ای برای زخم و رفلاکس (GERD).[۳] پس «قرص فاموتیدین برای معده درد» فقط وقتی جواب می‌دهد که درد از جنس سوزش و اسید باشد؛ روی نفخ یا دل‌پیچه روده اثری ندارد.

برای پیشگیری، MedlinePlus مصرف آن را ۱۵ تا ۶۰ دقیقه پیش از غذای محرک سوزش می‌داند و نوع بدون نسخه را بیش از ۲ هفته بدون دستور پزشک مجاز نمی‌داند. سردرد، سرگیجه، یبوست و اسهال عوارض شایع‌اند و بیماری کلیه را باید پیش از مصرف به پزشک گفت.[۳] عدد ۲۰ یا ۴۰ روی جعبه مقدار ماده مؤثر به میلی‌گرم است، نه نشانه اینکه این قرص برای معده درد شدیدتر مناسب‌تر است.

بخشی از رواج فاموتیدین به حذف رانیتیدین برمی‌گردد. FDA در ۱ آوریل ۲۰۲۰ خواست همه فراورده‌های رانیتیدین از بازار آمریکا جمع شوند، چون ناخالصی NDMA در آن‌ها با زمان و گرما بالا می‌رفت؛ در آزمایش‌های FDA در فاموتیدین و امپرازول این ناخالصی پیدا نشده بود.[۱۰]

۳. امپرازول و پنتوپرازول؛ قوی‌ترین قرص برای معده درد اسیدی

این دو از گروه مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) هستند. NHS امپرازول را برای زخم معده، سوزش سر دل و رفلاکس، و در کنار آنتی‌بیوتیک برای درمان میکروب معده (هلیکوباکتر پیلوری) معرفی می‌کند؛[۴] پنتوپرازول هم برای سوزش سر دل، رفلاکس و زخم معده است.[۱۱] این گروه قرص برای معده درد سوزشی یا زخمی است، نه هر معده درد.

امپرازول با غذا یا بدون غذا، ولی هر روز در ساعتی ثابت مصرف می‌شود و کپسول روکش‌دار نباید جویده شود. نوع بدون نسخه فقط برای بالای ۱۸ سال و حداکثر ۲ هفته است. سردرد، دل درد، تهوع و نفخ عوارض شایع‌اند و در مصرف یک سال یا بیشتر، خطر کمبود ویتامین B12 و ضعف استخوان بالا می‌رود. NHS هشدار می‌دهد امپرازول می‌تواند علائم بیماری‌های جدی مثل سرطان معده را بپوشاند؛ پس اگر علائم بهتر نشد، باید به پزشک مراجعه کرد، نه اینکه مصرف را طولانی کرد.[۴]

۴. سایمتیکون؛ قرص برای معده درد همراه با نفخ

سایمتیکون داروی ضد نفخ است و NHS آن را برای باد شکم، نفخ و گاز گیر کرده معرفی می‌کند.[۱۲] اگر درد بیشتر احساس پری و فشار است تا سوزش، این گروه با منطق درد جورتر است. نفخی که هفته‌ها ادامه دارد یا با کاهش وزن و احساس توده در شکم همراه است، نیاز به معاینه دارد.[۵]

۵. ضد اسپاسم‌ها؛ دی سیکلومین و کلیدینیوم سی

دی سیکلومین آنتی‌کولینرژیک است و برای گرفتگی عضلات روده در سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) تجویز می‌شود. گلوکوم، مشکل ادرار یا بزرگی پروستات، رفلاکس و بیماری قلب را باید پیش از مصرف به پزشک گفت؛ خشکی دهان، تاری دید و خواب‌آلودگی از عوارض آن است، افراد بالای ۶۵ سال معمولاً نباید مصرفش کنند و در گرمای شدید خطر گرمازدگی دارد.[۱۳]

کلیدینیوم سی ترکیب کلیدینیوم (ضد اسپاسم) و کلردیازپوکساید است. کلردیازپوکساید بنزودیازپین است؛ MedlinePlus آن را برای اضطراب و IBS نام می‌برد و هشدار می‌دهد وابستگی می‌آورد، قطع ناگهانی‌اش علائم ترک دارد و با برخی داروهای مخدر خطر مشکل تنفسی جدی ایجاد می‌کند.[۱۴] کلیدینیوم سی قرص برای معده درد روزمره نیست و فقط با نسخه و برای مدت مشخص معنا دارد.

۶. آنتی‌بیوتیک و ضد تهوع؛ اشتباه رایج در انتخاب قرص برای معده درد

مترونیدازول آنتی‌بیوتیک است، نه قرص برای معده درد؛ روی عفونت ویروسی اثری ندارد و تا ۳ روز بعد از آخرین نوبت آن الکل ممنوع است.[۱۵] درمان میکروب معده طبق NIDDK ترکیب دو یا چند آنتی‌بیوتیک با PPI است و حدود ۴ هفته بعد از پایان درمان، آزمایش میکروب تکرار می‌شود.[۱۶] خوردن تکی یک آنتی‌بیوتیک از داروهای خانه همین برنامه را خراب می‌کند.

اندانسترون برای پیشگیری از تهوع شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی تجویز می‌شود و داروی معده درد نیست.[۱۷] اگر دنبال «قرص برای دل درد و معده درد» همراه با تهوع هستید، استفراغ مکرر خودش دلیل مراجعه به پزشک است.[۵]

قرص درد معده و پشت کمر؛ چرا اینجا قرص قدم دوم است

«قرص درد معده و پشت کمر» را معمولاً کسی جست‌وجو می‌کند که دردش از بالای شکم به پشت تیر می‌کشد. علت‌های گوارشی این الگو در مقاله درد معده که به پشت می‌زند مرور شده‌اند؛ اینجا نکته این است که پیش از هر قرص برای معده درد، دو علت خطرناک هم همین مسیر را دارند.

• •پانکراتیت حاد: درد بالای شکم که به پهلوها و پشت پخش می‌شود، بعد از غذا بدتر و با خم شدن به جلو بهتر می‌شود؛ NHS دردی را که به پشت می‌زند در فهرست مراجعه فوری آورده است.[۷]
• •حمله قلبی: NHLBI درد در پشت، شانه‌ها یا بالای ناف را از علائم آن می‌داند و می‌گوید حتی در صورت تردید با اورژانس تماس بگیرید و تماس را به خاطر خوردن دارو عقب نیندازید.[۸]
• •سنگ کیسه صفرا: درد بالا و راست شکم، اغلب بعد از غذای سنگین و عصر یا شب، گاهی چند ساعته؛ تب، زردی یا ادرار پررنگ یعنی مراجعه فوری.[۱۸] درد کتف راست را در درد پشت کتف راست و معده بررسی کرده‌ایم.
• •زخم معده و رفلاکس: درد زخم سوزشی و بالای شکم است و اغلب شب بدتر می‌شود؛ کاهنده اسید اینجا جای خودش را دارد، ولی علت هم باید درمان شود.[۱]رفلاکس و درد پشت و قفسه سینه و درد معده به کجا می‌زند را هم ببینید.

اگر درد قبلاً تشخیص داده شده و همان الگوی همیشگی است، همان قرص برای معده درد را که پزشک داده ادامه دهید. اگر درد تازه، شدید یا متفاوت است، به‌خصوص با تهوع، تب، تنگی نفس یا درد سینه، قرص درد معده و پشت کمر را کنار بگذارید و اول بررسی شوید. الگوی زمانی درد را در درد معده بعد از غذا خوردن توضیح داده‌ایم.

بهترین قرص برای معده درد کدام است؟

بهترین قرص برای معده درد، قرصی است که با علت درد جور باشد؛ هیچ منبع رسمی یک دارو را برای همه دردهای معده بهترین نمی‌داند. ترتیب منطقی انتخاب قرص برای معده درد بر پایه همین منابع:

• •سوزش گاه‌به‌گاه بعد از غذای سنگین: آنتی اسید یا آلژینات؛ برای پیشگیری پیش از غذای محرک، فاموتیدین بدون نسخه.[۲][۳]
• •سوزش یا رفلاکس چند بار در هفته: امپرازول یا پنتوپرازول بدون نسخه تا ۲ هفته، و بعد از آن پزشک.[۴]
• •نفخ و سنگینی معده: سایمتیکون.[۱۲]
• •دل‌پیچه روده‌ای و معده درد عصبی: ضد اسپاسم یا کلیدینیوم سی فقط با نسخه.[۱۳][۱۴]
• •زخم یا میکروب معده: برنامه دارویی پزشک (PPI یا H2 بلاکر، و در صورت وجود میکروب، ترکیب آنتی‌بیوتیک‌ها).[۱۶]

تغییرهایی که NHS کنار هر قرص برای معده درد توصیه می‌کند: کم کردن چای، قهوه، نوشابه و الکل، بالا بردن سر و شانه هنگام خواب، کاهش وزن اضافه، نخوردن غذا ۳ تا ۴ ساعت پیش از خواب، پرهیز از غذای پرچرب و تند، و ترک سیگار.[۵]

قرص معده درد عصبی

«معده درد عصبی» بیشتر با سوءهاضمه عملکردی هم‌پوشانی دارد: درد و سوزش معده بدون زخم یا ضایعه‌ای که در آندوسکوپی دیده شود. این وضعیت و تفاوتش با دردهای خطرناک در معده درد عصبی که به پشت می‌زند آمده است. انتخاب قرص برای معده درد عصبی با پزشک است و به علامت غالب (سوزش، سیری زودرس یا دل‌پیچه) بستگی دارد؛ نسخه ثابتی برای همه وجود ندارد.

کلیدینیوم سی پرسش رایج این بخش است و نباید اولین قرص برای معده درد عصبی باشد. به دلیل جزء بنزودیازپینی و خطر وابستگی، مصرف خودسرانه، طولانی یا هم‌زمان با داروهای خواب‌آور و مخدر مناسب نیست.[۱۴] اگر استرس محرک اصلی است، منظم کردن خواب و وعده‌ها به اندازه دارو اهمیت دارد.

قرص معده درد در بارداری

سوءهاضمه در بارداری شایع است و از حدود هفته ۲۷ بیشتر می‌شود؛ NHS علت را تغییرات هورمونی و فشار جنین بر معده می‌داند.[۵] اولین قرص برای معده درد در بارداری طبق NHS آنتی اسید برای خنثی کردن اسید و آلژینات برای سوءهاضمه رفلاکسی است؛ اگر کمک نکردند، پزشک ممکن است داروی کاهنده اسید بدهد.[۹] امپرازول هم معمولاً در بارداری قابل مصرف است، ولی پیش از آن باید با داروساز یا پزشک مشورت کرد.[۴]

دو احتیاط برای قرص معده درد در بارداری، حتی برای قرص برای معده درد بدون نسخه: به داروساز بگویید باردارید، چون برخی آنتی اسیدها مناسب نیستند؛ و آنتی اسید را تا ۲ ساعت قبل یا بعد از قرص آهن یا اسید فولیک نخورید، چون جذب آن‌ها را کم می‌کند. درد یا ورم شکم، اشکال در بلع و کاهش وزن دلیل مراجعه به ماما یا پزشک است.[۹]

مسکن معده درد: چرا ایبوپروفن و ناپروکسن قرص برای معده درد نیستند

اولین قرص برای معده درد که در خانه پیدا می‌شود اغلب ایبوپروفن، ناپروکسن یا آسپرین است. NHS توصیه می‌کند این داروها را جز با تجویز پزشک مصرف نکنید، چون سوءهاضمه را بدتر می‌کنند،[۵] و مصرف منظم مسکن‌های ضدالتهابی (NSAID) را یکی از دو علت اصلی زخم معده می‌داند.[۱]

MedlinePlus درباره ناپروکسن صریح‌تر است: زخم، خونریزی یا سوراخ شدن معده و روده ممکن است بدون علامت هشدار رخ دهد و در مصرف طولانی یا دوز بالا، سالمندان، سیگاری‌ها و مصرف‌کنندگان الکل خطر بیشتر است. معده درد، استفراغ خونی یا قهوه‌ای و مدفوع سیاه و قیری حین مصرف یعنی قطع دارو و تماس با پزشک.[۶] اگر ناچار به مصرف NSAID هستید، پزشک ممکن است دارو یا دوز را عوض کند یا یک PPI کنارش بگذارد.[۱۶]

چه زمانی قرص برای معده درد کافی نیست

به جای عوض کردن قرص برای معده درد، مراجعه زود (نه لزوماً اورژانسی) لازم است اگر سوءهاضمه مدام برمی‌گردد، وزن بی‌دلیل کم می‌شود، بلع دشوار است، استفراغ تکرار می‌شود، در شکم احساس توده دارید یا کم‌خونی فقر آهن دارید.[۵] کم‌خونی فقر آهن ممکن است نشانه خونریزی آرام دستگاه گوارش باشد؛ تفاوتش با انواع دیگر کم‌خونی را در کم خونی فقر آهن ببینید. پزشک ممکن است برای دیدن مستقیم معده آندوسکوپی معده بخواهد.

پرسش‌های رایج درباره قرص برای معده درد