موجودات زنده از خود نور ساطع می‌کنند؛ نوری که پس از مرگ تقریباً خاموش می‌شود!

شاید عجیب به نظر برسد، اما پژوهشگران دریافته‌اند که بدن موجودات زنده می‌تواند مقدار بسیار ناچیزی نور تولید کند؛ نوری آن‌قدر ضعیف که چشم انسان قادر به دیدن آن نیست.

در پژوهشی که سال ۲۰۲۵ منتشر شد، دانشمندان با بررسی موش‌ها و برگ گیاهان توانستند این پدیده شگفت‌انگیز را ثبت کنند.

این نور ضعیف حاصل پدیده‌ای به نام گسیل فوتون‌های فوق‌ضعیف (Ultraweak Photon Emission) است؛ یعنی آزادشدن مقادیر بسیار اندکی نور که احتمالاً با واکنش‌های شیمیایی درون سلول‌ها ارتباط دارد.

پژوهشگران دانشگاه کلگری و شورای ملی پژوهش کانادا برای بررسی این موضوع از دوربین‌های بسیار حساس استفاده کردند.

آن‌ها موش‌ها را در تاریکی کامل تصویربرداری کردند و متوجه شدند تا زمانی که حیوانات زنده بودند، بدنشان مقدار بسیار کمی نور منتشر می‌کرد.

اما پس از مرگ حیوانات، شدت این نور به‌شدت کاهش یافت.

نکته مهم این بود که دانشمندان دمای بدن موش‌ها را پس از مرگ در همان سطح قبلی نگه داشتند تا مطمئن شوند کاهش نور صرفاً ناشی از سردشدن بدن نیست.

نتیجه نشان داد که این تابش ضعیف با فرایندهای زیستی سلول‌ها ارتباط دارد و پس از مرگ به میزان چشمگیری کاهش پیدا می‌کند.

پژوهشگران سپس آزمایش مشابهی را روی برگ گیاهان انجام دادند.

آن‌ها مشاهده کردند بخش‌هایی از برگ که در اثر مواد شیمیایی یا آسیب فیزیکی تحت فشار قرار گرفته بودند، در مقایسه با قسمت‌های سالم، نور ضعیف بیشتری منتشر می‌کردند.

اما منشأ این نور چیست؟

یکی از توضیح‌های علمی به مولکول‌هایی به نام گونه‌های فعال اکسیژن (Reactive Oxygen Species یا ROS) مربوط می‌شود.

این مولکول‌ها در جریان فعالیت‌های طبیعی سلول تولید می‌شوند و مقدار آن‌ها در شرایط استرس سلولی ممکن است افزایش پیدا کند.

وقتی این مولکول‌ها با چربی‌ها و پروتئین‌های سلولی واکنش می‌دهند، می‌توانند باعث برانگیخته‌شدن الکترون‌ها شوند.

با بازگشت الکترون‌ها از حالت برانگیخته به حالت کم‌انرژی‌تر، مقدار بسیار اندکی انرژی به شکل فوتون‌های نور آزاد می‌شود.

همین فوتون‌های بسیار ضعیف هستند که دوربین‌های فوق‌حساس می‌توانند آن‌ها را ثبت کنند.

البته هنوز زود است که نتایج این آزمایش‌ها را مستقیماً به انسان تعمیم دهیم. این تابش‌ها آن‌قدر ضعیف‌اند که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند.

بااین‌حال، دانشمندان امیدوارند در آینده بتوان از اندازه‌گیری این نور برای بررسی وضعیت سلول‌ها استفاده کرد.

شاید روزی پزشکان بتوانند بدون نمونه‌برداری یا روش‌های تهاجمی، تنها با ثبت نور فوق‌ضعیف بافت‌ها، نشانه‌هایی از استرس سلولی، سلامت یا بیماری را شناسایی کنند.

این پژوهش نشان می‌دهد که حتی فعالیت‌های شیمیایی بسیار ظریف درون سلول‌های زنده نیز می‌توانند ردپایی نوری از خود بر جای بگذارند.

منبع علمی:

Imaging Ultraweak Photon Emission from Living and Dead Mice and from Plants under Stress.

ACS Publications، سال ۲۰۲۵.