جدیدترین
قرص ففول مکمل ترکیبی آهن (فروس سولفات) و اسید فولیک است و برای پیشگیری و درمان کمبود آهن و فولات به کار می‌رود.[۱] در نسخه کپسولی اصلی این دارو، هر کپسول ۱۵۰ میلی‌گرم فروس سولفات خشک (حدود ۴۷ میلی‌گرم آهن خالص) و ۰٫۵ میلی‌گرم اسید فولیک دارد که به‌تدریج آزاد می‌شود.[۲] این مقاله توضیح می‌دهد قرص ففول دقیقاً برای چه کسی است، «ففول دئودنال» و «فیفول» چه فرقی دارند، مصرف آن در بارداری و برای ریزش مو چه پشتوانه‌ای دارد، و چه زمانی بخورید تا آهن بیشتری جذب شود.
مبنای علمی: NHS، WHO، NIH (ODS و MedlinePlus)، برگه رسمی سازنده · به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
خلاصه کلیدی در چند خط
قرص ففول یا ففول (Fefol) نام تجاری مکملی است که دو جزء دارد: فروس سولفات، که شکل رایج آهن دارویی است، و اسید فولیک یا ویتامین B9. سامانه رسمی اطلاعات دارویی دولت استرالیا آن را کپسول «رهش تعدیل‌شده» با ترکیب فروس سولفات و اسید فولیک معرفی می‌کند که برای پیشگیری و درمان کمبود آهن و فولات و کاهش خستگی ناشی از کمبود آهن به کار می‌رود.[۱] در برگه رسمی سازنده نسخه کپسولی (اسپانسول)، هر کپسول ۱۵۰ میلی‌گرم فروس سولفات خشک معادل حدود ۴۷ میلی‌گرم آهن خالص (المنتال) و ۰٫۵ میلی‌گرم اسید فولیک دارد؛ داخل کپسول صدها گرانول ریز با پوشش‌های مومی با ضخامت‌های مختلف است تا آهن به‌تدریج در طول دستگاه گوارش آزاد شود.[۲]
قرص آهن ففول؛ ترکیب آهن و فولیک اسید
عدد «آهن خالص» از عدد روی نام نمک آهن مهم‌تر است. طبق NIH، فروس سولفات حدود ۲۰ درصد آهن المنتال دارد و آهن فرو (ferrous) در مکمل‌ها جذب بهتری از آهن فریک دارد.[۹] فرآورده‌های مختلفی با نام ففول، قرص ففول آهن، «قرص آهن ففول» یا «فیفول» در بازار هستند و مقدار آهن، فولیک اسید و اجزای اضافه (مثل روی یا ویتامین‌های گروه B) در آن‌ها یکسان نیست؛ ملاک، جعبه و بروشور همان محصول است.
| جزء | نقش در بدن | در نسخه کپسولی اصلی |
|---|---|---|
| فروس سولفات (آهن) | ماده اولیه ساخت هموگلوبین و حمل اکسیژن | ۱۵۰ میلی‌گرم نمک خشک ≈ ۴۷ میلی‌گرم آهن خالص[۲] |
| اسید فولیک (ویتامین B9) | تقسیم سلولی و ساخت گلبول قرمز؛ رشد مغز و نخاع جنین | ۰٫۵ میلی‌گرم[۲] |
| شکل دارویی | آزادسازی تدریجی | کپسول با گرانول‌های پوشش‌دار[۱][۲] |
ترکیب فرآورده‌های دیگر با نام مشابه ممکن است متفاوت باشد.
«دئودنال» از کلمه duodenum به معنای اثنی‌عشر می‌آید؛ اولین بخش روده باریک که بخش عمده جذب آهن غذا و دارو در آن انجام می‌شود. فرآورده‌هایی که با پسوند دئودنال عرضه می‌شوند، معمولاً کپسول‌هایی با گرانول‌های پوشش‌دارند که قرار است آهن را در همین ناحیه آزاد کنند؛ منطقی مشابه طراحی کپسول اسپانسول که سازنده آن از آزادسازی تدریجی آهن در طول دستگاه گوارش می‌گوید.[۲] کاربرد ففول دئودنال همان کاربرد قرص ففول است: پیشگیری و درمان کم‌خونی فقر آهن و کمبود فولات.[۱]
منبع رسمی‌ای که ففول دئودنال را با قرص ففول معمولی از نظر اثر یا عوارض مقایسه کرده باشد پیدا نکردیم؛ پس ادعای «عوارض کمتر» یا «جذب بیشتر» را بدون دیدن بروشور همان برند نپذیرید. سه چیز را روی جعبه چک کنید: مقدار آهن خالص (نه وزن نمک)، مقدار اسید فولیک، و اجزای اضافه. ففول دئودنال در بارداری هم همان قواعد بخش بارداری را دارد.
در جست‌وجوها «قرص فیفول»، «فی فول»، «فوفول» و «ففل» همه برای قرص‌های آهن و اسید فولیک به کار می‌روند. اگر روی جعبه نام تجاری دیگری با همین دو جزء نوشته شده، از نظر کاربرد در همان گروه قرص ففول قرار می‌گیرد؛ ولی مقدار آهن خالص و شکل دارویی (قرص، کپسول آهسته‌رهش یا کپسول دئودنال) را باید از بروشور همان محصول خواند، چون همین دو عدد تحمل گوارشی و تعداد مصرف را تعیین می‌کنند.
برگه رسمی سازنده دو کاربرد اصلی را نام می‌برد: پیشگیری از کم‌خونی فقر آهن، به‌ویژه در بارداری، شیردهی و زنان در سن باروری با قاعدگی؛ و درمان کم‌خونی فقر آهن در بزرگسالان، از جمله کمبود تغذیه‌ای، افزایش نیاز در بارداری و شیردهی، و خونریزی مزمن مثل قاعدگی سنگین یا زخم معده خونریزی‌دهنده.[۲] مصرف قرص ففول در کودکان منع شده است.[۲]
قرص ففول برای چیست؛ کم خونی، بارداری و ریزش مو
NHS قاعدگی سنگین و بارداری را از شایع‌ترین علت‌های کم‌خونی فقر آهن می‌داند و خونریزی معده و روده را علت شایع دیگر.[۵] همین نکته مهم است: اگر مرد هستید، یائسه شده‌اید یا علت روشنی برای کمبود آهن ندارید، قرص ففول علت را پنهان نکند و پزشک باید منبع از دست رفتن آهن را بررسی کند. خونریزی‌های طولانی و مکرر هم در همین گروه‌اند.
تشخیص کم‌خونی فقر آهن با آزمایش خون است.[۵] پیش از شروع، آزمایش CBC با فریتین و آهن سرم کمک می‌کند بدانید کم‌خونی از کمبود آهن است یا از علت‌هایی مثل کمبود B12؛ سطح هموگلوبین طبیعی بر اساس سن و جنس را هم ببینید.
NHS می‌گوید بیشتر افراد بعد از ۳ تا ۴ هفته مصرف فروس سولفات احساس بهتری دارند.[۴] برای درمان کم خونی فقر آهن، مصرف قرص آهن حدود ۶ ماه طول می‌کشد و پزشک در این مدت آزمایش خون را تکرار می‌کند؛[۵] معمولاً بعد از طبیعی شدن عدد هم ۳ تا ۶ ماه ادامه می‌یابد تا ذخایر آهن پر شوند.[۳] قطع زودهنگام قرص ففول وقتی هموگلوبین تازه بالا آمده، رایج‌ترین دلیل برگشت کم‌خونی است، چون ذخیره آهن (فریتین) هنوز پر نشده است.
اگر بعد از چند هفته مصرف قرص ففول هموگلوبین بالا نرفت، علت‌های رایج این‌ها هستند: مصرف نامنظم، خوردن قرص همراه چای یا لبنیات، خونریزی ادامه‌دار، یا اینکه کم‌خونی اصلاً از کمبود آهن نبوده است. پایین بودن سطح هموگلوبین علت‌های دیگر را هم دارد.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) مصرف روزانه آهن و اسید فولیک را در بارداری توصیه می‌کند، با ۳۰ تا ۶۰ میلی‌گرم آهن خالص و ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک، برای پیشگیری از کم‌خونی مادر، عفونت پس از زایمان، وزن کم نوزاد و زایمان زودرس.[۱۰] NHS مکمل‌های آهن را در بارداری بی‌خطر می‌داند و می‌گوید در شیردهی هم معمولاً قابل مصرف‌اند.[۱۱] پس قرص ففول از نظر ترکیب با هدف این توصیه جور است؛ ولی مقدار و زمان شروع را پزشک یا ماما بر اساس آزمایش خون تعیین می‌کند.
قرص فیفول در بارداری
یک تفاوت مهم: اسید فولیک باید پیش از بارداری شروع شود. NHS روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک را از پیش از بارداری تا هفته ۱۲ توصیه می‌کند و برای گروه‌های پرخطر (سابقه خانوادگی نقص لوله عصبی، دیابت، مصرف داروهای ضدتشنج) دوز ۵ میلی‌گرم را با نسخه پزشک.[۱۲] آهن را اما پزشک یا ماما وقتی تجویز می‌کند که آزمایش، کمبود نشان دهد.[۱۲] به همین دلیل خیلی از زنان در ماه‌های اول فقط اسید فولیک و بعدتر قرص ففول یا مکمل آهن دیگری می‌گیرند. یبوست و بواسیر از عوارض شایع آهن در بارداری است.[۱۱] برای برنامه‌ریزی بارداری و محاسبه هفته بارداری، ماشین‌حساب سن بارداری را ببینید.
NHS کمبود آهن را در فهرست علت‌های ریزش موی موقت آورده، کنار بیماری، استرس و کاهش وزن، و ریزش مو را از علائم کمتر شایع کم‌خونی فقر آهن می‌داند.[۶][۵] پس ففول برای ریزش مو فقط وقتی منطقی است که آزمایش، کمبود آهن یا فریتین پایین نشان دهد. ریزش موی ارثی (الگوی مردانه یا زنانه) دائمی است و با مکمل آهن برنمی‌گردد.[۶]
ففول برای ریزش مو ناشی از کمبود آهن
مصرف قرص ففول بدون کمبود آهن برای ریزش مو، هیچ منبع رسمی‌ای پشتیبانی نمی‌کند و آهن اضافه بی‌خطر هم نیست. اگر ریزش مو با خستگی، رنگ‌پریدگی یا قاعدگی سنگین همراه است، پیش از خرید قرص فیفول برای ریزش مو، CBC و فریتین بدهید. وقتی علت کمبود آهن باشد، ریزش مو معمولاً با جبران آن متوقف می‌شود و موها برمی‌گردند.[۶]
| نکته | توصیه NHS |
|---|---|
| زمان | با معده خالی بهتر جذب می‌شود: ۳۰ دقیقه پیش از غذا یا ۲ ساعت بعد[۳] |
| اگر معده را اذیت کرد | می‌توان همراه یا بعد از غذا خورد[۳][۷] |
| چای، قهوه، تخم‌مرغ، لبنیات | ۲ ساعت فاصله؛ جذب آهن را کم می‌کنند[۳] |
| ویتامین C | پزشک ممکن است مصرف با آب پرتقال یا ویتامین C را توصیه کند[۳] |
| داروهای دیگر | فاصله با آنتی‌اسیدها، مکمل کلسیم، منیزیم و روی، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (داکسی‌سایکلین، سیپروفلوکساسین) و لووتیروکسین؛ مقدار فاصله را داروساز می‌گوید[۱۳] |
| نحوه خوردن | کپسول قرص ففول را نجوید و در دهان نگه ندارید[۲] |
NIH هم ویتامین C را تقویت‌کننده جذب آهن غیرهِم و فیتات (در غلات و حبوبات) و برخی پلی‌فنل‌ها را کاهنده آن می‌داند.[۹] اگر قرص تیروئید (لووتیروکسین) مصرف می‌کنید، قرص ففول را با فاصله بخورید و مقدار فاصله را از داروساز بپرسید.[۱۳]
عوارض شایع قرص ففول و دیگر قرص‌های آهن طبق NHS: یبوست یا اسهال، دل درد، سوزش سر دل، تهوع و مدفوع تیره‌تر از معمول.[۵] مدفوع تیره در مصرف آهن شایع و معمولاً بی‌خطر است. برای تهوع، مصرف همراه یا بعد از غذا؛ برای یبوست، فیبر و آب بیشتر و فعالیت بدنی کمک می‌کند. NHS تأکید می‌کند حتی با عوارض، مصرف قرص ادامه پیدا کند و اگر عارضه آزاردهنده بود با پزشک یا داروساز صحبت کنید.[۷][۵] طبق NIH، مقدار بالای آهن مکمل (۴۵ میلی‌گرم در روز یا بیشتر) بیشتر عارضه گوارشی می‌دهد.[۹]
کی فوری مراجعه کنید
NIH گزارش می‌دهد بلعیدن تصادفی مکمل‌های آهن حدود یک‌سوم مرگ‌های ناشی از مسمومیت در کودکان را در آمریکا تشکیل می‌داده است.[۹] بسته قرص ففول را دور از دسترس کودکان نگه دارید.[۲]
خیر. اسید فولیک فقط ویتامین B9 است و آهن ندارد؛ NHS آن را برای کم‌خونی ناشی از کمبود فولات و برای رشد درست مغز و نخاع جنین معرفی می‌کند.[۱۴] قرص ففول همان اسید فولیک به‌علاوه آهن است. پس فرق فیفول با فولیک اسید، همان جزء آهن است: فولیک اسید تنها، کم‌خونی فقر آهن را درمان نمی‌کند، و ففول جایگزین دوز بالای اسید فولیک در بارداری‌های پرخطر نیست.[۱۲]
| قرص ففول (فیفول) | قرص فولیک اسید | |
|---|---|---|
| آهن دارد؟ | بله (فروس سولفات)[۲] | خیر[۱۴] |
| کاربرد اصلی | کم‌خونی فقر آهن و کمبود فولات[۱] | کمبود فولات؛ پیشگیری از نقص لوله عصبی جنین[۱۴] |
| زمان شروع در بارداری | وقتی آزمایش، کمبود آهن نشان دهد[۱۲] | از پیش از بارداری تا هفته ۱۲[۱۲] |
| عوارض شایع | یبوست، تهوع، مدفوع تیره[۵] | کم |
مصرف هم‌زمان قرص ففول و قرص اسید فولیک گاهی تجویز می‌شود، مثلاً در بارداری پرخطر که دوز بالاتر فولیک لازم است؛ ولی تصمیم آن با پزشک است، چون مجموع اسید فولیک دو قرص باید حساب شود.
قرص ففول برای چیست؟
قرص ففول ترکیب آهن و اسید فولیک است و برای پیشگیری و درمان کم‌خونی فقر آهن و کمبود فولات به کار می‌رود؛ به‌ویژه در بارداری، شیردهی، قاعدگی سنگین و خونریزی مزمن. پیش از مصرف، کمبود آهن با CBC و فریتین تأیید شود.
ففول دئودنال برای چیست؟
کاربردش همان ففول است: کم‌خونی فقر آهن و کمبود فولات. «دئودنال» به اثنی‌عشر، محل اصلی جذب آهن، اشاره دارد و این فرآورده‌ها معمولاً کپسول با گرانول‌های پوشش‌دارند. مقدار آهن خالص و فولیک اسید را از بروشور همان برند بخوانید.
قرص فیفول برای ریزش مو خوب است؟
فقط اگر ریزش مو از کمبود آهن باشد. NHS کمبود آهن را یکی از علت‌های ریزش موی موقت می‌داند. بدون فریتین پایین یا کم‌خونی، مصرف قرص ففول برای ریزش مو پشتوانه ندارد.
ففول در بارداری خوب است؟
WHO مصرف روزانه آهن و اسید فولیک را در بارداری توصیه می‌کند و NHS مکمل آهن را در بارداری بی‌خطر می‌داند. ولی شروع و مقدار قرص ففول را پزشک یا ماما بر اساس آزمایش تعیین می‌کند؛ اسید فولیک باید از پیش از بارداری شروع شود.
آیا فولیک اسید همان آهن است؟
خیر. فولیک اسید ویتامین B9 است و آهن ندارد. قرص ففول هر دو را دارد؛ برای کم‌خونی فقر آهن، فولیک اسید تنها کافی نیست.
بهترین زمان مصرف قرص ففول کی است؟
با معده خالی، ۳۰ دقیقه پیش از غذا یا ۲ ساعت بعد. اگر معده را اذیت کرد، همراه غذا. چای، قهوه، تخم‌مرغ و لبنیات را با ۲ ساعت فاصله مصرف کنید.
قرص ففول را چند ماه باید خورد؟
برای درمان کم‌خونی فقر آهن معمولاً حدود ۶ ماه؛ پزشک آزمایش را تکرار می‌کند و بعد از طبیعی شدن عدد هم ۳ تا ۶ ماه ادامه می‌دهد تا ذخایر آهن پر شود.
سیاه شدن مدفوع با ففول خطرناک است؟
مدفوع تیره با قرص ففول شایع و معمولاً بی‌خطر است. ولی مدفوع سیاه و قیری، قرمز یا خون در مدفوع نیاز به بررسی فوری دارد.
منابع علمی
این مقاله جایگزین معاینه و مشاوره پزشک یا داروساز نیست و دوز مصرف را تعیین نمی‌کند. ترکیب ذکرشده مربوط به نسخه کپسولی اصلی است؛ فرآورده‌های دیگر با نام مشابه ممکن است ترکیب متفاوتی داشته باشند.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربه‌ای در این زمینه داشته‌اید، می‌توانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
جدیدترین
