فشار خون پایین یعنی عددی کمتر از ۹۰/۶۰ میلیمتر جیوه که به زبان رایج میشود کمتر از «۹ روی ۶».[۱] فشار پایینی که علامت ندارد معمولاً درمان نمیخواهد؛ سرگیجه یا غش تکرارشونده دلیل مراجعه است. دلایل فشار خون پایین در خانم ها بیشتر در این شش گروه جا میگیرند:
جدول علت، نشانه و قدم بعدی · عدد شما پایین است؟ جدول ۹ روی ۶ تا ۱۴ روی ۹
مبنای علمی: NHS بریتانیا، مایو کلینیک، راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا (AHA/ACC)، کلیولند کلینیک، StatPearls و Cedars-Sinai · بهروزرسانی: ۲۵ آبان ۱۴۰۵

فشار خون پایین و نرمال در خانم ها
فشار خون پایین در خانم ها یعنی عدد کمتر از ۹۰/۶۰ یا همان کمتر از «۹ روی ۶». مرز برای زن و مرد یکی است. دستگاههای خانگی عدد را به میلیمتر جیوه (mmHg) نشان میدهند. در گفتوگوی روزمره همان عدد بر ۱۰ تقسیم میشود؛ ۱۰۰/۶۰ میشود «۱۰ روی ۶». جدول زیر هر دو شکل را کنار هم گذاشته است:
| دسته | عدد دستگاه (mmHg) | به زبان رایج |
|---|---|---|
| فشار خون پایین | کمتر از ۹۰/۶۰ | کمتر از ۹ روی ۶ |
| نرمال | بالا کمتر از ۱۲۰ و پایین کمتر از ۸۰ | کمتر از ۱۲ روی ۸ |
| بالارفته | بالا ۱۲۰ تا ۱۲۹ و پایین کمتر از ۸۰ | ۱۲ تا ۱۲٫۹ روی کمتر از ۸ |
| فشار بالا، مرحله ۱ | بالا ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا پایین ۸۰ تا ۸۹ | ۱۳ تا ۱۳٫۹ یا روی ۸ تا ۸٫۹ |
| فشار بالا، مرحله ۲ | بالا ۱۴۰ یا بیشتر یا پایین ۹۰ یا بیشتر | ۱۴ و بیشتر یا روی ۹ و بیشتر |
چهار دسته آخر از راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب و کالج قلب آمریکاست.[۳] اگر عدد بالا و عدد پایین در دو دسته متفاوت بیفتند، دسته بالاتر ملاک است؛ ۱۲۵/۸۴ با عدد پایین خود در مرحله ۱ قرار میگیرد.
۱۰ روی ۶ یعنی ۱۰۰/۶۰. عدد بالای آن از مرز ۹۰ بالاتر است و عدد پایینش درست روی مرز ۶۰. با تعریف NHS این فشار پایین نیست. اگر با این عدد سرگیجه یا تاری دید ندارید، جای نگرانی نیست. از نگاه مایو کلینیک، فشار فقط وقتی «بیش از حد پایین» است که علامت بدهد. اگر علامت دارید، عدد را در حالت ایستاده هم بسنجید؛ روش آن در بخش پنجم آمده است.
فشار خون نرمال برای خانم ها همان عددی است که برای مردان نرمال است: عدد بالا کمتر از ۱۲۰ و عدد پایین کمتر از ۸۰. راهنمای ۲۰۲۵ آمریکا همین مرزها را برای همه بزرگسالان به کار میبرد. برای تغییر این عدد با سن، جدول فشار خون نرمال در سنین مختلف را ببینید.
علائم فشار خون پایین در زنان همیشه دیده نمیشود و خیلیها هیچ علامتی ندارند. اگر علامتی باشد، اینها شایعترند:
اگر این علامتها بیشتر چند ثانیه یا چند دقیقه بعد از ایستادن سراغتان میآیند، احتمالاً افت فشار وضعیتی دارید، نه فشار پایین دائمی. علائم در زن و مرد یکی است؛ تفاوت در دلایل فشار خون پایین در خانم ها است که بخش بعد آن را توضیح میدهد. برای اینکه عدد دستگاه را درست بخوانید، معنی SYS، DIA و PUL روی دستگاه فشار خون را ببینید.
علت فشار خون پایین در خانم ها با سن و شرایط هر نفر فرق میکند. جدول زیر هر علت را با نشانهای که به آن اشاره میکند و قدم بعدی کنار هم گذاشته است:
| علت | نشانهای که به آن اشاره دارد | قدم بعدی |
|---|---|---|
| بارداری | افت فشار در نیمه اول بارداری؛ سرگیجه هنگام دراز کشیدن به پشت در نیمه دوم بارداری | به ماما یا پزشک بگویید؛ به پهلو دراز بکشید |
| کمخونی فقر آهن | قاعدگی سنگین، خستگی، رنگپریدگی، تپش قلب، تنگی نفس | آزمایش خون (CBC و آهن) |
| کمآبی | تب، اسهال، استفراغ، ورزش سنگین، گرما یا قرص ادرارآور | مایعات کافی؛ اگر نمیتوانید چیزی بنوشید، مراجعه |
| افت فشار وضعیتی و POTS | سرگیجه یا تپش قلب بعد از ایستادن؛ گاهی بدتر پیش از پریود | آزمون سهدقیقهای بخش پنجم و ویزیت |
| داروها | شروع یا افزایش قرص فشار، ادرارآور، بعضی ضدافسردگیها یا داروهای پارکینسون | دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ با پزشک |
| بیماریها | دیابت، بیماری قلب، افت قند خون یا نارسایی غده فوق کلیه (آدیسون) | بررسی پزشک |
در بارداری رگها بهسرعت گشاد میشوند و فشار در ۲۴ هفته اول پایین میآید؛ بعد از زایمان معمولاً به عدد پیش از بارداری برمیگردد. از حدود هفته ۲۰ به بعد، دراز کشیدن به پشت هم فشار را پایین میآورد. رحم بزرگشده روی سیاهرگ اصلی شکم فشار میآورد و خون کمتری به قلب برمیگردد.[۷] اگر در این وضعیت سرگیجه، تهوع، رنگپریدگی یا تعریق گرفتید، به پهلوی چپ بچرخید و موضوع را به ماما یا پزشک بگویید.
قاعدگی سنگین یکی از علتهای اصلی کمبود آهن است. بارداری هم در همین فهرست است.[۶] مایو کلینیک کمبود آهن، ویتامین B12 و فولات را از راه کمخونی جزو علتهای فشار پایین آورده است. خستگی، تنگی نفس، تپش قلب و رنگپریدگی نشانههای کمخونیاند و اگر کنار فشار پایین دیده شوند، آزمایش خون ارزش انجام دارد. تفاوت انواع کمخونی را در کمخونی فقر آهن توضیح دادهایم.
سندرم تاکیکاردی وضعیتی یا POTS بیشتر در زنان ۱۵ تا ۵۰ ساله تشخیص داده میشود. در این حالت ضربان قلب در ۱۰ دقیقه اول ایستادن بیش از ۳۰ ضربه بالا میرود یا از ۱۲۰ میگذرد. بعضی زنان درست پیش از پریود علامت بیشتری دارند.[۵] POTS با افت فشار وضعیتی یکی نیست. هر دو با ایستادن بدتر میشوند. افت فشاری که بعد از ایستادن طولانی پیش میآید بیشتر کودکان و جوانان را درگیر میکند.
تب، استفراغ، اسهال شدید، ورزش سنگین و مصرف زیاد قرص ادرارآور آب بدن را کم میکنند و حجم خون پایین میآید. در فهرست داروهای مایو کلینیک همه انواع قرص فشار دیده میشود، از ادرارآورها تا بتابلاکرها. بعضی ضدافسردگیهای سهحلقهای و داروهای پارکینسون هم در این فهرستاند. اگر سرگیجه بعد از شروع داروی تازه آمده، دارو را خودسرانه قطع نکنید و دوز را با پزشک بررسی کنید. بیماریهای قلب، دیابت، افت قند خون و بیماری آدیسون هم میتوانند فشار را پایین نگه دارند. اگر فشار شما گاهی بالا و گاهی پایین است، دلیل نوسان فشار خون را بخوانید.
«فشار خون هورمونی» اصطلاح پزشکی نیست. با این حال تغییرات هورمونی و فشار خون به هم گره خوردهاند و این رابطه در هر دوره زندگی زن شکل دیگری دارد. در روزهای پریود دو علت را باید از هم جدا کرد. یکی خونریزی سنگین است که آهن را کم میکند. دیگری بدتر شدن علائم POTS پیش از پریود. در بارداری هم افت فشار در نیمه اول شایع است.
یائسگی معمولاً فشار را بالا میبرد، نه پایین. به نوشته مایو کلینیک، فشار خون بعد از یائسگی رو به افزایش است و بعضی انواع هورموندرمانی یائسگی هم ممکن است آن را بالا ببرند.[۸] پس افت فشار در یائسگی بیشتر به علت دیگری اشاره دارد: قرص فشاری که برای فشار بالای همین سالها شروع شده، کمآبی یا یکی از بیماریهای جدول بالا. زنی که در این دوره فشارش ناگهان پایین آمده بهتر است فهرست داروهایش را با پزشک مرور کند. اگر نگرانی شما فشار بالا در این سالهاست، علائم فشار خون بالا در زنان را ببینید.
برای پیدا کردن علت افت فشار خون در زنان هنگام ایستادن، اول باید دید عدد فشار واقعاً میافتد یا فقط نبض بالا میرود. معیار افت فشار وضعیتی این است که تا سه دقیقه بعد از ایستادن، عدد بالا بیش از ۲۰ یا عدد پایین ۱۰ میلیمتر جیوه پایین بیاید.[۴] با دستگاه خانگی میتوانید این عدد را برای پزشک آماده کنید:
فشار پایین وقتی خطرناک است که ناگهان بیفتد یا با نشانههای شوک همراه شود؛ عدد پایین ثابت و بیعلامت معمولاً خطر ندارد. افت ۲۰ واحدی میتواند سرگیجه یا غش بدهد؛ مایو کلینیک افت عدد بالا از ۱۱۰ به ۹۰ را مثال میزند. افت شدید بعد از خونریزی، عفونت شدید یا واکنش حساسیتی شدید هم ممکن است جان را تهدید کند.
فشار پایین همراه با گیجی، پوست سرد و خیس و رنگپریده، تنفس تند و سطحی یا نبض ضعیف و تند نشانه شوک است. همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
بهزودی با پزشک مشورت کنید اگر:
بیشتر زنانی که فشار پایین بیعلامت دارند به درمان نیاز ندارند. علت مهمتر از عدد است. وقتی علامت هست، اول علت درمان میشود، مثل کمخونی، کمآبی یا دارویی که دوزش زیاد است. NHS داروی بالابرنده فشار را بهندرت لازم میداند و این کارها را پیشنهاد میکند:
نمک بیشتر فشار پایین را بالا میبرد، ولی زیادهروی در آن بهویژه در سالمندان میتواند به نارسایی قلب برسد؛ مایو کلینیک توصیه میکند پیش از بیشتر کردن نمک با پزشک مشورت کنید.[۹] هر وقت سرگیجه آمد، بنشینید یا دراز بکشید تا برطرف شود.
فشار خون ۹ روی ۶ پایین است؟
۹ روی ۶ همان ۹۰/۶۰ است و درست روی مرز فشار پایین قرار دارد. اگر علامتی مثل سرگیجه یا تاری دید ندارید، معمولاً درمانی لازم نیست.
علت فشار خون بالا در خانم ها چیست؟
فشار بالا در زنان همان علتهای عمومی را دارد. یائسگی و بعضی هورموندرمانیها فشار را بالا میبرند و بارداری هم فشار بالای مخصوص به خود دارد. علائم و علتهای آن در مقاله جداگانهای آمده است.
آیا افت فشار در روزهای پریود طبیعی است؟
اگر فقط در روزهای پریود سرگیجه دارید، اول خونریزی سنگین و کمخونی ناشی از آن بررسی شود. در بعضی زنان مبتلا به POTS هم علائم پیش از پریود بیشتر میشود.
فشار پایین در بارداری خطرناک است؟
پایین آمدن فشار در ماههای اول بارداری شایع است و بعد از زایمان معمولاً برطرف میشود. غش، سرگیجه شدید یا تاری دید را همان روز به ماما یا پزشک بگویید.
منابع
این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره پزشک نیست. عدد مناسب برای شما و نیاز به درمان را پزشک معالج تعیین میکند.

کارشناس ارشد مهندسی پزشکی از دانشگاه تبریز و عضو بنیاد ملی نخبگان؛ نویسنده مقالهها و برنامهنویس ابزارهای فهیم طب.
بر اساس منابع علمی 2026