جدیدترین
معده درد شدید اگر یکباره شروع شده باشد، باید فوراً به اورژانس بروید؛ پیدا کردن علت آن کار پزشک است.[۱] همه دردهای معده خطرناک نیستند و بعضی از آنها چند روزه خوب میشوند؛ گاز، سوءهاضمه، یبوست، ویروس معده و مسمومیت غذایی از علتهای شایعاند. شدت درد هم معیار خوبی برای جدی بودن آن نیست: گاز یا ویروس معده گاهی درد بسیار شدیدی ایجاد میکند، در حالی که آپاندیسیت ممکن است در ابتدا درد خفیفی داشته باشد.[۲] آنچه به تشخیص کمک میکند علائم همراه، نحوه شروع و محل درد است.
مبنای علمی: NHS، MedlinePlus، مقاله مروری American Family Physician (۲۰۲۳) و Mayo Clinic · بهروزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵

معده درد شدید
معده درد شدید در دو حالت اورژانسی است: وقتی ناگهان شروع شود، یا وقتی یکی از علائم معده درد خطرناک در فهرست زیر همراهش باشد. در این صورت با ۱۱۵ تماس بگیرید یا از کسی بخواهید شما را برساند و خودتان رانندگی نکنید.
در سالمندان ممکن است علائم خفیفتر از شدت واقعی بیماری باشد. در افراد بالای ۶۵ سال که دچار التهاب صفاق (پریتونیت) شدهاند، احتمال اینکه نشانههای معمول آن در معاینه دیده شود نصف افراد جوانتر است.[۳] علائم معاینه در افراد دچار نقص ایمنی و افراد چاق هم اغلب خفیفتر است. در این افراد درد شدید را جدی بگیرید، حتی اگر علامت دیگری همراهش نباشد.
مهمترین علتهای درد شدید و ناگهانی معده پانکراتیت، سنگ صفرا، آپاندیسیت، زخم معده، سنگ کلیه و انسداد رودهاند. حمله قلبی، پارگی آنوریسم آئورت و حاملگی خارج رحم هم ممکن است با همین درد شروع شوند. درد ناگهانی یا بسیار شدید را باید فوراً از نظر چند وضعیت خطرناک بررسی کرد: سوراخ شدن معده یا روده، بسته شدن مجرای صفرا یا مجرای ادرار با سنگ، قطع خونرسانی به روده یا یکی از اندامها، خونریزی داخل شکم، و پارگی یا شکاف دیواره آئورت. جدول زیر ویژگیهای درد را در این علتها مقایسه میکند:
| علت | درد چطور است | علائم همراه و نشانه خطر |
|---|---|---|
| پانکراتیت حاد | ناگهانی و شدید در بالای شکم، گاهی در یک طرف یا تمام شکم؛ ممکن است به پهلوها و پشت بزند. با غذا خوردن، حرکت و دراز کشیدن بدتر و با خم شدن به جلو بهتر میشود.[۴] | تب، تهوع و استفراغ؛ درد پشت، نفخ ماندگار، ضربان تند قلب یا تنگی نفس نشانه خطر است |
| سنگ صفرا | شدید و ثابت در وسط شکم یا زیر دندههای راست؛ بیش از ۳۰ دقیقه و گاهی چند ساعت ادامه دارد.[۵] | تهوع؛ زردی پوست یا سفیدی چشم، تب و لرز، یا درد همراه با استفراغ که به پشت میزند اورژانسی است |
| آپاندیسیت | از اطراف ناف شروع میشود و طی چند ساعت به پایین سمت راست شکم میرود؛ با حرکت، سرفه و فشار بیشتر میشود.[۶] | بیاشتهایی، تهوع و تب؛ اگر درد مدتی آرام شود و بعد به کل شکم برسد، ممکن است آپاندیس پاره شده باشد |
| زخم معده | سوزش در بالای شکم که اغلب شبها بیشتر میشود.[۷] | درد شدید، شکم دردناک به لمس، استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه و مدفوع سیاه اورژانسی است |
| سنگ کلیه | موجی و اغلب بسیار شدید | درد ناگهان شروع و ناگهان قطع میشود |
| انسداد روده | درد و پیچش شکم همراه با نفخ و احساس پری.[۸] | تهوع، استفراغ، یبوست و دفع نشدن گاز |
| حمله قلبی | درد یا فشار در قفسه سینه که ممکن است به بالای شکم، پشت، شانه یا فک برسد؛ گاهی به شکل سوزش سر دل یا سوءهاضمه بروز میکند.[۹] | عرق سرد، تهوع، تنگی نفس و سبکی سر؛ در زنان، سالمندان و افراد دیابتی علائم ممکن است غیرمعمول باشد |
| پارگی آنوریسم آئورت شکمی | ناگهانی، شدید و مداوم در شکم یا پشت؛ گاهی حس پاره شدن یا جر خوردن دارد.[۱۰] | افت فشار خون و نبض تند؛ بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال، مردان و افراد سیگاری |
| حاملگی خارج رحم | معمولاً در هفته ۴ تا ۱۲ بارداری؛ درد یک طرف پایین شکم. اگر لوله رحم پاره شود، درد ناگهانی، تیز و شدید میشود.[۱۱] | خونریزی واژینال، درد نوک شانه، سرگیجه یا غش |
این جدول برای تشخیص در خانه نیست؛ کمک میکند بدانید چه چیزهایی را به پزشک بگویید: درد از کجا شروع شد، ناگهانی بود یا تدریجی، موجی است یا ثابت و با غذا یا حرکت چه تغییری کرد.
سر معده یعنی بالای شکم و زیر جناغ سینه؛ جایی که درد پانکراتیت، زخم معده، سنگ صفرا و حتی حمله قلبی ممکن است در آن حس شود. اگر درد سر معده با تنگی نفس، عرق سرد یا درد بازو، گردن یا فک همراه است، آن را به حساب معده نگذارید؛ اول باید قلب بررسی شود. علت دردی را که از سر معده به پشت میزند در مطلب درد معده که به پشت میزند توضیح دادهایم.
معده درد شدید بهتنهایی نشانه بیماری خاصی نیست. پزشک برای تشخیص به چهار ویژگی درد توجه میکند و بهتر است جواب آنها را از قبل آماده داشته باشید:
برای دردی که بیشتر بعد از غذا میآید و شدید نیست، درد معده بعد از غذا خوردن را بخوانید و برای دردی که با استرس همراه است، معده درد عصبی را.
معده درد شدید و حالت تهوع اگر با اسهال آبکی و استفراغ همراه باشد، معمولاً از ویروس معده یا غذای آلوده است. ولی تهوع در سنگ صفرا، پانکراتیت و آپاندیسیت هم دیده میشود؛ پس تهوع بهتنهایی علت را مشخص نمیکند و باید به علائم همراه آن توجه کرد.
سه حالت اورژانسی است: استفراغ خونی، سبز یا شبیه تفاله قهوه؛ استفراغ همراه با دفع نشدن مدفوع و گاز؛ و درد بین دو کتف همراه با تهوع. اگر اسهال یا استفراغ بعد از چند روز بهتر نشد، حتی بدون این علائم همان روز به پزشک مراجعه کنید.
درد شدید معده در شب با درد روز فرقی ندارد: اگر ناگهان شروع شده یا با یکی از علائم خطر همراه است، منتظر صبح نمانید. دو نوع درد شبانه را بهتر است بشناسید. درد زخم معده سوزشی است، در بالای شکم حس میشود و اغلب شبها بیشتر میشود. زخم معده ممکن است با سوءهاضمه، نفخ و تهوع همراه باشد و اگر خونریزی کند، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و بدبو ایجاد میکند که اورژانسی است.
درد پانکراتیت با دراز کشیدن بیشتر و با خم شدن به جلو یا جمع کردن زانوها در شکم کمتر میشود؛ چنین دردی را تا صبح تحمل نکنید. درد شبانهای که خوب نمیشود یا مدام تکرار میشود هم باید بررسی شود، حتی اگر علامت خطری نداشته باشد.
معده درد شدید در بارداری را فوراً به بخش زایمان اطلاع دهید. دلدرد خفیف در بارداری شایع است و بیشتر به دلیل کشیده شدن رباطهای نگهدارنده رحم، یبوست یا گاز ایجاد میشود. دردی که با تغییر وضعیت بدن، استراحت یا دفع مدفوع و گاز بهتر شود معمولاً جای نگرانی ندارد. اما اگر یکی از این علائم همراه درد باشد، همان موقع با بخش زایمان تماس بگیرید:[۱۲]
درد یک طرف پایین شکم در هفته ۴ تا ۱۲ بارداری ممکن است نشانه حاملگی خارج رحم باشد؛ بهویژه اگر با خونریزی یا درد نوک شانه همراه شود. علائم آپاندیسیت هم در بارداری ممکن است با حالت معمول فرق داشته باشد. اگر به بخش زایمان دسترسی ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر هنوز از بارداری مطمئن نیستید، راهنمای تست بارداری مثبت را بخوانید.
درمان معده درد شدید در خانه فقط وقتی معنا دارد که درد ناگهانی شروع نشده باشد و هیچکدام از علائم خطر را نداشته باشید. درد ناگهانی و شدید درمان خانگی ندارد و باید معاینه شود. در غیر این صورت این کارها کمک میکند:
بدون مشورت با پزشک یا داروساز دارو نخورید و برای خودتان تشخیص نگذارید. اگر درد ناگهان خیلی بدتر شد، همان روز به پزشک مراجعه کنید؛ برای دردی که بهتر نمیشود یا مدام برمیگردد هم معطل نکنید. داروساز میتواند در شناختن علت احتمالی درد و انتخاب دارو کمک کند. داروهای رایج معده و کاربرد هر کدام را در مطلب قرص برای معده درد آوردهایم.
آزمایشهای اصلی درد حاد شکم CBC، لیپاز، تست بارداری، آزمایش ادرار و آزمایشهای کبد و صفراست. انتخاب آزمایش و نوع تصویربرداری به محل درد و علائم بیمار بستگی دارد:
معده درد شدید نشانه چیست؟
بهتنهایی نشانه بیماری خاصی نیست. اگر درد ناگهان و شدید شروع شده یا با استفراغ خونی، مدفوع سیاه، تنگی نفس یا سفتی شکم همراه است، باید فوراً به اورژانس رفت. در غیر این صورت محل درد و علائم همراه به پزشک کمک میکند علت را پیدا کند.
برای معده درد شدید چی خوبه؟
اگر هیچ علامت خطری ندارید، چند ساعت غذای جامد نخورید، آب یا مایعات شفاف را جرعهجرعه بنوشید و بدون مشورت با پزشک یا داروساز دارو مصرف نکنید. درد ناگهانی و شدید درمان خانگی ندارد و باید معاینه شود.
معده درد شدید و حالت تهوع نشانه چیست؟
اگر اسهال هم دارید، احتمالاً علت آن ویروس معده یا غذای آلوده است. تهوع در سنگ صفرا، پانکراتیت و آپاندیسیت هم دیده میشود. استفراغ خونی، سبز یا شبیه تفاله قهوه و دفع نشدن مدفوع و گاز اورژانسی است.
معده درد ناگهانی در شب یعنی چه؟
درد زخم معده اغلب شبها بیشتر میشود و درد شبانهای که مدام تکرار شود باید بررسی شود. اگر درد شبانه ناگهان و شدید شروع شد، ملاک همان علائم خطر است.
معده درد شدید در بارداری خطرناک است؟
درد خفیفی که با استراحت یا تغییر وضعیت بدن بهتر شود معمولاً بیخطر است. درد شدید، دردی که بعد از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه استراحت بهتر نشود و درد همراه با خونریزی یا لکهبینی را فوراً به بخش زایمان اطلاع دهید.
منابع
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه پزشک نیست. در دلدرد شدید و ناگهانی تصمیم با اورژانس و پزشک معالج است.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربهای در این زمینه داشتهاید، میتوانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
این مطلب طبق روش تهیه محتوای فهیم طب تهیه شده است.

کارشناس ارشد مهندسی پزشکی از دانشگاه تبریز و عضو بنیاد ملی نخبگان؛ نویسنده مقالهها و برنامهنویس ابزارهای فهیم طب.