برای مدت‌ها تصور می‌شد که تخمدان پس از یائسگی عملاً یک عضو بدون استفاده است. وقتی تخمک‌ها و چرخه هورمونی از بین می‌روند، تصور می‌شد تخمدان دیگر فعالیت مهمی ندارد.

اما یک مطالعه جدید در سال ۲۰۲۶ روی موش‌ها که در مجله Molecular Human Reproduction منتشر شده، دیدگاه متفاوتی ارائه می‌دهد. این تحقیق نشان می‌دهد که پس از پایان دوره تولیدمثل، تخمدان فقط فعالیت خود را متوقف نمی‌کند، بلکه ممکن است به سمت عملکردی شبیه به یک بافت ایمنی تغییر کند.

پژوهشگران تخمدان موش‌ها را در سه سن مختلف بررسی کردند:

• موش‌های جوان ۲ ماهه
• موش‌های مسن‌تر در سن ۱۸ ماهگی
• موش‌های پس از دوره تولیدمثل در سن ۲۴ ماهگی

آن‌ها با بررسی بافت و ژن‌های فعال در تخمدان متوجه شدند که با افزایش سن، فعالیت ژن‌های مربوط به تخمک‌ها، فولیکول‌ها و تولید هورمون‌های استروئیدی کاهش پیدا می‌کند.

از بین رفتن فولیکول‌ها، تغییر ساختار بافت تخمدان و افزایش کلاژن قابل انتظار بود. اما نکته مهم این بود که فعالیت تخمدان کاملاً خاموش نشده بود.

در عوض، فعالیت ژنتیکی تخمدان بیشتر به سمت سیستم ایمنی و التهاب تغییر کرده بود.

تعداد برخی سلول‌های ایمنی مانند:

• سلول‌های T
• ماکروفاژها
• سلول‌های غول‌پیکر چند‌هسته‌ای

افزایش پیدا کرده بود.

همچنین فعالیت ژن‌های مرتبط با التهاب، ارائه آنتی‌ژن و فعال شدن سلول‌های ایمنی بیشتر شده بود.

پژوهشگران همچنین موادی را شناسایی کردند که احتمال دارد از تخمدان خارج شده و بر بافت‌های دیگر بدن تأثیر بگذارند. اما این موضوع هنوز فقط یک فرضیه است و ثابت نشده که تخمدان‌های مسن واقعاً این مواد را وارد خون کرده یا بر اندام‌های دیگر تأثیر می‌گذارند.

این تحقیق محدودیت‌هایی هم دارد. تعداد موش‌های بررسی‌شده کم بود و در هر گروه سنی فقط حدود ۳ تا ۴ موش وجود داشت. همچنین موش‌ها دقیقاً مانند انسان یائسگی را تجربه نمی‌کنند، بنابراین نمی‌توان نتایج را مستقیماً به زنان تعمیم داد.

اطلاعات مربوط به انسان نیز هنوز محدود است. یک مطالعه اولیه از همین گروه پژوهشی، پروتئین‌های تخمدان ۲۸ زن بین ۵۰ تا ۷۵ سال را بررسی کرد و نشان داد که تخمدان حتی در دهه‌های بعد از یائسگی نیز همچنان تغییراتی دارد.

این یافته از این ایده حمایت می‌کند که تخمدان انسان بعد از آخرین قاعدگی کاملاً غیرفعال و ثابت نمی‌شود. اما هنوز ثابت نشده که تخمدان انسان واقعاً به یک عضو ایمنی تبدیل می‌شود.