جدیدترین
قرص فولیک اسید شکل مصنوعی ویتامین B9 (فولات) است و دو کاربرد اصلی دارد: پیشگیری از نقص لوله عصبی جنین در اوایل بارداری و درمان کم‌خونی ناشی از کمبود فولات. عدد ۱ و ۵ روی جعبه مقدار هر قرص به میلی‌گرم است؛ یعنی قرص فولیک اسید ۱ هزار میکروگرم و قرص ۵ پنج هزار میکروگرم فولیک اسید دارد. این دو قرص جایگزین هم نیستند و هر کدام جای خود را دارد. در این مقاله می‌گوییم فولیک اسید برای چیست، فرق فولیک اسید ۱ و ۵ چیست، چه کسی در بارداری دوز بالا لازم دارد، زمان مصرف و عوارض آن چیست و چه کسانی نباید خودسرانه آن را بخورند.
مبنای علمی: NHS، دفتر مکمل‌های غذایی NIH و CDC · به‌روزرسانی: آبان ۱۴۰۵
خلاصه کلیدی
فولات (ویتامین B9) برای ساخت DNA و تقسیم سلول لازم است و کمبود آن بیش از همه در خون‌سازی و رشد جنین اثر می‌گذارد. فولیک اسید شکل مصنوعی و پایدار این ویتامین است که در قرص و غذاهای غنی‌شده به کار می‌رود. نشانه اصلی کمبود فولات کم‌خونی مگالوبلاستیک است، یعنی گلبول‌های قرمز درشت و کم‌تعداد، همراه با ضعف، خستگی، سردرد، تپش قلب و تنگی نفس.[۴]
فولیک اسید برای چیست؟ NHS چهار کاربرد را برای قرص فولیک اسید فهرست می‌کند:[۱]
قرص فولیک اسید ۱ و ۵؛ قرص‌های زرد کوچک کنار سبزیجات برگ‌سبز
گروه‌هایی که بیشتر در خطر کمبود فولات هستند: مصرف زیاد الکل، زنان در سن باروری و باردار، و کسانی که بیماری سوءجذب روده مثل سلیاک یا بیماری التهابی روده دارند.[۴]
عدد روی جعبه، مقدار فولیک اسید هر قرص به میلی‌گرم است. هر میلی‌گرم هزار میکروگرم است؛ پس فولیک اسید ۱ یعنی ۱٬۰۰۰ میکروگرم و فولیک اسید ۵ یعنی ۵٬۰۰۰ میکروگرم. توصیه‌های بارداری معمولاً به میکروگرم نوشته می‌شوند (مثلاً ۴۰۰ میکروگرم)، و همین تفاوت واحد باعث می‌شود بسیاری از افراد بپرسند «فولیک اسید ۱ چند میکروگرم است».
| قرص | مقدار هر قرص | مقایسه با توصیه‌های رسمی |
|---|---|---|
| ۴۰۰ میکروگرم (۰٫۴ میلی‌گرم) | ۴۰۰ میکروگرم | مقدار استاندارد برای زنانی که قصد بارداری دارند و تا هفته ۱۲ بارداری |
| فولیک اسید ۱ | ۱ میلی‌گرم = ۱٬۰۰۰ میکروگرم | برابر سقف مجاز مصرف روزانه فولیک اسید از مکمل برای بزرگسالان سالم بدون نظر پزشک |
| فولیک اسید ۵ | ۵ میلی‌گرم = ۵٬۰۰۰ میکروگرم | دوز بالای بارداری در گروه پرخطر؛ در درمان کمبود فولات هم با تجویز پزشک |
منبع: NHS، NIH ODS و CDC.
دفتر مکمل‌های غذایی NIH سقف مجاز روزانه فولیک اسید از مکمل و غذاهای غنی‌شده را برای بزرگسالان ۱٬۰۰۰ میکروگرم تعیین کرده است.[۴] این سقف برای مصرف خودسرانه است، نه برای درمانی که پزشک با دوز بالاتر و برای مدت مشخص تجویز می‌کند. یعنی یک قرص فولیک اسید ۱ در روز به‌تنهایی به این سقف می‌رسد و خوردن مولتی‌ویتامین فولات‌دار در کنار آن، مقدار را بالاتر می‌برد.
فرق فولیک اسید ۱ و ۵ فقط در مقدار است؛ ماده مؤثر هر دو یکی است. ولی همین فرق مقدار، کاربرد را عوض می‌کند. قرص ۵ پنج برابر قرص ۱ فولیک اسید دارد و برای موقعیت‌هایی است که پزشک دوز بالا را لازم می‌داند: کمبود ثابت‌شده فولات و بارداری پرخطر. قرص فولیک اسید ۱ در داروخانه‌های ایران رایج است، اما در راهنماهای NHS و CDC دوز استاندارد بارداری ۴۰۰ میکروگرم و دوز بالا ۵ میلی‌گرم است و قرص ۱ میلی‌گرمی جایگاه مشخصی در این دو راهنما ندارد.[۲][۵] پس اگر برای پیشگیری در بارداری قرص فولیک اسید ۱ به شما داده‌اند، مقدارش از توصیه استاندارد بیشتر است و بهتر است دلیلش را از پزشک بپرسید.
| فولیک اسید ۱ | فولیک اسید ۵ | |
|---|---|---|
| مقدار | ۱٬۰۰۰ میکروگرم | ۵٬۰۰۰ میکروگرم |
| کاربرد رایج | با نظر پزشک: جبران کمبود فولات، دیالیز، همراه متوترکسات | بارداری پرخطر و درمان کمبود فولات با تجویز پزشک |
| نیاز به تجویز | بهتر است با نظر پزشک یا داروساز | فقط با تجویز پزشک |
| نکته مهم | به سقف مجاز روزانه بزرگسالان می‌رسد | پیش از شروع، سطح B12 بررسی شود |
منبع: NHS و NIH ODS.
نقص لوله عصبی در چند هفته اول بارداری رخ می‌دهد، اغلب پیش از آن‌که زن از بارداری خود باخبر شود.[۵] به همین دلیل NHS توصیه می‌کند روزانه ۴۰۰ میکروگرم فولیک اسید از پیش از بارداری، ترجیحاً سه ماه قبل، شروع و تا پایان هفته ۱۲ بارداری ادامه داده شود. اگر پیش از بارداری شروع نکرده‌اید، به محض اطلاع از بارداری شروع کنید.[۱][۲] CDC هم برای همه زنانی که ممکن است باردار شوند ۴۰۰ میکروگرم روزانه را توصیه می‌کند.[۵]
قرص فولیک اسید ۵ در بارداری برای کسانی است که خطر نقص لوله عصبی در آن‌ها بالاتر است. طبق NHS این گروه روزانه ۵ میلی‌گرم تا هفته ۱۲ مصرف می‌کنند:[۲]
تصمیم درباره دوز بالا با پزشک است. اگر برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنید، بهترین زمان تخمک‌گذاری برای باردار شدن و تست بارداری خانگی را هم بخوانید.
فقط برای یک نوع کم‌خونی: کم‌خونی کمبود فولات. در این حالت پزشک معمولاً قرص روزانه فولیک اسید تجویز می‌کند و بیشتر افراد حدود ۴ ماه آن را مصرف می‌کنند؛ اگر علت کمبود ادامه داشته باشد، مصرف طولانی‌تر و حتی دائمی لازم می‌شود.[۳] فولیک اسید کم‌خونی فقر آهن را درمان نمی‌کند. کم‌خونی فقر آهن با آهن درمان می‌شود و این دو با آزمایش از هم جدا می‌شوند؛ تفاوتشان را در فرق آهن و فولیک اسید و کم‌خونی فقر آهن توضیح داده‌ایم.
عدد هموگلوبین و MCV در آزمایش CBC اولین سرنخ نوع کم‌خونی است؛ برای عدد هموگلوبین خود صفحه هموگلوبین چند خطرناک است را ببینید.
کاربردهای فولیک اسید به جنس وابسته نیست. قرص فولیک اسید ۱ برای مردان در همان موقعیت‌هایی تجویز می‌شود که برای هر بزرگسال دیگر: کمبود فولات، کم‌خونی کمبود فولات، دیالیز و مصرف متوترکسات. منابع رسمی بررسی‌شده توصیه‌ای برای مصرف روتین فولیک اسید در مردان سالم ندارند. مقدار توصیه‌شده روزانه فولات از غذا برای مردان و زنان بزرگسال یکسان است.[۴]
NHS می‌گوید بیشتر بزرگسالان و کودکان بالای ۱۲ ماه می‌توانند فولیک اسید مصرف کنند، ولی مولتی‌ویتامین‌های ترکیبی همراه فولیک اسید برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نمی‌شود.[۱] مقدار قرص فولیک اسید ۱ برای کودکان را پزشک بر اساس علت و وزن کودک تعیین می‌کند.
NHS زمان خاصی برای مصرف تعیین نکرده و می‌گوید در دوره مصرف فولیک اسید می‌توانید به‌طور معمول غذا بخورید. قرص را کامل با یک لیوان آب بخورید و هر روز در ساعت ثابتی مصرف کنید تا فراموش نشود. اگر نوبتی را فراموش کردید، به محض یادآوری بخورید و بعد به روال عادی برگردید؛ دو نوبت را با هم نخورید.[۱]
اگر داروی دیگری هم مصرف می‌کنید، با داروساز درباره فاصله زمانی صحبت کنید؛ تداخل‌های مهم در بخش بعد آمده است.
عوارض قرص فولیک اسید معمولاً خفیف است. NHS عوارض شایع قرص را نفخ، گاز، تهوع و کم‌اشتهایی می‌داند. به‌ندرت واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) رخ می‌دهد که با تورم صورت، گلو یا زبان، کهیر و تنگی نفس همراه است و اورژانسی است.[۱]
به گفته NHS فولیک اسید ممکن است برای این افراد مناسب نباشد و باید پیش از مصرف با پزشک صحبت کنند:[۱]
تداخل‌های دارویی مهمی که NHS نام می‌برد: داروهای ضدصرع (فنی‌توئین، فنوباربیتال، پریمیدون)، آنتی‌بیوتیک‌های کلرامفنیکل و کوتریموکسازول، سولفاسالازین، لیتیوم و آسپرین.[۱] اگر یکی از این داروها را مصرف می‌کنید، پیش از شروع فولیک اسید به پزشک یا داروساز بگویید.
قرص فولیک اسید ۱ برای چیست؟
قرص فولیک اسید ۱ یک میلی‌گرم (۱٬۰۰۰ میکروگرم) فولیک اسید دارد و برای جبران کمبود فولات، در برخی بیماران دیالیزی، همراه متوترکسات یا به‌عنوان مکمل با نظر پزشک مصرف می‌شود. برای پیشگیری استاندارد در بارداری، توصیه رسمی ۴۰۰ میکروگرم است.
فولیک اسید ۱ چند میکروگرم است؟
فولیک اسید ۱ یعنی یک میلی‌گرم که برابر ۱٬۰۰۰ میکروگرم است. فولیک اسید ۵ هم ۵٬۰۰۰ میکروگرم است.
فرق فولیک اسید ۱ و ۵ چیست؟
ماده مؤثر هر دو یکی است و فرق در مقدار است: قرص ۵ پنج برابر قرص ۱ فولیک اسید دارد و برای درمان کمبود فولات یا بارداری پرخطر و فقط با تجویز پزشک مصرف می‌شود.
آیا فولیک اسید ۵ برای کم خونی مفید است؟
فقط برای کم‌خونی کمبود فولات. فولیک اسید کم‌خونی فقر آهن را درمان نمی‌کند و پیش از شروع آن برای کم‌خونی، سطح ویتامین B12 باید بررسی شود تا کمبود B12 پنهان نماند.
چه کسانی در بارداری فولیک اسید ۵ مصرف می‌کنند؟
کسانی که خود یا پدر جنین نقص لوله عصبی یا سابقه خانوادگی آن را دارند، بارداری قبلی با نقص لوله عصبی داشته‌اند، دیابت دارند یا داروی ضدصرع یا ضدرتروویروسی HIV مصرف می‌کنند. بقیه ۴۰۰ میکروگرم در روز مصرف می‌کنند.
قرص فولیک اسید را چه زمانی باید مصرف کرد؟
زمان خاصی لازم نیست و با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شود. بهتر است هر روز در ساعت ثابت خورده شود. اگر نوبتی فراموش شد، به محض یادآوری مصرف شود و دو نوبت با هم خورده نشود.
قرص فولیک اسید ۱ چه عوارضی دارد؟
عوارض شایع نفخ، گاز، تهوع و کم‌اشتهایی است. واکنش آلرژیک شدید نادر است و با تورم صورت یا گلو و تنگی نفس، اورژانسی است.
آیا فولیک اسید همان قرص آهن است؟
نه. فولیک اسید ویتامین B9 است و آهن یک ماده معدنی؛ هر کدام نوع متفاوتی از کم‌خونی را درمان می‌کنند و جای هم را نمی‌گیرند.
مطالب مرتبط: فرق آهن و فولیک اسید · قرص ففول · کم‌خونی فقر آهن · هموگلوبین نرمال
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
