در بیماری آلزایمر، تجمع پروتئین‌های سمی به نام آمیلوئید بتا باعث تشکیل پلاک‌های چسبنده‌ای در مغز می‌شود. این پلاک‌ها عملکرد طبیعی مغز را مختل می‌کنند. اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد مشکل فقط تولید زیاد این مواد نیست؛ بلکه ممکن است سیستم دفع و پاک‌سازی مواد زائد در مغز هم درست کار نکند.

در حالت طبیعی، پمپ‌های انتقال‌دهنده‌ای به نام P-glycoprotein یا P-gp در سد خونی ـ مغزی وجود دارند. این پمپ‌ها کمک می‌کنند مواد سمی از مغز خارج شوند. در بیماران مبتلا به آلزایمر، عملکرد این پمپ‌ها ضعیف می‌شود و مواد زائد در مغز باقی می‌مانند.

در یک مطالعه جدید که در مجله ACS Chemical Neuroscience منتشر شده، پژوهشگران روی مدل‌های حیوانی از ترکیبی بر پایه مس به نام Cu(ATSM) استفاده کردند. این ترکیب توانست میزان این پمپ‌های پاک‌سازی را ۲۴.۱ درصد افزایش دهد. با فعال‌تر شدن این سیستم، مغز توانست مواد سمی گیر افتاده را بهتر دفع کند و میزان پلاک‌های آمیلوئید بتا ۴۲ درصد کاهش یافت.

نکته مهم‌تر این بود که تقویت سیستم طبیعی پاک‌سازی مغز باعث بهبود قابل توجه یادگیری فضایی و حافظه شد؛ به‌طوری که طی ۵۶ روز، عملکرد حافظه در مدل‌های حیوانی ۴۴ درصد بهتر شد.

البته این نتایج فعلاً مربوط به مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی است و هنوز روی بیماران انسانی مبتلا به آلزایمر آزمایش نشده است. با این حال، چون ترکیب Cu(ATSM) پیش‌تر برای برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و ALS هم در حال بررسی بوده، ممکن است مسیر انجام کارآزمایی‌های انسانی آینده سریع‌تر شود.

این پژوهش به‌جای تمرکز صرف بر نابود کردن پلاک‌های موجود، روی ترمیم سیستم طبیعی دفع مواد زائد در مغز تمرکز دارد؛ رویکردی که می‌تواند مسیر تازه و امیدبخشی در مقابله با زوال عقل و آلزایمر باز کند.