نویسنده: تیم تحریریه فهیم‌طب | بازبینی علمی و محتوایی: تیم علمی فهیم‌طب | انتشار: ۳ شهریور ۱۴۰۵ | آخرین به‌روزرسانی: ۳ شهریور ۱۴۰۵ فهیم‌طب | تحریریه و بازبینی علمی | انتشار: ۳ شهریور ۱۴۰۵ | آپدیت: ۳ شهریور ۱۴۰۵
توجه: مطالب فهیم‌طب با هدف افزایش آگاهی عمومی منتشر می‌شوند و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیستند. در صورت داشتن علائم، مصرف دارو یا نگرانی پزشکی، با پزشک یا مراکز درمانی معتبر مشورت کنید. توجه: این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان پزشک نیست.

آزمایش بیلی روبین چیست؛ تفسیر بیلی روبین توتال، دایرکت و ایندایرکت، محدوده طبیعی و بیلی‌روبین نوزاد

آزمایش بیلی روبین مقدار رنگ‌دانه زردی را می‌سنجد که هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز کهنه ساخته می‌شود و کبد باید آن را از خون پاک کند. برگه آزمایشگاه معمولاً دو عدد می‌دهد — بیلی‌روبین تام (توتال) و بیلی‌روبین مستقیم (دایرکت) — و عدد سوم یعنی بیلی‌روبین غیرمستقیم (ایندایرکت) از تفریق این دو به دست می‌آید.
اهمیت این آزمایش در همین تفکیک است: بالا بودن بخش غیرمستقیم مسیر بررسی را به سمت تخریب گلبول قرمز و اختلال کونژوگاسیون می‌برد و بالا بودن بخش مستقیم به سمت بیماری سلول کبدی یا انسداد مجاری صفراوی.

فهرست مطالب

ابزار اختصاصی فهیم‌طب

تفسیر آنلاین آزمایش بیلی روبین — اولین تفسیر رایگان

اعداد بیلی‌روبین توتال، دایرکت و ایندایرکت را وارد کنید یا عکس و تصویر آزمایش یا فایل PDF آن را بارگذاری کنید تا هر شاخص بر اساس سن و جنس شما، همراه با محدوده مرجع و توضیح ساده، تفسیر شود.

تفسیر آزمایش بیلی روبین من

خروجی این ابزار آموزشی است و جای ویزیت پزشک را نمی‌گیرد.

مبنای علمی: دایرةالمعارف پزشکی MedlinePlus وابسته به کتابخانه ملی پزشکی آمریکا (NIH/NLM)، بخش ژنتیک MedlinePlus درباره ژن UGT1A1، راهنمای CG98 مؤسسه ملی تعالی سلامت بریتانیا درباره زردی نوزاد زیر ۲۸ روز، راهنمای NG12 همان مؤسسه درباره ارجاع سرطان مشکوک و برگه اطلاعات هپاتیت B سازمان جهانی بهداشت | به‌روزرسانی: شهریور ۱۴۰۵

خلاصه کلیدی در چند خط

  • بیلی‌روبین محصول تجزیه هموگلوبین است؛ کبد آن را به شکل محلول در آب درمی‌آورد و از راه صفرا و مدفوع دفع می‌کند.
  • MedlinePlus محدوده رایج بزرگسالان را برای بیلی‌روبین تام ۰٫۱ تا ۱٫۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و برای بیلی‌روبین مستقیم کمتر از ۰٫۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر گزارش می‌کند.
  • بیلی‌روبین ایندایرکت عدد جداگانه‌ای نیست؛ از کم کردن دایرکت از توتال محاسبه می‌شود.
  • زردی پوست و چشم معمولاً از حدود ۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر به بعد قابل مشاهده می‌شود.
  • در نوزاد، زردی در ۲۴ ساعت اول یک وضعیت فوری است؛ راهنمای بریتانیا اندازه‌گیری بیلی‌روبین سرم را ظرف ۲ ساعت و ویزیت پزشک را ظرف ۶ ساعت لازم می‌داند.
  • زردی در فرد ۴۰ سال به بالا در مسیرهای بالینی بریتانیا مبنای ارجاع به مسیر سرطان مشکوک لوزالمعده است، حتی اگر علامت دیگری نباشد.

توجه: این مقاله آموزشی است و جایگزین معاینه و تفسیر پزشک نیست. اگر همراه با بالا بودن بیلی‌روبین، زردی چشم، ادرار تیره، مدفوع رنگ‌پریده، درد شدید بالای شکم، تب و لرز یا گیجی دارید، بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.

آزمایش بیلی روبین چیست و چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟

هر روز بخشی از گلبول‌های قرمز کهنه تخریب می‌شوند و آنچه از هموگلوبین آن‌ها باقی می‌ماند بیلی‌روبین است. طبق توضیح MedlinePlus، کبد این ماده را می‌شکند تا از راه مدفوع از بدن خارج شود؛ بیلی‌روبین همان رنگ‌دانه زردی است که در صفرا وجود دارد. پس آزمایش بیلی روبین هم‌زمان دو چیز را می‌سنجد: سرعت تخریب گلبول قرمز در یک سو و توانایی کبد و مجاری صفراوی در پردازش و دفع آن در سوی دیگر.

تفسیر آزمایش خون-آنلاین

تفسیر آزمایش خون-آنلاین

مسیر این ماده در بدن سه ایستگاه دارد و هر ایستگاه می‌تواند دچار مشکل شود. بیلی‌روبین آزادشده از هموگلوبین محلول در آب نیست و با اتصال به آلبومین به کبد می‌رسد؛ در سلول کبدی با آنزیم UGT1A1 کونژوگه و محلول می‌شود؛ سپس همراه صفرا به روده می‌رود. اختلال در ایستگاه اول عدد غیرمستقیم را بالا می‌برد، اختلال در ایستگاه دوم و سوم عدد مستقیم را. همین منطق ساده، ستون فقرات تفسیر برگه است.

اجزای گزارش بیلی‌روبین و معنای هر کدام
شاخصنام روی برگهچه چیزی را نشان می‌دهد
بیلی‌روبین تامTotal Bilirubinمجموع دو بخش؛ عددی که زردی بالینی را توضیح می‌دهد
بیلی‌روبین مستقیمDirect / Conjugatedبخش پردازش‌شده در کبد؛ نشانگر کلستاز و آسیب سلول کبدی
بیلی‌روبین غیرمستقیمIndirect / Unconjugatedبخش پردازش‌نشده؛ نشانگر همولیز و اختلال کونژوگاسیون
بیلی‌روبین ادرارUrine Bilirubinدر حالت طبیعی وجود ندارد؛ مثبت شدن آن نشانه زودرس مشکل کبدی است

آزمایش بیلی روبین برای چیست و چه زمانی درخواست می‌شود؟

شایع‌ترین دلیل درخواست، بررسی زردی است. MedlinePlus دو موقعیت را نام می‌برد: نگرانی درباره زردی نوزاد، که در بیشتر نوزادان تا حدی دیده می‌شود، و بروز زردی در شیرخوار بزرگ‌تر، کودک و بزرگسال. همین منبع افزوده است که وقتی پزشک به مشکل کبد یا کیسه صفرا مشکوک باشد نیز این آزمایش درخواست می‌شود.

در عمل، پاسخ به این پرسش که آزمایش بیلی روبین برای چیست، سه کاربرد را در بر می‌گیرد: یافتن علت زردی، ارزیابی کبد و مجاری صفراوی در کنار آنزیم‌های کبدی، و پایش بیماری شناخته‌شده یا اثر دارو. بیلی‌روبین معمولاً تنها درخواست نمی‌شود و در پنل کبدی کنار ALT، AST، ALP و آلبومین معنا پیدا می‌کند؛ عدد بیلی‌روبین بدون این آنزیم‌ها فقط می‌گوید مشکلی هست، نه اینکه مشکل کجاست.

زردی همچنین یکی از علائم شناخته‌شده هپاتیت ویروسی است. سازمان جهانی بهداشت در برگه اطلاعات هپاتیت B توضیح می‌دهد بیشتر افراد در عفونت تازه علامتی ندارند، اما در بخشی از بیماران بیماری حادی رخ می‌دهد که چند هفته طول می‌کشد و با زرد شدن پوست و چشم، ادرار تیره، خستگی شدید، تهوع، استفراغ و درد شکم همراه است.

نشانه‌هایی که به این آزمایش راه می‌برند

زردی پوست و سفیدی چشم، ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ یا گچی، خارش بدون بثورات، درد ربع فوقانی راست شکم، خستگی و بی‌اشتهایی طول‌کشیده.

کاربرد پایشی

پیگیری هپاتیت و سیروز، کنترل داروهای مؤثر بر کبد، ارزیابی سنگ صفراوی و انسداد مجاری، و تصمیم‌گیری درباره درمان زردی نوزاد.

تفسیر بیلی روبین توتال، دایرکت و ایندایرکت؛ تفاوت در کجاست

پرسش آزمایش بیلی روبین توتال چیست ساده‌ترین پاسخ را دارد: توتال مجموع کل بیلی‌روبین خون است، اعم از پردازش‌شده و پردازش‌نشده. آزمایش بیلی روبین دایرکت فقط بخش کونژوگه را می‌سنجد؛ بخشی که کبد آن را محلول در آب کرده و آماده دفع در صفرا شده است. آزمایش بیلی روبین ایندایرکت در آزمایشگاه مستقیماً اندازه‌گیری نمی‌شود و از تفاضل توتال و دایرکت به دست می‌آید؛ به همین دلیل خطای هر یک از آن دو عدد، خودش را در عدد سوم نشان می‌دهد.

اهمیت این تفکیک در جهت‌دهی به بررسی‌های بعدی است. اگر توتال بالا باشد ولی دایرکت طبیعی بماند، غلبه با بخش غیرمستقیم است و مسیر بررسی به سمت افزایش تولید بیلی‌روبین یا کند شدن کونژوگاسیون می‌رود. اگر سهم دایرکت بالا برود، مسئله در خروجی است؛ یعنی سلول کبدی یا مجرای صفراوی. یک قاعده عملی مفید این است که نسبت دایرکت به توتال را ببینید، نه فقط خود اعداد را.

دو الگوی اصلی افزایش بیلی‌روبین
الگوتصویر آزمایشگاهیعلت‌های شناخته‌شده
غلبه غیرمستقیمتوتال بالا، دایرکت طبیعی، بیلی‌روبین ادرار منفیکم‌خونی همولیتیک، واکنش انتقال خون، بیماری همولیتیک نوزاد، سندرم ژیلبر
غلبه مستقیمدایرکت بالا، اغلب همراه با تغییر آنزیم‌های کبدی و مثبت شدن بیلی‌روبین ادرارهپاتیت، سیروز، سنگ صفراوی، تنگی مجرای مشترک صفراوی، سرطان لوزالمعده یا کیسه صفرا
اگر روی برگه فقط عدد توتال گزارش شده و بالاست، تفسیر ناقص است. درخواست تفکیک دایرکت و ایندایرکت، اولین قدم منطقی پیش از هر تصویربرداری است.

آمادگی، روش انجام و ناشتایی

نمونه یک لوله خون وریدی است، معمولاً از ساعد. برخلاف شمارش کامل خون که آمادگی خاصی نمی‌خواهد، اینجا دو نکته وجود دارد: MedlinePlus می‌نویسد ممکن است پزشک بخواهد پیش از آزمایش چیزی نخورید و نیاشامید یا مصرف برخی داروها را متوقف کنید، و تأکید می‌کند بسیاری از داروها سطح بیلی‌روبین خون را تغییر می‌دهند. بنابراین فهرست داروهای مصرفی خود را به پزشک بگویید و دستور همان آزمایشگاه را برای کل برگه رعایت کنید.

در نوزاد، روش متفاوت است. راهنمای CG98 مؤسسه ملی تعالی سلامت بریتانیا برای نوزادان ۲۴ ساعت اول یا نوزادان با سن بارداری کمتر از ۳۵ هفته، اندازه‌گیری بیلی‌روبین سرم را لازم می‌داند؛ اما برای نوزاد با سن بارداری ۳۵ هفته و بیشتر که از ۲۴ ساعت گذشته است، ابتدا استفاده از بیلی‌روبین‌سنج پوستی توصیه شده و در صورت نبودن دستگاه، نمونه سرم گرفته می‌شود. همین راهنما استفاده از ایکترومتر را برای اندازه‌گیری بیلی‌روبین رد می‌کند و می‌گوید به بازرسی چشمی به‌تنهایی برای تخمین سطح بیلی‌روبین اتکا نکنید.

نکته‌هایی که نتیجه را قابل‌اتکا نگه می‌دارد

دارو: بدون مشورت پزشک هیچ دارویی را قطع نکنید؛ فقط فهرست آن را اعلام کنید.

نمونه: بیلی‌روبین به نور حساس است و ماندن طولانی نمونه در معرض نور می‌تواند عدد را پایین‌تر نشان دهد.

مقایسه: عدد را با ستون مرجع همان برگه بسنجید؛ CG98 هشدار می‌دهد که بین کیت‌های سازنده‌های مختلف در گزارش بیلی‌روبین تفاوت وجود دارد.

محدوده طبیعی بیلی‌روبین؛ عدد چند باید باشد؟

MedlinePlus وجود مقداری بیلی‌روبین در خون را طبیعی می‌داند و ارقام زیر را به‌عنوان محدوده رایج بزرگسالان می‌آورد، با این یادآوری که محدوده مرجع میان آزمایشگاه‌ها اندکی فرق می‌کند و برخی آزمایشگاه‌ها واحد یا نمونه متفاوتی به کار می‌برند.

محدوده رایج بیلی‌روبین در بزرگسالان بر پایه MedlinePlus (NIH/NLM)
شاخصمیلی‌گرم در دسی‌لیترمیکرومول در لیتر
بیلی‌روبین تام (توتال)۰٫۱ تا ۱٫۲۱٫۷۱ تا ۲۰٫۵
بیلی‌روبین مستقیم (دایرکت)کمتر از ۰٫۳کمتر از ۵٫۱
بیلی‌روبین غیرمستقیم (ایندایرکت)عدد محاسباتی: توتال منهای دایرکت
آستانه دیده شدن زردیحدود ۲٫۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

تبدیل واحد ساده است: هر یک میلی‌گرم در دسی‌لیتر برابر با حدود ۱۷٫۱ میکرومول در لیتر است. آزمایشگاه‌های ایران معمولاً میلی‌گرم در دسی‌لیتر گزارش می‌کنند، در حالی که راهنماهای بریتانیا و بیشتر منابع اروپایی با میکرومول در لیتر کار می‌کنند؛ هنگام مقایسه اعداد نوزاد با جدول‌های بین‌المللی به همین تفاوت واحد دقت کنید.

بیلی‌روبین تام بزرگسال روی یک طیف

سقف مقیاس: ۳٫۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر. محدوده سبز ۰٫۱ تا ۱٫۲ (محدوده مرجع MedlinePlus)، ناحیه نارنجی بالاتر از مرجع ولی پیش از آشکار شدن زردی، و ناحیه قرمز از ۲٫۰ به بعد که زردی قابل مشاهده می‌شود. نشانگر تیره روی همین آستانه ۲٫۰ ایستاده است.

 
 
۰۱٫۰۲٫۰۳٫۰
محدوده مرجع (۰٫۱ تا ۱٫۲)
بالاتر از مرجع، بدون زردی آشکار
از ۲٫۰ به بعد؛ زردی قابل مشاهده
نشانگر آستانه زردی

منبع اعداد: MedlinePlus (NIH/NLM)، مقاله Bilirubin blood test. مرزهای نارنجی و قرمز از همان دو عدد مرجع و آستانه ۲٫۰ ساخته شده‌اند و طبقه‌بندی بالینی مستقلی نیستند؛ محدوده مرجع میان آزمایشگاه‌ها اندکی فرق می‌کند.

درباره نوزاد، MedlinePlus صراحتاً می‌گوید سطح بیلی‌روبین در روزهای نخست زندگی بالاتر است و برای قضاوت درباره بالا بودن آن باید سه چیز را در نظر گرفت: سرعت بالا رفتن عدد، نارس بودن نوزاد و سن نوزاد. به همین دلیل تفسیر برگه نوزاد با یک محدوده مرجع ثابت انجام نمی‌شود و به جدول آستانه بر حسب ساعت نیاز دارد.

تفسیر بیلی روبین در آزمایش خون؛ سه مقایسه‌ای که برگه را می‌خواند

مقایسه نخست، عدد توتال با ستون مرجع چاپ‌شده روی همان برگه است، نه با برگه‌ای دیگر یا با عدد آشنایی دیگر؛ MedlinePlus تأکید می‌کند محدوده مرجع میان آزمایشگاه‌ها اندکی متفاوت است و برخی آزمایشگاه‌ها واحد یا نمونه دیگری به کار می‌برند. مقایسه دوم، سهم دایرکت از توتال است؛ همین نسبت مشخص می‌کند مسیر بررسی به سمت تخریب گلبول قرمز برود یا به سمت کبد و مجاری صفراوی. مقایسه سوم، خواندن این دو عدد در کنار آنزیم‌های کبدی، شمارش کامل خون و نتیجه بیلی‌روبین ادرار است.

تفسیر آزمایش بیلی روبین - آنلاین

تفسیر آزمایش بیلی روبین – آنلاین

در عمل، تفسیر بیلی روبین دایرکت بیشتر به مسیر خروج مربوط است: بالا رفتن آن با آنزیم‌های کلستاتیک و مثبت شدن بیلی‌روبین ادرار همراه می‌شود. در مقابل، تفسیر بیلی روبین توتال بدون تفکیک، فقط می‌گوید رنگ‌دانه در خون انباشته شده است؛ اگر توتال کمی بالا باشد و دایرکت طبیعی بماند و آنزیم‌های کبدی هم دست‌نخورده باشند، تصویر به سمت علت‌های خوش‌خیم افزایش بخش غیرمستقیم می‌رود.

سه خطای رایج در خواندن برگه: قضاوت درباره یک عدد منفرد بدون مقایسه با آزمایش‌های قبلی، نادیده گرفتن داروهایی که سطح بیلی‌روبین را تغییر می‌دهند، و تفسیر عدد نوزاد با محدوده مرجع بزرگسال.

بالا بودن بیلی‌روبین چه معنایی دارد؟

MedlinePlus علت‌های افزایش را در سه گروه دسته‌بندی می‌کند. گروه اول تخریب بیش از حد گلبول قرمز است: کم‌خونی همولیتیک، اریتروبلاستوز فتالیس و واکنش انتقال خون که در آن سیستم ایمنی گلبول‌های تزریق‌شده را از بین می‌برد. گروه دوم مشکلات کبدی است؛ سیروز، هپاتیت، سایر بیماری‌های کبد و اختلالاتی مانند بیماری ژیلبر که در آن بیلی‌روبین به‌طور طبیعی پردازش نمی‌شود. گروه سوم مسیر صفراوی است: تنگی مجرای مشترک صفراوی، سنگ کیسه صفرا و سرطان لوزالمعده یا کیسه صفرا.

شایع‌ترین علت خوش‌خیم افزایش خفیف بخش غیرمستقیم، سندرم ژیلبر است. بخش ژنتیک MedlinePlus توضیح می‌دهد که در این افراد فعالیت آنزیم بیلی‌روبین-UGT حدود ۳۰ درصد حالت طبیعی است و همین کندی، بیلی‌روبین کونژوگه‌نشده را در بدن انباشته می‌کند؛ نتیجه، دوره‌های خفیف افزایش بیلی‌روبین غیرمستقیم است که به‌ندرت به زردی آشکار می‌رسد.
تصویر آزمایشگاهی معمول در این حالت یک عدد توتال کمی بالا در کنار آنزیم‌های کبدی و شمارش خون طبیعی است.

پایین بودن بیلی‌روبین برخلاف بالا بودن آن، اهمیت بالینی شناخته‌شده‌ای ندارد و به‌تنهایی نشانه بیماری تلقی نمی‌شود؛ ارزش این آزمایش در سمت بالای محدوده است.

زردی در بزرگسال، یک علامت هشدار مستقل

راهنمای NG12 مؤسسه ملی تعالی سلامت بریتانیا توصیه می‌کند افراد ۴۰ سال و بالاتر که زردی دارند، از مسیر ارجاع سرطان مشکوک برای سرطان لوزالمعده ارجاع شوند. این توصیه به معنای وجود سرطان نیست؛ به این معناست که زردی در این گروه سنی، حتی بدون درد و کاهش وزن، بررسی سریع می‌خواهد.

تفسیر آزمایش بیلی روبین نوزاد؛ چه زمانی، چگونه و با چه آستانه‌ای

در نوزاد، بیشتر موارد زردی گذرا و بی‌خطر است، اما زمان بروز آن تعیین‌کننده است. CG98 زردی قابل مشاهده در ۲۴ ساعت اول زندگی را در فهرست عوامل افزایش‌دهنده احتمال هایپربیلی‌روبینمی شدید قرار می‌دهد، در کنار سن بارداری کمتر از ۳۸ هفته، سابقه خواهر یا برادری که برای زردی فتوتراپی شده و قصد مادر برای تغذیه انحصاری با شیر مادر.

چند درصد نوزادان زردی می‌گیرند؟

سقف مقیاس: ۱۰۰ درصد نوزادان همان گروه. ارقام گردشده و تقریبی‌اند و به معنای نیاز به درمان نیستند؛ بیشتر این موارد بدون درمان برطرف می‌شود.

ترم (۳۷ هفته و بیشتر)
 
۶۰٪
نارس (زیر ۳۷ هفته)
 
۸۰٪
نوزاد ترم
نوزاد نارس

منبع اعداد: منابع اطلاع‌رسانی بیمار در NHS بریتانیا، از جمله بیمارستان Great Ormond Street که حدود ۶۰ درصد نوزادان ترم و ۸۰ درصد نوزادان نارس را گزارش می‌کند و برگه‌های راهنمای Healthier Together با همان نسبت ۶ از ۱۰.

به همین دلیل تفسیر بیلی روبین نوزاد با محدوده مرجع ثابت انجام نمی‌شود؛ عدد باید بر حسب ساعت زندگی نوزاد، سن بارداری و سرعت افزایش روی جدول آستانه خوانده شود. اقدام‌ها بر همین اساس زمان‌بندی شده‌اند.
در نوزاد با زردی مشکوک یا آشکار در ۲۴ ساعت اول، اندازه‌گیری بیلی‌روبین سرم باید فوری و ظرف ۲ ساعت انجام شود، هر ۶ ساعت تکرار شود تا عدد هم زیر آستانه درمان و هم پایدار یا نزولی باشد، و ویزیت پزشکی فوری ظرف ۶ ساعت برای رد علت‌های پاتولوژیک ترتیب داده شود.
در نوزاد بیش از ۲۴ ساعت با زردی مشکوک یا آشکار، اندازه‌گیری فوری ظرف ۶ ساعت لازم است. اگر بیلی‌روبین‌سنج پوستی عددی بیش از ۲۵۰ میکرومول در لیتر نشان دهد، نتیجه باید با نمونه سرم بررسی شود.

آستانه‌های اجماعی درمان در نوزادان ۳۸ هفته و بیشتر — جدول CG98 (میکرومول در لیتر)
سن (ساعت)شروع فتوتراپیتعویض خون
۰بیش از ۱۰۰بیش از ۱۰۰
۱۲بیش از ۱۵۰بیش از ۲۰۰
۲۴بیش از ۲۰۰بیش از ۳۰۰
۳۶بیش از ۲۲۵بیش از ۴۰۰
۴۸بیش از ۲۵۰بیش از ۴۵۰
۷۲بیش از ۳۰۰بیش از ۴۵۰
۹۶ و بیشتربیش از ۳۵۰بیش از ۴۵۰

دو نکته در تفسیر این جدول تعیین‌کننده است. نخست اینکه CG98 تأکید می‌کند هنگام تصمیم‌گیری درباره درمان، بیلی‌روبین کونژوگه را از بیلی‌روبین تام سرم کم نکنید؛ یعنی ملاک، عدد تام است. دوم اینکه خطر کرن‌ایکتروس در نوزادان با بیلی‌روبین سرم بیش از ۳۴۰ میکرومول در لیتر در سن بارداری ۳۷ هفته و بیشتر، یا با افزایش سریع بیش از ۸٫۵ میکرومول در لیتر در ساعت، بالاتر دانسته شده است. همین راهنما استفاده از نور خورشید را به‌عنوان درمان زردی رد می‌کند.

آستانه فتوتراپی در برابر آستانه تعویض خون

نوزادان ۳۸ هفته و بیشتر، بر حسب میکرومول در لیتر؛ سقف مقیاس ۴۵۰ که بالاترین عدد جدول CG98 است. در هر گروه، نوار آبی آستانه شروع فتوتراپی و نوار قرمز آستانه تعویض خون است. فاصله دو نوار در ساعت صفر صفر است و با گذشت زمان باز می‌شود.

ساعت ۰
 
۱۰۰
 
 
۱۰۰
ساعت ۲۴
 
۲۰۰
 
 
۳۰۰
ساعت ۴۸
 
۲۵۰
 
 
۴۵۰
ساعت ۷۲
 
۳۰۰
 
 
۴۵۰
ساعت ۹۶ و بیشتر
 
۳۵۰
 
 
۴۵۰
شروع فتوتراپی
تعویض خون

منبع اعداد: جدول آستانه راهنمای CG98 مؤسسه ملی تعالی سلامت بریتانیا. ملاک تصمیم، بیلی‌روبین تام سرم است و طبق همین راهنما نباید بیلی‌روبین کونژوگه از آن کم شود. ساعت‌های میانی جدول در نمودار نیامده‌اند.

زردی طول‌کشیده مسیر بررسی جداگانه‌ای دارد. اگر زردی در نوزاد ۳۷ هفته و بیشتر از ۱۴ روز و در نوزاد کمتر از ۳۷ هفته از ۲۱ روز بگذرد، CG98 توصیه می‌کند مدفوع گچی و ادرار تیره بررسی شود، بیلی‌روبین کونژوگه اندازه‌گیری شود و شمارش کامل خون، تعیین گروه خونی مادر و نوزاد و آزمون کومبس انجام شود. بیلی‌روبین کونژوگه بیش از ۲۵ میکرومول در لیتر در این وضعیت می‌تواند نشانه بیماری جدی کبدی باشد و مشورت تخصصی می‌خواهد.

آنچه والدین باید بدانند

CG98 توصیه می‌کند نوزاد در نور روشن و ترجیحاً طبیعی و بدون لباس بررسی شود، سفیدی چشم و لثه‌ها دیده شود و با فشار ملایم روی پوست، زردی در پوست رنگ‌باخته کنترل شود؛ در پوست تیره‌تر تشخیص زردی دشوارتر است. رنگ ادرار و مدفوع پوشک هم بخشی از همین مراقبت است.

بیلی‌روبین در آزمایش ادرار چه معنایی دارد؟

در حالت طبیعی بیلی‌روبین در ادرار یافت نمی‌شود. MedlinePlus توضیح می‌دهد وجود آن، که بیلی‌روبینوری نامیده می‌شود، می‌تواند نشانه زودرس یک اختلال کبدی باشد. دلیل آن به شیمی همان دو بخش برمی‌گردد: تنها بیلی‌روبین کونژوگه محلول در آب است و می‌تواند از کلیه دفع شود، پس مثبت شدن این خانه در آزمایش ادرار عملاً به معنای بالا بودن بخش مستقیم در خون است.

همین نکته یک کاربرد تفسیری روشن دارد. اگر بیلی‌روبین توتال بالا باشد و بیلی‌روبین ادرار منفی بماند، احتمال غلبه بخش غیرمستقیم بیشتر است؛ مثلاً در همولیز یا سندرم ژیلبر. مثبت بودن آن، بررسی کبد و مجاری صفراوی را در اولویت قرار می‌دهد.

هزینه آزمایش بیلی روبین چقدر است؟

این آزمایش از آزمایش‌های پایه و کم‌هزینه است و در هر آزمایشگاه تشخیص طبی انجام می‌شود. سه عامل مبلغ نهایی را تعیین می‌کند: تعرفه مصوب سال، دولتی یا خصوصی بودن مرکز، و پوشش بیمه پایه یا تکمیلی. چون تعرفه‌ها هر سال بازنگری می‌شوند، رقم دقیق را باید از خود آزمایشگاه پرسید.

در عمل، بیلی‌روبین معمولاً به‌تنهایی درخواست نمی‌شود و همراه پنل کبدی می‌آید؛ در این حالت یک نوبت خون‌گیری کافی است و هزینه پذیرش تکرار نمی‌شود.

چه زمانی نتیجه نیاز به پیگیری فوری دارد؟

پیگیری معمول

افزایش خفیف توتال با دایرکت طبیعی، آنزیم‌های کبدی طبیعی و بدون هیچ علامتی؛ معمولاً تکرار آزمایش در فاصله‌ای که پزشک تعیین می‌کند کافی است.

ویزیت زودتر

بالا رفتن سهم دایرکت، ادرار تیره یا مدفوع کم‌رنگ، خارش بدون علت، بالا بودن هم‌زمان آنزیم‌های کبدی، یا زردی در فرد بالای ۴۰ سال.

هشدار فوری

زردی نوزاد در ۲۴ ساعت اول یا نوزاد زرد و بی‌حال با شیرخوردن ضعیف؛ زردی همراه با تب و لرز و درد شدید بالای شکم؛ زردی همراه با خواب‌آلودگی، گیجی یا خونریزی و کبودی خودبه‌خودی.

جمع‌بندی

آزمایش بیلی روبین یک عدد نیست، یک نسبت است. توتال می‌گوید چه مقدار رنگ‌دانه در خون مانده، دایرکت می‌گوید چه سهمی از آن از کبد عبور کرده و ایندایرکت، که از تفاضل این دو محاسبه می‌شود، سهم پردازش‌نشده را نشان می‌دهد. جهت‌گیری بررسی‌های بعدی از همین نسبت بیرون می‌آید.

در بزرگسال، عدد را باید با محدوده مرجع همان برگه و در کنار آنزیم‌های کبدی و شمارش خون خواند و زردی را به‌عنوان یک علامت مستقل جدی گرفت. در نوزاد، ملاک اصلی زمان است: زردی ۲۴ ساعت اول فوریت دارد، زردی بیش از ۱۴ روز در نوزاد ترم و ۲۱ روز در نوزاد نارس مسیر بررسی جداگانه می‌خواهد، و تصمیم درمانی بر پایه جدول آستانه بر حسب ساعت گرفته می‌شود، نه بر پایه یک عدد ثابت.

سؤالات متداول درباره آزمایش بیلی روبین

آزمایش بیلی روبین چیست؟

اندازه‌گیری رنگ‌دانه زردی که از تجزیه گلبول‌های قرمز کهنه ساخته می‌شود و کبد باید آن را از خون پاک کند. نتیجه معمولاً به شکل بیلی‌روبین تام و مستقیم گزارش می‌شود.

آزمایش بیلی روبین برای چیست؟

برای یافتن علت زردی، ارزیابی کبد و کیسه صفرا و پایش بیماری‌های کبدی. شایع‌ترین دلیل درخواست آن بررسی زردی است، چه در نوزاد و چه در بزرگسال.

آزمایش بیلی روبین توتال چیست؟

مجموع کل بیلی‌روبین خون، شامل بخش پردازش‌شده و پردازش‌نشده. محدوده رایج بزرگسالان ۰٫۱ تا ۱٫۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است.

آزمایش بیلی روبین دایرکت چیست؟

اندازه‌گیری بخش کونژوگه که کبد آن را محلول در آب کرده است. مقدار طبیعی آن کمتر از ۰٫۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و بالا رفتنش بیشتر به بیماری کبدی یا انسداد صفراوی اشاره دارد.

بیلی روبین ایندایرکت چگونه محاسبه می‌شود؟

از کم کردن بیلی‌روبین دایرکت از توتال. بالا بودن آن معمولاً به تخریب گلبول قرمز یا اختلال کونژوگاسیون مانند سندرم ژیلبر مربوط است.

تفسیر بیلی روبین در آزمایش خون چگونه انجام می‌شود؟

با سه مقایسه: عدد توتال با ستون مرجع همان برگه، سهم دایرکت از توتال، و خواندن نتیجه در کنار آنزیم‌های کبدی، شمارش کامل خون و بیلی‌روبین ادرار. مقایسه با آزمایش قبلی هم به اندازه خود عدد اهمیت دارد.

تفسیر بیلی روبین نوزاد چه فرقی با بزرگسال دارد؟

در نوزاد محدوده مرجع ثابت ملاک نیست. عدد بر حسب ساعت زندگی، سن بارداری و سرعت افزایش روی جدول آستانه خوانده می‌شود و ملاک تصمیم، بیلی‌روبین تام سرم است.

آیا برای آزمایش بیلی روبین باید ناشتا بود؟

بستگی به دستور پزشک دارد؛ ممکن است از شما خواسته شود چیزی نخورید و نیاشامید یا مصرف برخی داروها را موقتاً متوقف کنید، چون بسیاری از داروها روی این عدد اثر می‌گذارند. دارو را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.

بیلی روبین چند باید باشد تا زردی دیده شود؟

زردی پوست، مخاط و چشم معمولاً از حدود ۲ میلی‌گرم در دسی‌لیتر به بعد قابل مشاهده می‌شود؛ یعنی عدد می‌تواند بالاتر از محدوده مرجع باشد بدون آنکه زردی دیده شود.

آزمایش بیلی روبین نوزاد چگونه انجام می‌شود؟

در ۲۴ ساعت اول یا در نوزاد کمتر از ۳۵ هفته با نمونه سرم؛ در نوزاد ۳۵ هفته و بیشتر که از ۲۴ ساعت گذشته، ابتدا با بیلی‌روبین‌سنج پوستی و در صورت عدد بیش از ۲۵۰ میکرومول در لیتر با نمونه سرم تأیید می‌شود.

زردی نوزاد تا چند روز طبیعی است؟

زردی در ۲۴ ساعت اول فوری بررسی می‌شود. زردی که در نوزاد ۳۷ هفته و بیشتر از ۱۴ روز و در نوزاد نارس از ۲۱ روز بگذرد، زردی طول‌کشیده است و بررسی بیلی‌روبین کونژوگه، شمارش خون و آزمون کومبس می‌خواهد.

بیلی روبین بالا همیشه یعنی بیماری کبدی؟

خیر. افزایش خفیف بخش غیرمستقیم با آنزیم‌های کبدی طبیعی اغلب به سندرم ژیلبر مربوط است که وضعیتی خوش‌خیم با فعالیت حدود ۳۰ درصدی آنزیم کونژوگه‌کننده است. تفکیک دایرکت و ایندایرکت اولین قدم برای این افتراق است.

منابع علمی

این مقاله بر پایه مراجع دولتی سلامت آمریکا و بریتانیا و برگه‌های اطلاعات سازمان جهانی بهداشت تنظیم شده است.

نظر یا سوال شما

اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.

ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. دیدگاه‌ها پس از بررسی منتشر می‌شوند.