برای ورود، ایمیل و رمز عبور خود را وارد کنید.
در حال آمادهسازی فهیم طب
دستگاه اکسیژن ساز خانگی وسیلهای پزشکی است که هوای محیط را وارد دستگاه میکند، نیتروژن و بخشی از گازهای دیگر را از آن جدا میکند و اکسیژن غلیظشده را از طریق شلنگ، ماسک یا نازال کانولا به بیمار میرساند. این دستگاه برای بیمارانی استفاده میشود که بهدلیل بیماریهای ریوی، قلبی یا کاهش سطح اکسیژن خون، به اکسیژن کمکی در منزل نیاز دارند. بنابراین کار اصلی دستگاه، تولید اکسیژن از آب نیست؛ بلکه جداسازی و تغلیظ اکسیژن موجود در هوای اتاق است.
هوای معمولی اطراف ما حدود ۲۱ درصد اکسیژن دارد. دستگاه اکسیژنساز با کمک کمپرسور، فیلترها و ستونهای زئولیت، این اکسیژن را تغلیظ میکند و معمولاً اکسیژنی با خلوص بالاتر از هوای محیط تحویل میدهد. یکی از ویژگی اکسیژن در درمانهای تنفسی این است که اگر به مقدار درست و طبق تجویز پزشک استفاده شود، میتواند به بهبود اکسیژنرسانی، کاهش تنگی نفس و کاهش فشار روی قلب و ریه کمک کند. با این حال، مقدار جریان اکسیژن نباید خودسرانه کم یا زیاد شود.
دستگاه اکسیژنساز معمولاً برای افرادی به کار میرود که دچار افت اکسیژن خون، بیماری انسدادی مزمن ریه، فیبروز ریوی، نارسایی تنفسی، برخی بیماریهای قلبیریوی یا نیاز طولانیمدت به اکسیژندرمانی هستند. در استفاده خانگی، دستگاه باید در محیطی با تهویه مناسب قرار بگیرد، مسیر ورودی هوا مسدود نشود و بیمار طبق دستور پزشک از میزان جریان مشخصشده استفاده کند. اکسیژندرمانی اگر درست انجام نشود، مخصوصاً در برخی بیماران ریوی، میتواند خطرناک باشد.
نکته مهم این است که آب مقطر، مخزن آب یا لیوان مرطوبکننده در دستگاه اکسیژنساز برای ساخت اکسیژن نیستند. آب مقطر فقط زمانی استفاده میشود که لازم باشد اکسیژن خروجی قبل از رسیدن به بینی و گلو کمی مرطوب شود. بنابراین اگر صحبت از تولید اکسیژن از آب میشود، این موضوع به عملکرد معمول دستگاه اکسیژنساز خانگی مربوط نیست. اکسیژنساز خانگی اکسیژن را از هوا جدا میکند و مخزن آب فقط نقش مرطوبکننده مسیر خروجی را دارد.
برای استفاده درست از دستگاه اکسیژن ساز خانگی، شناخت اجزای اصلی آن بسیار مهم است. این دستگاه فقط یک خروجی ساده اکسیژن نیست؛ بلکه از چند بخش مهم تشکیل شده که هرکدام در تولید، تنظیم و انتقال اکسیژن نقش دارند. هوای محیط ابتدا از فیلتر ورودی عبور میکند، سپس وارد کمپرسور میشود و بعد از عبور از ستونهای زئولیت، اکسیژن غلیظشده به سمت خروجی دستگاه هدایت میشود.
اجزای اصلی دستگاه اکسیژن ساز خانگی | فهیم طــب
یکی از مهمترین بخشها، کمپرسور است. کمپرسور هوا را با فشار وارد سیستم داخلی دستگاه میکند تا فرایند جداسازی گازها انجام شود. پس از آن، هوا وارد ستونهای زئولیت یا غربال مولکولی میشود. زئولیت مادهای است که نیتروژن موجود در هوا را جذب میکند و اجازه میدهد اکسیژن با غلظت بالاتر از مسیر خروجی عبور کند. سلامت کمپرسور، تمیزی فیلترها و وضعیت ستون زئولیت، مستقیماً روی کیفیت اکسیژن خروجی اثر دارد.
بخش بعدی، فلومتر یا درجه تنظیم جریان اکسیژن است. این همان بخشی است که مقدار خروجی اکسیژن را معمولاً بر حسب لیتر در دقیقه نشان میدهد. در استفاده خانگی، عدد فلومتر نباید خودسرانه تغییر کند. گاهی افراد عبارتهایی مثل درجه کپسول اکسیژن برای تنگی نفس را به کار میبرند، اما در دستگاه اکسیژنساز خانگی معمولاً صحبت از تنظیم جریان روی فلومتر است. مقدار مناسب اکسیژن برای تنگی نفس باید توسط پزشک، پرستار یا کارشناس درمان تنفسی تعیین شود.
پس از تنظیم جریان، اکسیژن از خروجی دستگاه وارد شلنگ، کانولا یا ماسک میشود. در بعضی موارد، قبل از رسیدن اکسیژن به بیمار، مسیر خروجی به مخزن آب دستگاه اکسیژن ساز یا لیوان مرطوب کننده دستگاه اکسیژن ساز وصل میشود تا اکسیژن خشک کمی رطوبت بگیرد. این بخش برای همه بیماران همیشه لازم نیست، اما در مصرف طولانیمدت، خشکی بینی، سوزش گلو یا تحریک مجاری تنفسی میتواند کمککننده باشد.
اجزای بیرونی دستگاه نیز اهمیت زیادی دارند. فیلتر ورودی هوا، شلنگ اکسیژن، کانولا، ماسک، مخزن آب و سیم برق باید مرتب بررسی شوند. شلنگ ترکخورده، فیلتر کثیف، مخزن جرمگرفته یا اتصال شل میتواند کیفیت اکسیژندرمانی را پایین بیاورد. بنابراین شناخت اجزای دستگاه فقط برای اطلاعات عمومی نیست؛ بلکه برای استفاده ایمن، نگهداری صحیح و جلوگیری از خطاهای رایج در اکسیژندرمانی خانگی ضروری است.
| جزء دستگاه | وظیفه اصلی | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| فیلتر ورودی هوا | جلوگیری از ورود گردوغبار به دستگاه | طبق دفترچه دستگاه باید تمیز یا تعویض شود |
| کمپرسور | فشردهسازی هوا و ورود آن به سیستم جداسازی | صدای غیرعادی یا افت عملکرد نیاز به بررسی فنی دارد |
| ستون زئولیت | جذب نیتروژن و تغلیظ اکسیژن | کیفیت اکسیژن خروجی به سلامت این بخش وابسته است |
| فلومتر یا درجه جریان | تنظیم مقدار اکسیژن خروجی بر حسب لیتر در دقیقه | عدد آن نباید بدون دستور پزشک تغییر کند |
| مخزن آب یا لیوان مرطوبکننده | مرطوبکردن اکسیژن خروجی در صورت نیاز | فقط باید با آب مقطر تمیز و تا خط مجاز پر شود |
| شلنگ، کانولا یا ماسک | انتقال اکسیژن از دستگاه به بیمار | در صورت ترک، گرفتگی یا آلودگی باید تعویض شود |
مخزن آب دستگاه اکسیژن ساز که به آن لیوان مرطوبکننده یا ظرف آب مقطر اکسیژن ساز هم گفته میشود، قطعهای شفاف و قابل جدا شدن است که معمولاً در مسیر خروج اکسیژن قرار میگیرد. وظیفه اصلی این مخزن، تولید اکسیژن نیست؛ بلکه مرطوبکردن اکسیژن خروجی است. اکسیژن تولیدشده در دستگاه معمولاً خشک است و اگر برای مدت طولانی از طریق کانولا یا ماسک استفاده شود، ممکن است باعث خشکی بینی، گلو، سوزش مخاط یا احساس ناراحتی در مجاری تنفسی شود.
مخزن آب اکسیژن ساز خانگی
عملکرد مخزن آب ساده اما مهم است. اکسیژن پس از خروج از دستگاه وارد لیوان مرطوبکننده میشود و هنگام عبور از روی آب یا از مسیر حبابساز داخل مخزن، مقداری رطوبت دریافت میکند. سپس این اکسیژن مرطوبتر از طریق شلنگ به بیمار میرسد. به همین دلیل، مخزن آب بیشتر در بیمارانی اهمیت دارد که مصرف طولانیمدت اکسیژن دارند، با جریان اکسیژن بالاتر استفاده میکنند یا از خشکی بینی و گلو شکایت دارند.
داخل این مخزن باید فقط آب مقطر تمیز ریخته شود. استفاده از آب لولهکشی، آب معدنی، آب جوشیده، آب اکسیژنه، گلاب، اسانس یا مواد ضدعفونیکننده در مخزن مجاز نیست. املاح موجود در آب معمولی میتواند باعث ایجاد رسوب در دیواره لیوان، نازل خروجی و مسیر عبور اکسیژن شود. از طرف دیگر، آب آلوده یا مانده میتواند زمینه رشد میکروبها را فراهم کند و برای بیمار تنفسی خطرناک باشد.
بعضی افراد به جای عبارت مخزن آب دستگاه، از اصطلاحاتی مانند مخزن آب کپسول اکسیژن یا ظرف آب مقطر استفاده میکنند. در عمل، منظور همان قطعه مرطوبکنندهای است که روی مسیر اکسیژن نصب میشود. تفاوت اصلی در نوع منبع اکسیژن است؛ ممکن است اکسیژن از دستگاه اکسیژنساز یا از کپسول اکسیژن تأمین شود، اما نقش ظرف آب در هر دو حالت، مرطوبکردن اکسیژن قبل از رسیدن به بیمار است.
مخزن آب باید تا خط مشخصشده روی بدنه پر شود؛ نه کمتر از حد لازم و نه بیشتر از خط مجاز. پر کردن بیش از حد مخزن ممکن است باعث ورود قطرات آب به شلنگ، ایجاد صدای غیرطبیعی یا اختلال در جریان اکسیژن شود. از طرف دیگر، استفاده از مخزن خالی یا آب مانده نیز کیفیت مرطوبسازی را کاهش میدهد. بهتر است آب باقیمانده بهصورت روزانه تخلیه شود و مخزن طبق دستور دفترچه دستگاه شسته، آبکشی و خشک گردد.
لیوان مرطوب کننده دستگاه اکسیژن ساز قطعهای است که بین خروجی اکسیژن دستگاه و شلنگ بیمار قرار میگیرد. اکسیژنی که از دستگاه خارج میشود معمولاً خشک است و در مصرف طولانیمدت میتواند باعث خشکی بینی، خشکی گلو، تحریک مخاط، سوزش یا احساس ناراحتی در راههای هوایی شود. لیوان مرطوبکننده با عبور دادن اکسیژن از داخل یا روی سطح آب مقطر، مقداری رطوبت به جریان اکسیژن اضافه میکند تا تنفس برای بیمار راحتتر شود.
مسیر کار این قطعه ساده است: اکسیژن ابتدا از خروجی دستگاه وارد درپوش لیوان میشود، سپس از لوله داخلی به سمت آب هدایت میشود. در بسیاری از مدلها، اکسیژن به شکل حباب از داخل آب عبور میکند و بعد از مرطوب شدن، از خروجی دیگر لیوان وارد شلنگ اکسیژن میشود. به همین دلیل، اگر هنگام کار دستگاه حبابهای منظم داخل مخزن دیده شود، معمولاً یعنی مسیر عبور اکسیژن از لیوان فعال است؛ البته شدت حبابها به میزان جریان اکسیژن و نوع طراحی لیوان بستگی دارد.
لیوان مرطوب کننده آب اکسیژن
در بعضی برندها و مدلها، این قطعه با نامهایی مانند لیوان دستگاه اکسیژن ساز نفس یار، بطری رطوبتساز، مخزن مرطوبکننده یا ظرف آب اکسیژنساز شناخته میشود. شکل ظاهری این قطعه ممکن است در دستگاههای مختلف کمی فرق داشته باشد، اما اصل عملکرد آن یکسان است: دریافت اکسیژن خشک، تماس دادن آن با آب مقطر و انتقال اکسیژن مرطوبتر به سمت بیمار. نکته مهم این است که مخزن باید با مدل دستگاه و نوع اتصال خروجی آن سازگار باشد.
برای عملکرد درست، لیوان مرطوبکننده باید تا محدوده مجاز پر شود. معمولاً روی بدنه مخزن، خط MIN و MAX مشخص شده است. اگر آب کمتر از حداقل باشد، مرطوبسازی کافی انجام نمیشود و بیمار همچنان ممکن است خشکی بینی یا گلو داشته باشد. اگر آب بیشتر از حد مجاز باشد، احتمال ورود قطرات آب به شلنگ، ایجاد صدای غیرطبیعی، کاهش جریان مناسب یا پاشش آب در مسیر اکسیژن افزایش پیدا میکند.
لیوان مرطوبکننده باید فقط با آب مقطر تمیز استفاده شود و آب باقیمانده آن بهصورت منظم تخلیه گردد. استفاده از آب مانده، مخزن جرمگرفته، درپوش شل یا شلنگ آلوده میتواند هم کیفیت اکسیژندرمانی را کاهش دهد و هم خطر آلودگی تنفسی را بالا ببرد. اگر حباب داخل لیوان ایجاد نمیشود، آب وارد شلنگ میشود، صدای غیرعادی شنیده میشود یا اکسیژن به بیمار نمیرسد، باید اتصالها، سطح آب، درپوش و مسیر شلنگ بررسی شود و در صورت ادامه مشکل، دستگاه توسط کارشناس تجهیزات پزشکی کنترل گردد.
| مرحله عملکرد لیوان | چه اتفاقی میافتد؟ | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| ورود اکسیژن به لیوان | اکسیژن خشک از خروجی دستگاه وارد مخزن مرطوبکننده میشود | اتصال ورودی باید محکم و بدون نشتی باشد |
| عبور از آب مقطر | اکسیژن با آب تماس پیدا میکند و کمی رطوبت میگیرد | فقط آب مقطر تمیز تا خط مجاز استفاده شود |
| خروج اکسیژن مرطوب | اکسیژن مرطوبتر وارد شلنگ و سپس کانولا یا ماسک میشود | شلنگ نباید خم، مسدود یا پر از قطرات آب باشد |
| کنترل سطح آب | سطح آب باید بین خط حداقل و حداکثر باشد | پر کردن بیش از حد میتواند باعث ورود آب به مسیر اکسیژن شود |
برای پر کردن مخزن یا لیوان مرطوبکننده، بهترین انتخاب آب مقطر دستگاه اکسیژن ساز است. آب مقطر به آبی گفته میشود که املاح، سختی، کلر و بسیاری از ناخالصیهای محلول آن تا حد زیادی حذف شده است. به همین دلیل، هنگام عبور اکسیژن از داخل لیوان مرطوبکننده، احتمال ایجاد رسوب، جرمگرفتگی و گرفتگی مسیر خروجی کمتر میشود. در استفاده خانگی، آب داخل مخزن فقط برای مرطوبکردن اکسیژن خروجی است و نقشی در تولید اکسیژن ندارد.
داخل مخزن نباید از آب لولهکشی، آب معدنی، آب چشمه، آب جوشیده یا آب تصفیهشده معمولی استفاده شود. آب شهری و آب معدنی ممکن است برای آشامیدن مناسب باشند، اما به دلیل داشتن املاحی مانند کلسیم، منیزیم و نمکهای محلول، برای آب دستگاه اکسیژن ساز انتخاب مناسبی نیستند. این املاح به مرور روی دیواره لیوان، درپوش، نازل حبابساز و مسیر عبور اکسیژن رسوب میکنند و میتوانند باعث افت عملکرد مرطوبکننده یا آلودگی مسیر تنفسی شوند.
آب مقطر برای دستگاه اکسیژن باید تمیز، شفاف، بدون بو و در بستهبندی سالم باشد. اگر بطری آب مقطر باز شده است، بهتر است درب آن همیشه بسته بماند و در محیط تمیز، خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شود. آب باقیمانده داخل لیوان مرطوبکننده نیز نباید چند روز پشت سر هم استفاده شود؛ بهتر است طبق دستور دفترچه دستگاه یا توصیه کارشناس، آب مانده تخلیه و مخزن شسته و خشک شود.
بعضی افراد به اشتباه تصور میکنند هر مایعی که باعث ضدعفونی شود، برای مخزن اکسیژنساز هم مناسب است؛ اما این تصور خطرناک است. داخل ظرف آب مقطر اکسیژن ساز نباید آب اکسیژنه، الکل، گلاب، سرم شستوشو، اسانس، مواد خوشبوکننده یا محلول ضدعفونیکننده ریخته شود. این مواد ممکن است وارد مسیر تنفسی شوند، مخاط بینی و ریه را تحریک کنند یا به قطعات پلاستیکی و اتصالات دستگاه آسیب بزنند.
برای استفاده درست از آب در مسیر اکسیژندرمانی، باید به چند اصل ساده توجه کرد: فقط آب مقطر تمیز داخل لیوان بریزید، سطح آب را بین خط حداقل و حداکثر نگه دارید، آب مانده را تعویض کنید، درپوش مخزن را محکم ببندید و از تماس دست یا وسایل آلوده با داخل مخزن جلوگیری کنید. اگر آب تغییر رنگ داد، بو گرفت، داخل مخزن رسوب ایجاد شد یا مسیر حبابسازی غیرطبیعی شد، مخزن باید شسته، بررسی یا در صورت نیاز تعویض شود.
| نوع مایع | آیا برای مخزن مجاز است؟ | دلیل یا خطر احتمالی |
|---|---|---|
| آب مقطر تمیز | بله | املاح کمی دارد و برای مرطوبسازی مسیر اکسیژن مناسبتر است |
| آب لولهکشی یا آب معدنی | خیر | املاح و سختی آب میتواند باعث رسوب و جرمگرفتگی مخزن شود |
| آب جوشیده | خیر | جوشاندن، املاح محلول را حذف نمیکند و همچنان رسوب ایجاد میشود |
| آب اکسیژنه، الکل یا اسانس | هرگز | میتواند راههای تنفسی را تحریک کند و به قطعات دستگاه آسیب بزند |
در اکسیژندرمانی خانگی، یکی از پرسشهای مهم این است که اکسیژن خشک یا مرطوب برای بیمار مناسبتر است. اکسیژن خشک به اکسیژنی گفته میشود که پس از خروج از دستگاه، مستقیم وارد شلنگ، کانولا یا ماسک میشود و از لیوان مرطوبکننده عبور نمیکند. در مقابل، اکسیژن مرطوب قبل از رسیدن به بیمار از مخزن آب یا لیوان مرطوبکننده عبور میکند و مقدار کمی رطوبت دریافت میکند.
تفاوت اکسیژن خشک و مرطوب بیشتر در اثر آنها بر مخاط بینی، گلو و راههای هوایی دیده میشود. اکسیژن خشک در مصرف کوتاهمدت یا جریانهای پایین ممکن است برای بسیاری از بیماران قابل تحمل باشد، اما در مصرف طولانیمدت میتواند باعث خشکی بینی، سوزش گلو، تحریک مخاط، خوندماغ خفیف یا احساس ناراحتی هنگام تنفس شود. اکسیژن مرطوب با عبور از آب مقطر، این خشکی را کمتر میکند و تنفس را برای برخی بیماران راحتتر میسازد.
استفاده از اکسیژن مرطوب معمولاً زمانی بیشتر مطرح میشود که بیمار ساعتهای طولانی از اکسیژن استفاده میکند، دبی اکسیژن بالاتری دارد، مخاط بینی او خشک میشود یا پزشک و کارشناس تجهیزات پزشکی استفاده از لیوان مرطوبکننده را توصیه کردهاند. در این حالت، مخزن آب دستگاه باید فقط با آب مقطر تمیز پر شود و سطح آب بین خط حداقل و حداکثر باقی بماند. اگر مخزن درست نصب نشود یا بیش از حد پر شود، ممکن است آب وارد شلنگ شود یا جریان اکسیژن مختل گردد.
از طرف دیگر، اکسیژن خشک هم همیشه اشتباه نیست. در برخی بیماران، مخصوصاً در مصرف کوتاهمدت، جریانهای پایین یا زمانی که بیمار از خشکی بینی و گلو شکایت ندارد، ممکن است استفاده از دستگاه بدون لیوان مرطوبکننده کافی باشد. مهم است بدانیم آب مقطر برای تولید اکسیژن لازم نیست؛ یعنی دستگاه اکسیژنساز برای جدا کردن اکسیژن از هوای محیط به آب وابسته نیست. نقش آب فقط مرطوبکردن مسیر خروجی اکسیژن است.
انتخاب بین اکسیژن خشک و مرطوب باید بر اساس وضعیت بیمار، مدت مصرف، میزان جریان اکسیژن و توصیه پزشک انجام شود. اگر بیمار با اکسیژن خشک دچار خشکی بینی، تحریک گلو یا ناراحتی تنفسی میشود، استفاده از لیوان مرطوبکننده میتواند کمککننده باشد. اما اگر مخزن آب بهدرستی تمیز نشود یا آب نامناسب داخل آن ریخته شود، خود مخزن میتواند منبع رسوب، آلودگی یا مشکل در جریان اکسیژن شود. بنابراین اکسیژن مرطوب زمانی مفید است که اصول بهداشتی و نگهداری آن دقیق رعایت شود.
| نوع اکسیژن | مسیر عبور | کاربرد و نکته مهم |
|---|---|---|
| اکسیژن خشک | مستقیم از خروجی دستگاه به شلنگ و کانولا | در مصرف کوتاهمدت یا دبی پایین ممکن است کافی باشد |
| اکسیژن مرطوب | عبور از مخزن آب مقطر و سپس انتقال به بیمار | برای کاهش خشکی بینی و گلو در برخی بیماران کمککننده است |
| نیاز به آب مقطر | فقط در صورت استفاده از لیوان مرطوبکننده | آب مقطر برای تولید اکسیژن نیست؛ برای مرطوبسازی خروجی است |
| انتخاب روش مناسب | بر اساس نسخه پزشک، دبی اکسیژن و تحمل بیمار | در صورت خشکی، تحریک یا ناراحتی، استفاده از مرطوبکننده بررسی شود |
بله، در بسیاری از مدلها اکسیژن بدون آب مقطر نیز از دستگاه خارج میشود؛ زیرا آب مقطر در دستگاه اکسیژنساز برای تولید اکسیژن استفاده نمیشود. دستگاه اکسیژنساز، اکسیژن را از هوای محیط جدا و تغلیظ میکند و این کار به کمک فیلترها، کمپرسور و ستون زئولیت انجام میشود. نقش آب مقطر فقط در مرحله بعدی است؛ یعنی زمانی که اکسیژن خروجی از داخل لیوان مرطوبکننده عبور میکند تا کمی رطوبت بگیرد.
بنابراین اگر مخزن آب نصب نباشد یا داخل آن آب مقطر ریخته نشده باشد، دستگاه همچنان میتواند اکسیژن تولید کند؛ اما اکسیژن خروجی خشکتر خواهد بود. این موضوع برای بعضی بیماران در مصرف کوتاهمدت یا جریانهای پایین مشکلی ایجاد نمیکند، اما در مصرف طولانیمدت ممکن است باعث خشکی بینی، خشکی گلو، سوزش مخاط، تحریک راههای هوایی یا احساس ناراحتی هنگام تنفس شود. در چنین مواردی استفاده از آب مقطر برای دستگاه اکسیژن در لیوان مرطوبکننده میتواند کمککننده باشد.
اگر پزشک یا کارشناس تجهیزات پزشکی توصیه کرده باشد که بیمار از اکسیژن مرطوب استفاده کند، بهتر است مخزن آب طبق دستور دستگاه نصب شود و فقط با آب مقطر تمیز تا خط مجاز پر گردد. در این حالت، نبود آب مقطر ممکن است باعث شود بیمار همان اکسیژن خشک را دریافت کند و علائم خشکی یا تحریک مخاط بیشتر شود. اما اگر پزشک استفاده از مرطوبکننده را ضروری ندانسته باشد، میتوان دستگاه را بدون لیوان آب نیز استفاده کرد؛ به شرطی که اتصال شلنگ، فلومتر و کانولا درست باشد.
نکته مهم این است که نبود آب مقطر نباید با استفاده از جایگزینهای نامناسب جبران شود. اگر آب مقطر در دسترس نیست، نباید داخل مخزن آب لولهکشی، آب معدنی، آب جوشیده، آب اکسیژنه، گلاب، اسانس یا مواد ضدعفونیکننده ریخته شود. این مواد میتوانند باعث رسوب، آلودگی، تحریک مجاری تنفسی یا آسیب به قطعات پلاستیکی شوند. در چنین شرایطی، بهتر است تا زمان تهیه آب مقطر مناسب، درباره استفاده موقت از اکسیژن خشک با پزشک یا کارشناس دستگاه مشورت شود.
دستگاه اکسیژن ساز خانگی
همچنین باید توجه داشت که تولید اکسیژن از آب به عملکرد معمول دستگاه اکسیژنساز خانگی مربوط نیست. این دستگاهها اکسیژن را از آب نمیسازند و کمبود آب مقطر باعث توقف فرآیند تولید اکسیژن نمیشود. آب مقطر فقط برای مرطوبکردن اکسیژن خروجی استفاده میشود. بنابراین تصمیم اصلی این نیست که دستگاه بدون آب کار میکند یا نه؛ تصمیم مهمتر این است که بیمار به اکسیژن خشک نیاز دارد یا اکسیژن خشک یا مرطوب برای او مناسبتر است.
برای استفاده ایمن از مخزن آب دستگاه اکسیژن ساز، اولین اصل این است که دستگاه قبل از جدا کردن یا نصب مخزن خاموش باشد. سپس لیوان مرطوبکننده را از محل اتصال خارج کنید، آب باقیمانده را دور بریزید و داخل مخزن را از نظر رسوب، تغییر رنگ، بوی نامطبوع، ترکخوردگی یا جرم بررسی کنید. اگر مخزن کدر، جرمگرفته یا ترکخورده باشد، بهتر است تعویض شود؛ چون این قطعه مستقیماً در مسیر اکسیژن تنفسی بیمار قرار دارد.
پس از بررسی مخزن، آن را فقط با آب مقطر تمیز پر کنید. سطح آب باید بین خط حداقل MIN و حداکثر MAX باشد. پر کردن کمتر از حداقل باعث میشود مرطوبسازی کافی انجام نشود، و پر کردن بیش از خط مجاز میتواند باعث ورود قطرات آب به شلنگ، ایجاد صدای غیرطبیعی، اختلال در جریان اکسیژن یا احساس رطوبت زیاد در مسیر تنفس شود. بنابراین در ظرف آب مقطر اکسیژن ساز، مقدار آب به اندازه نوع آب اهمیت دارد.
نحوه پر کردن، نصب و شستوشوی مخزن آب اکسیژن ساز
برای نصب، درپوش مخزن را کاملاً ببندید و مطمئن شوید واشر یا اورینگ در جای خود قرار دارد. سپس ورودی مخزن را به خروجی اکسیژن دستگاه وصل کنید و شلنگ بیمار را به خروجی لیوان مرطوبکننده متصل نمایید. اتصالها نباید شل، کج یا نشتیدار باشند. اگر پس از روشن کردن دستگاه، حبابزدن داخل لیوان دیده نمیشود، ابتدا سطح آب، بسته بودن درپوش، سلامت شلنگ و درست بودن جهت اتصالها را بررسی کنید.
شستوشوی منظم لیوان مرطوب کننده دستگاه اکسیژن ساز برای جلوگیری از رسوب و آلودگی ضروری است. در استفاده خانگی، بهتر است آب مانده بهصورت روزانه تخلیه شود و مخزن طبق دستور دفترچه دستگاه با آب گرم و شوینده ملایم شسته شود. پس از شستوشو، باید مخزن کاملاً آبکشی شود تا هیچ باقیماندهای از شوینده داخل آن نماند. استفاده از مواد شیمیایی قوی، وایتکس غلیظ، الکل، اسانس یا ضدعفونیکنندههای نامناسب برای شستوشوی روزانه توصیه نمیشود، مگر اینکه سازنده دستگاه روش مشخصی را در دفترچه اعلام کرده باشد.
پس از شستوشو، مخزن باید در محیط تمیز و با جریان هوای مناسب خشک شود و سپس دوباره با آب مقطر تازه پر گردد. نگهداری آب چندروزه داخل مخزن، باز گذاشتن درپوش، تماس دست آلوده با داخل لیوان یا استفاده از مخزن بدون خشککردن مناسب میتواند خطر آلودگی را افزایش دهد. در نگهداری از اکسیژن ساز های خانگی، مخزن آب یکی از قطعات ساده اما حساس است؛ چون هم روی راحتی تنفس بیمار اثر دارد و هم در صورت بیتوجهی میتواند باعث رسوب، بو، نشتی یا اختلال در مسیر اکسیژن شود.
| مرحله کار با مخزن | اقدام صحیح | اشتباه رایج |
|---|---|---|
| جدا کردن مخزن | خاموش کردن دستگاه و جدا کردن آرام لیوان مرطوبکننده | باز کردن مخزن هنگام کار دستگاه یا کشیدن ناگهانی شلنگ |
| پر کردن مخزن | ریختن آب مقطر تازه بین خطوط MIN و MAX | استفاده از آب معمولی یا پر کردن بیش از حد مجاز |
| نصب مخزن | بستن کامل درپوش و اتصال درست ورودی و خروجی | شل بودن درپوش، جابهجا زدن شلنگ یا بیتوجهی به نشتی |
| شستوشو و خشککردن | تخلیه روزانه آب، شستوشو با شوینده ملایم، آبکشی کامل و خشککردن | نگهداشتن آب مانده، استفاده از مواد قوی یا آبکشی ناقص |
نگهداری از دستگاه اکسیژن ساز خانگی فقط به تمیز نگه داشتن ظاهر دستگاه محدود نمیشود؛ بلکه شامل مراقبت از فیلترها، مسیر هوا، شلنگ، کانولا، مخزن آب و محل قرارگیری دستگاه است. اکسیژنساز برای عملکرد صحیح، باید هوای محیط را بهراحتی دریافت کند و مسیر خروج اکسیژن نیز بدون گرفتگی، نشتی یا آلودگی باشد. اگر فیلترها کثیف شوند، شلنگ خم شود یا مخزن آب جرم بگیرد، کیفیت اکسیژندرمانی کاهش پیدا میکند و فشار بیشتری به دستگاه وارد میشود.
در طرز صحیح نگهداری از دستگاه اکسیژن ساز، محل قرارگیری دستگاه اهمیت زیادی دارد. دستگاه نباید کاملاً به دیوار، پرده، مبل یا وسایل دیگر چسبیده باشد؛ زیرا ورودی و خروجی هوا باید آزاد بمانند. بهتر است اکسیژنساز در محیطی خشک، تمیز، دارای تهویه مناسب و دور از گردوغبار، رطوبت زیاد، نور مستقیم شدید، بخاری، اجاق گاز، سیگار و مواد قابل اشتعال قرار گیرد. اکسیژن خود بهتنهایی آتشزا نیست، اما شدت شعلهوری مواد قابل اشتعال را افزایش میدهد؛ بنابراین رعایت ایمنی در کنار دستگاه ضروری است.
فیلتر ورودی هوا یکی از مهمترین بخشها در نگهداری از اکسیژن ساز های خانگی است. این فیلتر از ورود گردوغبار و ذرات معلق به داخل دستگاه جلوگیری میکند. بسته به مدل دستگاه، فیلتر ممکن است قابل شستوشو یا قابل تعویض باشد. اگر فیلتر کثیف بماند، جریان هوا کاهش مییابد، کمپرسور تحت فشار قرار میگیرد و دستگاه ممکن است داغتر، پرصداتر یا کمبازدهتر کار کند. زمان شستوشو یا تعویض فیلتر باید طبق دفترچه راهنمای همان مدل انجام شود.
شلنگ اکسیژن، کانولا یا ماسک نیز باید مرتب بررسی شوند. تاخوردگی شلنگ، لهشدگی، ترکخوردگی، آلودگی یا تجمع قطرات آب در مسیر شلنگ میتواند انتقال اکسیژن را مختل کند. کانولا و ماسک در تماس مستقیم با بینی، دهان و پوست بیمار هستند؛ بنابراین باید طبق توصیه سازنده و شرایط بیمار تعویض یا تمیز شوند. اگر بیمار احساس کند اکسیژن بهخوبی نمیرسد، قبل از دستکاری درجه دستگاه، ابتدا باید مسیر شلنگ، اتصالات، فیلتر و کانولا بررسی شود.
مخزن آب دستگاه اکسیژن ساز نیز باید روزانه از آب مانده خالی شود، با روش مناسب شسته و کاملاً خشک گردد. باقی ماندن آب در لیوان مرطوبکننده، استفاده از آب معمولی، پر کردن بیش از حد مخزن یا بستن ناقص درپوش میتواند باعث رسوب، بو، نشتی یا ورود قطرات آب به شلنگ شود. برای بدنه دستگاه نیز از دستمال نرم و کمی مرطوب استفاده کنید و از ریختن مستقیم آب یا مواد شوینده روی دستگاه خودداری نمایید. هرگونه آلارم، صدای غیرعادی، افت غلظت اکسیژن، داغ شدن بیش از حد یا خاموشی ناگهانی باید توسط کارشناس تجهیزات پزشکی بررسی شود.
| بخش دستگاه | روش نگهداری صحیح | علامت هشدار |
|---|---|---|
| فیلتر ورودی هوا | تمیز یا تعویض طبق دفترچه دستگاه | داغ شدن دستگاه، صدای زیاد، افت جریان یا آلارم |
| شلنگ و کانولا | بررسی تاخوردگی، نشتی، آلودگی و تعویض در زمان مناسب | نرسیدن اکسیژن، صدای نشتی یا وجود قطرات آب در شلنگ |
| مخزن آب | تخلیه آب مانده، شستوشو، آبکشی کامل و خشککردن | رسوب، بوی نامطبوع، نشتی یا ورود آب به شلنگ |
| محل قرارگیری دستگاه | فضای دارای تهویه، دور از دیوار، گردوغبار، گرما و شعله | افزایش دما، کاهش عملکرد، آلارم یا خاموش شدن ناگهانی |
| بدنه و پنل دستگاه | تمیز کردن با دستمال نرم و جلوگیری از ورود آب به دستگاه | خرابی دکمهها، آلارم، نمایش خطا یا نفوذ رطوبت |
یکی از اشتباهات رایج در استفاده از دستگاه اکسیژنساز، ریختن هر نوع آب یا مایع داخل مخزن مرطوبکننده است. داخل لیوان دستگاه فقط باید آب مقطر تمیز ریخته شود. آب لولهکشی، آب معدنی، آب جوشیده، گلاب، اسانس، الکل، سرم شستوشو یا آب اکسیژنه برای این کار مناسب نیستند. این مواد ممکن است باعث رسوب، تحریک مجاری تنفسی، آسیب به قطعات پلاستیکی یا آلودگی مسیر اکسیژن شوند.
گاهی اصطلاحاتی مانند آب اکسیژن، آب اکسیژنه یا آب مقطر بهاشتباه به جای یکدیگر استفاده میشوند، در حالی که اینها یکسان نیستند. آب مقطر، آبی با املاح بسیار کم است و برای مخزن مرطوبکننده دستگاه اکسیژنساز استفاده میشود. اما آب اکسیژنه یک ماده شیمیایی ضدعفونیکننده است و نباید داخل مسیر تنفسی یا مخزن دستگاه ریخته شود. همچنین اگر پرسیده شود آب اکسیژن را در چه ظرفی نگهداری میکنند یا خواص آن چگونه تغییر میکند، این موضوع ارتباطی با آب مقطر مورد استفاده در اکسیژنساز ندارد.
اشتباه مهم دیگر، پر کردن بیش از حد مخزن آب است. بعضی افراد تصور میکنند هرچه آب بیشتری داخل لیوان بریزند، اکسیژن بهتر مرطوب میشود؛ اما این کار میتواند باعث ورود قطرات آب به شلنگ، ایجاد صدای غیرطبیعی، کاهش کیفیت جریان اکسیژن یا ناراحتی بیمار شود. سطح آب باید همیشه بین خطوط MIN و MAX باشد. از طرف دیگر، نگهداشتن آب مانده در مخزن برای چند روز نیز میتواند خطر آلودگی و بوی نامطبوع را افزایش دهد.
تنظیم خودسرانه درجه اکسیژن نیز یکی از خطاهای جدی است. در دستگاه اکسیژنساز خانگی، مقدار جریان با فلومتر تنظیم میشود و در کپسول اکسیژن نیز درجه خروجی باید طبق دستور پزشک باشد. عبارتهایی مانند درجه کپسول اکسیژن برای تنگی نفس نباید باعث شود بیمار یا همراه او بدون نسخه، جریان اکسیژن را کم یا زیاد کند. اکسیژندرمانی در بعضی بیماران، بهویژه بیماران مزمن ریوی، باید با دقت و طبق تجویز انجام شود.
از نظر ایمنی، اکسیژن باید دور از شعله، سیگار، اجاق، بخاری، اسپریهای قابل اشتعال و روغنها استفاده شود. اکسیژن بهتنهایی آتش نمیگیرد، اما باعث میشود مواد قابل اشتعال بسیار سریعتر و شدیدتر بسوزند. همچنین نباید دستگاه را به دیوار بچسبانید، فیلتر کثیف را نادیده بگیرید، شلنگ ترکخورده را ادامه دهید یا مخزن جرمگرفته را استفاده کنید. استفاده صحیح از دستگاه اکسیژنساز یعنی رعایت همزمان سه اصل: آب مناسب، تنظیم درست جریان و نگهداری منظم قطعات.
بله. اکسیژنساز بدون آب مقطر هم میتواند اکسیژن تولید کند، چون آب مقطر برای تولید اکسیژن نیست. دستگاه اکسیژنساز، اکسیژن را از هوای محیط جدا و تغلیظ میکند. آب مقطر دستگاه اکسیژن ساز فقط زمانی استفاده میشود که لیوان مرطوبکننده نصب باشد و بخواهیم اکسیژن خروجی کمی رطوبت بگیرد.
داخل مخزن آب دستگاه اکسیژن ساز یا لیوان مرطوبکننده باید فقط آب مقطر تمیز ریخته شود. آب لولهکشی، آب معدنی، آب جوشیده، آب اکسیژنه، گلاب، الکل، اسانس یا مواد ضدعفونیکننده برای این مخزن مناسب نیستند؛ چون میتوانند باعث رسوب، تحریک مجاری تنفسی یا آسیب به قطعات دستگاه شوند.
اکسیژن خشک مستقیماً از خروجی دستگاه وارد شلنگ، کانولا یا ماسک میشود و از مخزن آب عبور نمیکند. اکسیژن مرطوب قبل از رسیدن به بیمار از لیوان مرطوب کننده دستگاه اکسیژن ساز عبور میکند و کمی رطوبت میگیرد. اکسیژن مرطوب میتواند در برخی بیماران، خشکی بینی و گلو را کمتر کند.
در نگهداری از دستگاه اکسیژن ساز خانگی باید فیلتر ورودی طبق دفترچه دستگاه تمیز یا تعویض شود، شلنگ و کانولا از نظر خمشدگی و نشتی بررسی شوند، مخزن آب روزانه تخلیه و شسته شود و دستگاه در محیطی دارای تهویه، دور از دیوار، گردوغبار، شعله، سیگار و گرمای زیاد قرار گیرد. هیچوقت آب یا شوینده را مستقیم روی بدنه دستگاه نریزید.
خیر. آب اکسیژنه یک ماده شیمیایی ضدعفونیکننده است و نباید داخل مخزن دستگاه اکسیژنساز ریخته شود. آب اکسیژن یا آب غنیشده با اکسیژن نیز جایگزین آب مقطر نیست. برای مخزن مرطوبکننده، انتخاب درست فقط آب مقطر تمیز است؛ چون هدف این مخزن مرطوبکردن اکسیژن خروجی است، نه ضدعفونی کردن یا تولید اکسیژن.
اگر درباره این مقاله سوالی دارید یا تجربهای در این زمینه داشتهاید، میتوانید نظر خود را ثبت کنید. پیام شما پس از بررسی نمایش داده خواهد شد.
| نام | |
| ایمیل | |
| متن نظر | |
