نویسنده: امیررضا فیضی | انتشار: ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | آخرین به‌روزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵ نویسنده: امیررضا فیضی | انتشار: ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | آپدیت: ۲۶ آبان ۱۴۰۵
توجه: مطالب فهیم‌طب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. توجه: جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.

معده درد شدید و ناگهانی؛ کی اورژانس است و علت آن چیست؟

معده درد شدید اگر یک‌باره شروع شده باشد، باید فوراً به اورژانس بروید؛ پیدا کردن علت آن کار پزشک است.[۱] همه دردهای معده خطرناک نیستند و بعضی از آن‌ها چند روزه خوب می‌شوند؛ گاز، سوءهاضمه، یبوست، ویروس معده و مسمومیت غذایی از علت‌های شایع‌اند. شدت درد هم معیار خوبی برای جدی بودن آن نیست: گاز یا ویروس معده گاهی درد بسیار شدیدی ایجاد می‌کند، در حالی که آپاندیسیت ممکن است در ابتدا درد خفیفی داشته باشد.[۲] آنچه به تشخیص کمک می‌کند علائم همراه، نحوه شروع و محل درد است.

فهرست مطالب

مبنای علمی: NHS، MedlinePlus، مقاله مروری American Family Physician (۲۰۲۳) و Mayo Clinic · به‌روزرسانی: ۲۶ آبان ۱۴۰۵

مردی پشت میز شام که از درد ناگهانی خم شده و دستش را روی سر معده فشار می‌دهد؛ معده درد شدید و ناگهانی

معده درد شدید

معده درد شدید کی اورژانس است؟

معده درد شدید در دو حالت اورژانسی است: وقتی ناگهان شروع شود، یا وقتی یکی از علائم معده درد خطرناک در فهرست زیر همراهش باشد. در این صورت با ۱۱۵ تماس بگیرید یا از کسی بخواهید شما را برساند و خودتان رانندگی نکنید.

  • درد ناگهانی و شدید
  • استفراغ خونی، سبز یا شبیه تفاله قهوه
  • مدفوع سیاه و چسبناک یا خونریزی شدید از مقعد
  • ناتوانی کامل در ادرار کردن یا دفع نشدن مدفوع و گاز
  • سفتی شکم یا درد شکم با لمس
  • درد قفسه سینه، گردن یا شانه، یا درد بین دو کتف همراه با تهوع
  • تنگی نفس
  • لکه یا بثورات پوستی که با فشار دادن کم‌رنگ نمی‌شود
  • بارداری یا احتمال بارداری
  • ضربه اخیر به شکم یا درمان سرطان
تا رسیدن به اورژانس: داروهایتان یا فهرست آن‌ها را همراه ببرید و بدون نظر پزشک مسکن یا داروی تازه‌ای نخورید.

در سالمندان ممکن است علائم خفیف‌تر از شدت واقعی بیماری باشد. در افراد بالای ۶۵ سال که دچار التهاب صفاق (پریتونیت) شده‌اند، احتمال اینکه نشانه‌های معمول آن در معاینه دیده شود نصف افراد جوان‌تر است.[۳] علائم معاینه در افراد دچار نقص ایمنی و افراد چاق هم اغلب خفیف‌تر است. در این افراد درد شدید را جدی بگیرید، حتی اگر علامت دیگری همراهش نباشد.

علت معده درد شدید و ناگهانی چیست؟

مهم‌ترین علت‌های درد شدید و ناگهانی معده پانکراتیت، سنگ صفرا، آپاندیسیت، زخم معده، سنگ کلیه و انسداد روده‌اند. حمله قلبی، پارگی آنوریسم آئورت و حاملگی خارج رحم هم ممکن است با همین درد شروع شوند. درد ناگهانی یا بسیار شدید را باید فوراً از نظر چند وضعیت خطرناک بررسی کرد: سوراخ شدن معده یا روده، بسته شدن مجرای صفرا یا مجرای ادرار با سنگ، قطع خون‌رسانی به روده یا یکی از اندام‌ها، خونریزی داخل شکم، و پارگی یا شکاف دیواره آئورت. جدول زیر ویژگی‌های درد را در این علت‌ها مقایسه می‌کند:

علت درد چطور است علائم همراه و نشانه خطر
پانکراتیت حاد ناگهانی و شدید در بالای شکم، گاهی در یک طرف یا تمام شکم؛ ممکن است به پهلوها و پشت بزند. با غذا خوردن، حرکت و دراز کشیدن بدتر و با خم شدن به جلو بهتر می‌شود.[۴] تب، تهوع و استفراغ؛ درد پشت، نفخ ماندگار، ضربان تند قلب یا تنگی نفس نشانه خطر است
سنگ صفرا شدید و ثابت در وسط شکم یا زیر دنده‌های راست؛ بیش از ۳۰ دقیقه و گاهی چند ساعت ادامه دارد.[۵] تهوع؛ زردی پوست یا سفیدی چشم، تب و لرز، یا درد همراه با استفراغ که به پشت می‌زند اورژانسی است
آپاندیسیت از اطراف ناف شروع می‌شود و طی چند ساعت به پایین سمت راست شکم می‌رود؛ با حرکت، سرفه و فشار بیشتر می‌شود.[۶] بی‌اشتهایی، تهوع و تب؛ اگر درد مدتی آرام شود و بعد به کل شکم برسد، ممکن است آپاندیس پاره شده باشد
زخم معده سوزش در بالای شکم که اغلب شب‌ها بیشتر می‌شود.[۷] درد شدید، شکم دردناک به لمس، استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه و مدفوع سیاه اورژانسی است
سنگ کلیه موجی و اغلب بسیار شدید درد ناگهان شروع و ناگهان قطع می‌شود
انسداد روده درد و پیچش شکم همراه با نفخ و احساس پری.[۸] تهوع، استفراغ، یبوست و دفع نشدن گاز
حمله قلبی درد یا فشار در قفسه سینه که ممکن است به بالای شکم، پشت، شانه یا فک برسد؛ گاهی به شکل سوزش سر دل یا سوءهاضمه بروز می‌کند.[۹] عرق سرد، تهوع، تنگی نفس و سبکی سر؛ در زنان، سالمندان و افراد دیابتی علائم ممکن است غیرمعمول باشد
پارگی آنوریسم آئورت شکمی ناگهانی، شدید و مداوم در شکم یا پشت؛ گاهی حس پاره شدن یا جر خوردن دارد.[۱۰] افت فشار خون و نبض تند؛ بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال، مردان و افراد سیگاری
حاملگی خارج رحم معمولاً در هفته ۴ تا ۱۲ بارداری؛ درد یک طرف پایین شکم. اگر لوله رحم پاره شود، درد ناگهانی، تیز و شدید می‌شود.[۱۱] خونریزی واژینال، درد نوک شانه، سرگیجه یا غش

این جدول برای تشخیص در خانه نیست؛ کمک می‌کند بدانید چه چیزهایی را به پزشک بگویید: درد از کجا شروع شد، ناگهانی بود یا تدریجی، موجی است یا ثابت و با غذا یا حرکت چه تغییری کرد.

درد شدید و ناگهانی سر معده

سر معده یعنی بالای شکم و زیر جناغ سینه؛ جایی که درد پانکراتیت، زخم معده، سنگ صفرا و حتی حمله قلبی ممکن است در آن حس شود. اگر درد سر معده با تنگی نفس، عرق سرد یا درد بازو، گردن یا فک همراه است، آن را به حساب معده نگذارید؛ اول باید قلب بررسی شود. علت دردی را که از سر معده به پشت می‌زند در مطلب درد معده که به پشت می‌زند توضیح داده‌ایم.

معده درد شدید نشانه چیست؟

معده درد شدید به‌تنهایی نشانه بیماری خاصی نیست. پزشک برای تشخیص به چهار ویژگی درد توجه می‌کند و بهتر است جواب آن‌ها را از قبل آماده داشته باشید:

  • محل درد: درد زیر دنده‌های راست بیشتر به کیسه صفرا مربوط است، درد پایین سمت راست به آپاندیس، درد یک طرف پایین شکم در زنان به پیچ خوردگی تخمدان یا حاملگی خارج رحم، و درد منتشر در کل شکم به سوراخ شدن روده یا آنوریسم آئورت.
  • نحوه شروع: درد ناگهانی و بسیار شدید باید فوراً بررسی شود.
  • الگوی درد: درد موجی بیشتر در سنگ کلیه و سنگ صفرا دیده می‌شود. کسی که از درد به خود می‌پیچد بیشتر احتمال دارد قولنج سنگ داشته باشد؛ کسی که بی‌حرکت مانده و با هر حرکت یا سرفه دردش بیشتر می‌شود، بیشتر احتمال دارد صفاقش ملتهب باشد.
  • ارتباط با غذا و زمان: درد بعد از غذای چرب، درد شبانه یا دردی که با دراز کشیدن بدتر می‌شود.

برای دردی که بیشتر بعد از غذا می‌آید و شدید نیست، درد معده بعد از غذا خوردن را بخوانید و برای دردی که با استرس همراه است، معده درد عصبی را.

معده درد شدید و حالت تهوع

معده درد شدید و حالت تهوع اگر با اسهال آبکی و استفراغ همراه باشد، معمولاً از ویروس معده یا غذای آلوده است. ولی تهوع در سنگ صفرا، پانکراتیت و آپاندیسیت هم دیده می‌شود؛ پس تهوع به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند و باید به علائم همراه آن توجه کرد.

سه حالت اورژانسی است: استفراغ خونی، سبز یا شبیه تفاله قهوه؛ استفراغ همراه با دفع نشدن مدفوع و گاز؛ و درد بین دو کتف همراه با تهوع. اگر اسهال یا استفراغ بعد از چند روز بهتر نشد، حتی بدون این علائم همان روز به پزشک مراجعه کنید.

درد شدید معده در شب

درد شدید معده در شب با درد روز فرقی ندارد: اگر ناگهان شروع شده یا با یکی از علائم خطر همراه است، منتظر صبح نمانید. دو نوع درد شبانه را بهتر است بشناسید. درد زخم معده سوزشی است، در بالای شکم حس می‌شود و اغلب شب‌ها بیشتر می‌شود. زخم معده ممکن است با سوءهاضمه، نفخ و تهوع همراه باشد و اگر خونریزی کند، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و بدبو ایجاد می‌کند که اورژانسی است.

درد پانکراتیت با دراز کشیدن بیشتر و با خم شدن به جلو یا جمع کردن زانوها در شکم کمتر می‌شود؛ چنین دردی را تا صبح تحمل نکنید. درد شبانه‌ای که خوب نمی‌شود یا مدام تکرار می‌شود هم باید بررسی شود، حتی اگر علامت خطری نداشته باشد.

معده درد شدید در بارداری

معده درد شدید در بارداری را فوراً به بخش زایمان اطلاع دهید. دل‌درد خفیف در بارداری شایع است و بیشتر به دلیل کشیده شدن رباط‌های نگه‌دارنده رحم، یبوست یا گاز ایجاد می‌شود. دردی که با تغییر وضعیت بدن، استراحت یا دفع مدفوع و گاز بهتر شود معمولاً جای نگرانی ندارد. اما اگر یکی از این علائم همراه درد باشد، همان موقع با بخش زایمان تماس بگیرید:[۱۲]

  • خونریزی یا لکه‌بینی
  • انقباض یا سفت شدن منظم شکم
  • کمردرد
  • آبریزش یا ترشح غیرعادی از واژن
  • سوزش ادرار یا تکرر ناگهانی ادرار
  • ادرار کدر، صورتی، قرمز یا قهوه‌ای
  • درد شدید یا دردی که بعد از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه استراحت بهتر نشود

درد یک طرف پایین شکم در هفته ۴ تا ۱۲ بارداری ممکن است نشانه حاملگی خارج رحم باشد؛ به‌ویژه اگر با خونریزی یا درد نوک شانه همراه شود. علائم آپاندیسیت هم در بارداری ممکن است با حالت معمول فرق داشته باشد. اگر به بخش زایمان دسترسی ندارید، با ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر هنوز از بارداری مطمئن نیستید، راهنمای تست بارداری مثبت را بخوانید.

درمان معده درد شدید در خانه؛ چه کنیم و چه نکنیم

درمان معده درد شدید در خانه فقط وقتی معنا دارد که درد ناگهانی شروع نشده باشد و هیچ‌کدام از علائم خطر را نداشته باشید. درد ناگهانی و شدید درمان خانگی ندارد و باید معاینه شود. در غیر این صورت این کارها کمک می‌کند:

  • چند ساعت اول غذای جامد نخورید و آب یا مایعات شفاف را جرعه‌جرعه بنوشید.
  • اگر استفراغ کرده‌اید، شش ساعت صبر کنید و بعد کمی غذای ساده مثل برنج، پوره سیب یا بیسکویت ساده بخورید. تا بهتر شدن، لبنیات نخورید.
  • اگر درد بالای شکم بعد از غذا شروع می‌شود، آنتی‌اسید ممکن است کمک کند.
  • از مرکبات، غذای چرب و سرخ‌کردنی، رب و سس گوجه‌فرنگی، کافئین، الکل و نوشابه گازدار پرهیز کنید.

بدون مشورت با پزشک یا داروساز دارو نخورید و برای خودتان تشخیص نگذارید. اگر درد ناگهان خیلی بدتر شد، همان روز به پزشک مراجعه کنید؛ برای دردی که بهتر نمی‌شود یا مدام برمی‌گردد هم معطل نکنید. داروساز می‌تواند در شناختن علت احتمالی درد و انتخاب دارو کمک کند. داروهای رایج معده و کاربرد هر کدام را در مطلب قرص برای معده درد آورده‌ایم.

در اورژانس چه آزمایش‌هایی برای درد شکم انجام می‌شود؟

آزمایش‌های اصلی درد حاد شکم CBC، لیپاز، تست بارداری، آزمایش ادرار و آزمایش‌های کبد و صفراست. انتخاب آزمایش و نوع تصویربرداری به محل درد و علائم بیمار بستگی دارد:

  • آزمایش CBC: گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و شاخص‌های کم‌خونی را نشان می‌دهد؛ ولی نه شمار گلبول‌های سفید (WBC) و نه CRP به‌تنهایی برای تشخیص آپاندیسیت کافی نیست.
  • لیپاز: اگر لیپاز بیش از سه برابر حد بالای طبیعی باشد و علائم هم با آن جور باشد، پانکراتیت مطرح می‌شود؛ هرچند پانکراتیت با لیپاز طبیعی هم ممکن است.
  • تست بارداری: برای همه زنانی که هنوز یائسه نشده‌اند و درد حاد شکم دارند انجام می‌شود.
  • آزمایش ادرار: عفونت ادراری و سنگ را بررسی می‌کند؛ ولی نبود خون در ادرار سنگ را رد نمی‌کند.
  • آزمایش کبد و صفرا: آنزیم‌های کبدی مثل ALT، آلکالن فسفاتاز و بیلی‌روبین برای بررسی بیماری‌های کبد و صفرا و کم‌خون‌رسانی اندام‌ها به کار می‌روند.
  • تصویربرداری: برای درد زیر دنده‌های راست، سونوگرافی انتخاب اول است و برای درد پایین سمت راست یا درد منتشر شکم معمولاً سی‌تی‌اسکن. در بارداری اگر به آپاندیسیت شک باشد، اول سونوگرافی انجام می‌شود و اگر نتیجه روشن نبود، MRI به سی‌تی‌اسکن ترجیح دارد.
از داده‌های فهیم طب: تا ۲۶ آبان ۱۴۰۵، ۷۷۸ نتیجه گلبول سفید (WBC) از برگه آزمایش ۶۸۳ نفر در سرویس تفسیر آزمایش فهیم طب بررسی شد که ۱۸ مورد (۲٫۳٪) در محدوده بحرانی بود. تروپونین فقط ۴ بار در برگه ۳ نفر ثبت شده بود و هیچ‌کدام بحرانی نبود؛ این تعداد برای نتیجه‌گیری کافی نیست. WBC بحرانی در برگه‌ها کم دیده می‌شود، اما چون عدد WBC به‌تنهایی آپاندیسیت را تشخیص نمی‌دهد، در درد شدید شکم ملاک رفتن به اورژانس علائم شماست، نه جواب آزمایش. آمار ناشناس و تجمیعی است و فقط برگه‌های کاربران همین سرویس را نشان می‌دهد، نه کل جمعیت.

پرسش‌های رایج درباره درد شدید معده

معده درد شدید نشانه چیست؟

به‌تنهایی نشانه بیماری خاصی نیست. اگر درد ناگهان و شدید شروع شده یا با استفراغ خونی، مدفوع سیاه، تنگی نفس یا سفتی شکم همراه است، باید فوراً به اورژانس رفت. در غیر این صورت محل درد و علائم همراه به پزشک کمک می‌کند علت را پیدا کند.

برای معده درد شدید چی خوبه؟

اگر هیچ علامت خطری ندارید، چند ساعت غذای جامد نخورید، آب یا مایعات شفاف را جرعه‌جرعه بنوشید و بدون مشورت با پزشک یا داروساز دارو مصرف نکنید. درد ناگهانی و شدید درمان خانگی ندارد و باید معاینه شود.

معده درد شدید و حالت تهوع نشانه چیست؟

اگر اسهال هم دارید، احتمالاً علت آن ویروس معده یا غذای آلوده است. تهوع در سنگ صفرا، پانکراتیت و آپاندیسیت هم دیده می‌شود. استفراغ خونی، سبز یا شبیه تفاله قهوه و دفع نشدن مدفوع و گاز اورژانسی است.

معده درد ناگهانی در شب یعنی چه؟

درد زخم معده اغلب شب‌ها بیشتر می‌شود و درد شبانه‌ای که مدام تکرار شود باید بررسی شود. اگر درد شبانه ناگهان و شدید شروع شد، ملاک همان علائم خطر است.

معده درد شدید در بارداری خطرناک است؟

درد خفیفی که با استراحت یا تغییر وضعیت بدن بهتر شود معمولاً بی‌خطر است. درد شدید، دردی که بعد از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه استراحت بهتر نشود و درد همراه با خونریزی یا لکه‌بینی را فوراً به بخش زایمان اطلاع دهید.

منابع

این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه پزشک نیست. در دل‌درد شدید و ناگهانی تصمیم با اورژانس و پزشک معالج است.

این مطلب چقدر برایتان مفید بود؟
اولین نفری باشید که امتیاز می‌دهد

نظر یا سوال شما

اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند.

این مطلب طبق روش تهیه محتوای فهیم طب تهیه شده است.

امیررضا فیضی
نویسنده
امیررضا فیضی

کارشناس ارشد مهندسی پزشکی از دانشگاه تبریز و عضو بنیاد ملی نخبگان؛ نویسنده مقاله‌ها و برنامه‌نویس ابزارهای فهیم طب.

به‌روزرسانی درباره نویسنده ←