جدیدترین
risk factor در آزمایش خون در بیشتر برگه‌های آزمایش چربی، نسبت کلسترول تام به HDL است؛ عددی که از تقسیم دو جواب همان آزمایش به دست می‌آید و گاهی با نام coronary risk index چاپ می‌شود. این نسبت به‌تنهایی خطر قلبی را تعیین نمی‌کند. راهنمای ۲۰۱۹ انجمن قلب آمریکا (ACC/AHA) خطر را با محاسبه ۱۰ ساله ASCVD می‌سنجد و NHS بریتانیا با نمره QRISK3؛ هر دو، کلسترول را کنار سن، فشار خون، دیابت و سیگار می‌گذارند.
این راهنما توضیح می‌دهد risk factor در آزمایش خون چطور محاسبه می‌شود، کدام منبع رسمی برای آن عدد مرزی داده و کدام نداده، ASCVD چیست و نتیجه آن در چهار گروه خطر چه معنایی دارد. معنای تک‌تک شاخص‌های کلسترول تام، LDL، HDL و تری‌گلیسیرید در مقاله آزمایش چربی خون آمده است.
ابزار اختصاصی فهیم‌طب
اعداد برگه را وارد کنید یا عکس برگه یا فایل PDF آزمایش را بدهید تا کلسترول تام، LDL، HDL، تری‌گلیسیرید و قند خون بر پایه محدوده همان برگه و در کنار هم تفسیر شوند.
خروجی این ابزار آموزشی است و جای ویزیت پزشک را نمی‌گیرد.
مبنای علمی: راهنمای ۲۰۱۹ ACC/AHA برای پیشگیری اولیه از بیماری قلبی‌عروقی، NHS، ماشین‌حساب QRISK3 و MedlinePlus | به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
توجه: این مقاله آموزشی است و جای ارزیابی پزشک را نمی‌گیرد. محاسبه خطر قلبی و تصمیم درباره دارو با پزشک است.
risk factor در آزمایش خون شاخص مستقلی نیست که جداگانه اندازه گرفته شود. آزمایشگاه دو عدد آزمایش چربی را بر هم تقسیم می‌کند: کلسترول تام بر HDL، و در برخی برگه‌ها LDL بر HDL هم با نام «risk factor 2» گزارش می‌شود. MedlinePlus آزمایش چربی را شامل چهار جزء LDL، HDL، کلسترول تام و تری‌گلیسیرید می‌داند و نسبت را جزء اندازه‌گیری‌شده نمی‌شمارد؛ پس risk factor در آزمایش خون و هر نسبت دیگری روی برگه، محاسبه‌ای از همین اعداد است. فرمول risk factor در آزمایش خون و هر شاخص دیگر را از کنار نام آن روی برگه بخوانید، چون آزمایشگاه‌ها نام‌گذاری یکسانی ندارند.
| شاخص روی برگه | فرمول رایج | مثال: کلسترول ۲۰۰، LDL برابر ۱۳۰، HDL برابر ۵۰ |
|---|---|---|
| risk factor یا risk factor 1 | کلسترول تام ÷ HDL | ۲۰۰ ÷ ۵۰ = ۴ |
| risk factor 2 | LDL ÷ HDL | ۱۳۰ ÷ ۵۰ = ۲٫۶ |
| coronary risk index | معمولاً کلسترول تام ÷ HDL | ۴ |
| non-HDL کلسترول | کلسترول تام − HDL | ۲۰۰ − ۵۰ = ۱۵۰ |
منطق risk factor در آزمایش خون ساده است. MedlinePlus می‌گوید LDL زیاد خطر بیماری عروق کرونر را بالا می‌برد و HDL بالاتر ممکن است خطر حمله قلبی و سکته را کم کند. وقتی HDL سهم بیشتری از کلسترول تام داشته باشد، risk factor در آزمایش خون پایین‌تر می‌آید. اما دو نفر با risk factor در آزمایش خون یکسان ممکن است اعداد بسیار متفاوتی داشته باشند؛ کلسترول ۱۶۰ با HDL برابر ۴۰ و کلسترول ۲۸۰ با HDL برابر ۷۰ هر دو نسبت ۴ می‌دهند. به همین دلیل خود اعداد هم باید جداگانه دیده شوند.
risk factor در آزمایش خون و محاسبه خطر قلبی ASCVD
در منابع رسمی که بررسی کردیم، یعنی NHS، MedlinePlus و راهنمای ۲۰۱۹ ACC/AHA، برای risk factor در آزمایش خون، یعنی نسبت کلسترول تام به HDL، به‌تنهایی حد مرزی تعیین نشده است. عددی که کنار risk factor در آزمایش خون چاپ می‌شود، محدوده انتخابی همان آزمایشگاه است و ملاک خواندن برگه شما همان است. چیزی که NHS عدد مشخص برایش داده، اجزای risk factor در آزمایش خون است. جدول زیر اعداد NHS را با تبدیل تقریبی به میلی‌گرم در دسی‌لیتر، واحد رایج برگه‌های ایران، آورده است:
| شاخص | هدف NHS برای بزرگسال سالم | معادل تقریبی |
|---|---|---|
| کلسترول تام | کمتر از ۵ میلی‌مول در لیتر | کمتر از حدود ۱۹۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر |
| HDL | بیشتر از ۱ (مردان) و ۱٫۲ (زنان) میلی‌مول در لیتر | بیشتر از حدود ۳۹ (مردان) و ۴۶ (زنان) |
| non-HDL | کمتر از ۴ میلی‌مول در لیتر | کمتر از حدود ۱۵۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر |
NHS همان‌جا تأکید می‌کند که سطح هدف به وضعیت سلامت و خطر قلبی‌عروقی هر فرد بستگی دارد و پزشک کلسترول را همراه با سن و فشار خون می‌سنجد. برداشت ما این است که risk factor در آزمایش خون را باید نشانه‌ای برای نگاه دقیق‌تر به HDL و کلسترول تام دانست، نه عددی که به‌تنهایی سالم یا بیمار بودن را تعیین کند.
ASCVD مخفف بیماری قلبی‌عروقی آترواسکلروتیک است؛ حمله قلبی، سکته مغزی و بیماری‌هایی که از رسوب پلاک در دیواره رگ‌ها ایجاد می‌شوند. سکته مغزی ایسکمیک یکی از همین پیامدهاست. راهنمای ۲۰۱۹ ACC/AHA برای بزرگسالان ۴۰ تا ۷۵ سال بدون علامت، خطر ۱۰ ساله ASCVD را با معادلات Pooled Cohort محاسبه می‌کند. ورودی‌های این محاسبه سن، جنس، نژاد، کلسترول تام، HDL، فشار خون سیستولیک، مصرف داروی فشار خون، دیابت و سیگار است. معنای عددهای فشار خون در سنین مختلف و شاخص‌های قند خون در مقاله‌های جداگانه آمده است.
نکته مهم این است که محاسبه ASCVD کلسترول تام و HDL را جداگانه می‌گیرد، نه نسبت آن‌ها را؛ پس risk factor در آزمایش خون مستقیماً وارد این فرمول نمی‌شود، اما همان دو عددی که risk factor در آزمایش خون را می‌سازند وارد می‌شوند. راهنما خطر را در چهار گروه گزارش می‌کند:
درصد احتمال حمله قلبی یا سکته در ۱۰ سال؛ مقیاس تا ۳۰ درصد
داده: راهنمای ۲۰۱۹ ACC/AHA برای پیشگیری اولیه از بیماری قلبی‌عروقی
| گروه خطر ۱۰ ساله | بازه | توصیه راهنمای ACC/AHA (۴۰ تا ۷۵ سال، LDL بین ۷۰ و ۱۸۹) |
|---|---|---|
| کم | کمتر از ۵٪ | تمرکز بر سبک زندگی |
| مرزی | ۵ تا کمتر از ۷٫۵٪ | عوامل تشدیدکننده خطر به تصمیم درباره شروع استاتین کمک می‌کنند |
| متوسط | ۷٫۵ تا کمتر از ۲۰٪ | استاتین با شدت متوسط؛ عوامل تشدیدکننده در تصمیم لحاظ می‌شوند |
| بالا | ۲۰٪ یا بیشتر | استاتین با شدت بالا برای کاهش LDL به میزان ۵۰٪ یا بیشتر معقول است |
همین راهنما برای LDL برابر ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر، بدون نیاز به محاسبه خطر، بیشترین دوز قابل‌تحمل استاتین را توصیه می‌کند و دیابت را هم جداگانه بررسی می‌کند. وقتی تصمیم در گروه مرزی یا متوسط قطعی نیست، اندازه‌گیری کلسیم عروق کرونر را ابزار مفیدی برای دقیق‌تر کردن ارزیابی خطر می‌داند. ردیف «کم» جدول برداشت ما از جایگاه سبک زندگی در همه گروه‌هاست؛ تصمیم دارویی در هر گروه با پزشک است.
در گروه مرزی و متوسط، راهنمای ACC/AHA این عوامل را در کنار عدد ASCVD در نظر می‌گیرد: سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، هیپرکلسترولمی اولیه، سندرم متابولیک، بیماری مزمن کلیه، بیماری‌های التهابی مزمن، عوارض مرتبط با بارداری، CRP با حساسیت بالا برابر ۲ میلی‌گرم در لیتر یا بیشتر، بالا بودن لیپوپروتئین (a) و آپولیپوپروتئین B، و شاخص مچ پا به بازو کمتر از ۰٫۹. اگر برگه شما یکی از این آزمایش‌ها را دارد، آن را هم کنار risk factor در آزمایش خون به پزشک نشان دهید.
NHS برای سنجش خطر از نمره QRISK استفاده می‌کند که به تعریف NHS احتمال بروز مشکل قلب یا گردش خون را در ۱۰ سال آینده برآورد می‌کند. برخلاف ASCVD، ماشین‌حساب QRISK3 نسبت کلسترول به HDL را مستقیماً به‌عنوان ورودی می‌گیرد؛ یعنی همان عددی که با نام risk factor در آزمایش خون روی برگه می‌بینید. QRISK3 برای ۲۵ تا ۸۴ سال طراحی شده و ورودی‌های بیشتری دارد: قومیت، سیگار، دیابت، سابقه آنژین یا حمله قلبی در خویشاوند درجه یک زیر ۶۰ سال، بیماری مزمن کلیه مرحله ۳ تا ۵، فیبریلاسیون دهلیزی، درمان فشار خون، میگرن، آرتریت روماتوئید، لوپوس، بیماری روانی شدید، مصرف برخی داروهای ضدجنون و کورتون، اختلال نعوظ، فشار خون سیستولیک و قد و وزن.
سایت QRISK3 توضیح می‌دهد خروجی آن میانگین خطر افرادی با همان عوامل خطر است و برای کسی محاسبه می‌شود که بیماری قلبی‌عروقی ندارد و استاتین مصرف نمی‌کند. NHS می‌گوید اگر ارزیابی QRISK خطر بالاتری را برای ۱۰ سال آینده نشان دهد، ممکن است استاتین پیشنهاد شود؛ صفحه استاتین NHS عدد آستانه مشخصی برای این تصمیم ذکر نکرده است.
۱ —اعداد اصلی را جداگانه ببینید؛ کلسترول تام، HDL، LDL و non-HDL را با محدوده برگه مقایسه کنید؛ risk factor در آزمایش خون فقط خلاصه دو عدد اول است.
۲ —اطلاعات محاسبه خطر را آماده کنید؛ فشار خون، قند خون، سابقه سیگار، دیابت و سابقه خانوادگی بیماری قلبی را همراه برگه و عدد risk factor در آزمایش خون به پزشک بدهید.
۳ —خطر ۱۰ ساله را از پزشک بخواهید؛ محاسبه ASCVD یا QRISK3 تصویر دقیق‌تری از risk factor در آزمایش خون به‌تنهایی می‌دهد و پایه تصمیم درمانی است.
۴ —آزمایش را در فاصله درست تکرار کنید؛ طبق MedlinePlus، بزرگسالان ۲۰ تا ۶۵ سال معمولاً هر ۵ سال، مردان ۴۵ تا ۶۵ و زنان ۵۵ تا ۶۵ سال هر ۱ تا ۲ سال و افراد بالای ۶۵ سال سالانه آزمایش می‌دهند؛ افراد پرخطر زودتر.
اعداد برگه را می‌توانید در ابزار تفسیر آنلاین آزمایش خون فهیم‌طب وارد کنید تا شاخص‌های چربی و قند خون با محدوده همان برگه و در کنار هم تفسیر شوند.
risk factor در آزمایش خون باید چند باشد؟
risk factor در آزمایش خون معمولاً نسبت کلسترول تام به HDL است و عدد مطلوب آن را باید از محدوده چاپ‌شده روی همان برگه خواند. NHS، MedlinePlus و راهنمای ACC/AHA برای این نسبت به‌تنهایی حد مرزی رسمی تعیین نکرده‌اند. نسبت پایین‌تر یعنی HDL سهم بیشتری از کلسترول تام دارد، اما خطر واقعی قلبی با محاسبه‌ای مانند ASCVD یا QRISK3 سنجیده می‌شود که سن، فشار خون، دیابت و سیگار را هم در نظر می‌گیرد.
coronary risk index در آزمایش خون چیست؟
coronary risk index در آزمایش خون نام دیگری است که برخی آزمایشگاه‌ها برای risk factor در آزمایش خون، یعنی همین نسبت کلسترول تام به HDL، به کار می‌برند. فرمول آن روی برگه یا در کنار نام شاخص نوشته می‌شود. این شاخص از دو عدد همان آزمایش چربی ساخته می‌شود و تشخیص بیماری قلبی نیست.
ascvd چیست؟
ASCVD مخفف بیماری قلبی‌عروقی آترواسکلروتیک است؛ یعنی حمله قلبی، سکته مغزی و بیماری‌هایی که از رسوب پلاک در رگ‌ها ایجاد می‌شوند. در راهنمای ۲۰۱۹ ACC/AHA، خطر ۱۰ ساله ASCVD برای بزرگسالان ۴۰ تا ۷۵ سال بدون علامت با معادلات Pooled Cohort محاسبه می‌شود.
محاسبه ascvd به چه اطلاعاتی نیاز دارد؟
طبق راهنمای ACC/AHA، محاسبه ascvd از سن، جنس، نژاد، کلسترول تام، HDL، فشار خون سیستولیک، مصرف داروی فشار خون، دیابت و سیگار استفاده می‌کند. نتیجه درصد احتمال حمله قلبی یا سکته در ۱۰ سال آینده است و در چهار گروه کم، مرزی، متوسط و بالا قرار می‌گیرد.
خطر ۱۰ ساله ASCVD چند درصد بالاست؟
راهنمای ACC/AHA خطر کمتر از ۵ درصد را کم، ۵ تا کمتر از ۷٫۵ درصد را مرزی، ۷٫۵ تا کمتر از ۲۰ درصد را متوسط و ۲۰ درصد یا بیشتر را بالا می‌داند. در گروه متوسط، استاتین با شدت متوسط مطرح می‌شود و در گروه مرزی و متوسط، عوامل تشدیدکننده خطر به تصمیم کمک می‌کنند.
فرق ASCVD و QRISK3 چیست؟
هر دو احتمال حمله قلبی یا سکته در ۱۰ سال آینده را برآورد می‌کنند. ASCVD در راهنمای آمریکایی ACC/AHA برای ۴۰ تا ۷۵ سال به کار می‌رود و کلسترول تام و HDL را جداگانه می‌گیرد. QRISK3 ابزار مورد استفاده NHS در بریتانیاست، برای ۲۵ تا ۸۴ سال طراحی شده و risk factor در آزمایش خون، یعنی نسبت کلسترول به HDL، را مستقیم به‌عنوان ورودی می‌گیرد.
اگر risk factor در آزمایش خون بالا باشد چه باید کرد؟
بالا بودن risk factor در آزمایش خون به‌تنهایی دلیل شروع دارو نیست. این عدد را همراه با LDL، HDL، فشار خون، قند خون و سابقه خانوادگی به پزشک نشان دهید تا خطر ۱۰ ساله با ASCVD یا QRISK3 محاسبه شود. تصمیم درباره تغییر سبک زندگی یا داروی چربی خون بر پایه همین خطر کلی گرفته می‌شود.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
