پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که به‌هم‌ریختگی و شلوغی خانه می‌تواند سطح کورتیزول زنان را به‌طور چشمگیری افزایش دهد؛ در حالی که میزان استرس مردان تغییر چندانی نمی‌کند.

شلوغی و بی‌نظمی خانه فقط یک مسئله ظاهری یا مربوط به زیبایی فضا نیست؛ بلکه ارتباط عمیقی با فیزیولوژی استرس و فشار ذهنی دارد و به‌ویژه بر زنان اثر بیشتری می‌گذارد.

بر اساس مطالعات انجام‌شده روی زوج‌های متأهل دوشاغله، درمانگر الیزابت ارنشاو توضیح می‌دهد زنانی که خانه خود را شلوغ و به‌هم‌ریخته می‌بینند، معمولاً در طول روز با افزایش سطح کورتیزول مواجه می‌شوند. این در حالی است که در افرادی که در خانه احساس آرامش دارند، سطح کورتیزول به‌طور طبیعی در طول روز کاهش پیدا می‌کند.

این اثر شدیدتر در زنان، تا حد زیادی به دلیل تحمل سهم نامتناسبی از بار ذهنی پنهان خانه است؛ یعنی همان چرخه دائمیِ دیدن کارها، به خاطر سپردن آن‌ها، برنامه‌ریزی کردن و هماهنگ کردن وظایف خانه.

ارنشاو برای کاهش چرخه استرس و شلوغی خانه، یک راهکار واقع‌بینانه سه‌بخشی پیشنهاد می‌کند.

نخست، «رهاسازی» یعنی کم کردن آگاهانه وسایل و انجام کار احساسی لازم برای دل کندن از چیزهایی که دیگر نیاز نیستند؛ با هدف ایجاد فضای بیشتر، هم در خانه و هم در ذهن.

دوم، «پیشگیری» بر ایجاد سیستم تمرکز دارد: اینکه هر وسیله جای مشخصی داشته باشد تا تصمیم‌گیری درباره محل قرار گرفتن آن به کاری خودکار تبدیل شود و فشار ذهنی ایجاد نکند. این کار می‌تواند با فهرست کردن رایج‌ترین انواع شلوغی شروع شود و سپس برای هرکدام جای مشخصی تعیین شود؛ مثلاً یک محل ثابت و مشخص برای رسیدها.

سوم، «سازگاری» از خانواده‌ها می‌خواهد بپذیرند که در دوره‌های شلوغ زندگی، مقداری بی‌نظمی اجتناب‌ناپذیر است. در این مرحله، تمرکز باید بر تنظیم هیجان، آرام‌سازی متقابل میان زوجین و پایین نگه داشتن استرس و کورتیزول باشد؛ نه تلاش برای داشتن خانه‌ای همیشه بی‌نقص و شبیه عکس‌های مجله‌ای.

منبع:
Earnshaw, E., “Clutter, Cortisol, and Mental Load”, Psychology Today, 2024.