مقالات سلامت، پزشکی و تجهیزات پزشکی

بی‌ام‌آی پرایم (BMI Prime) روشی ساده‌تر برای فهمیدن جایگاه عدد BMI است. BMI معمولی فقط می‌گوید شاخص توده بدنی شما چند است؛ اما بی‌ام‌آی پرایم نشان می‌دهد این عدد نسبت به مرز بالایی وزن سالم، یعنی BMI برابر ۲۵، چقدر فاصله دارد. به همین دلیل در منابع علمی از آن به‌عنوان یک شاخص نسبی برای مقایسه BMI با حد بالایی محدوده وزن سالم یاد می‌شود.

خطرات مرتبط با اضافه وزن فقط به دیابت یا فشار خون محدود نمی‌شود. سازمان جهانی بهداشت و مراکز معتبر پزشکی، چاقی را یک بیماری مزمن و چندسیستمی می‌دانند که می‌تواند قلب و عروق، قند خون، کبد، کلیه، ریه، خواب، مفاصل، باروری، بارداری، پوست، سلامت روان و خطر برخی سرطان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. شدت خطر در همه افراد یکسان نیست و با مقدار و محل تجمع چربی، مدت ابتلا، سن، سابقه خانوادگی و وجود عوامل خطر دیگر تغییر می‌کند.

انواع چاقی شکم را نمی‌توان فقط از روی فرم ظاهری شکم به چند مدل قطعی تقسیم کرد. از نظر پزشکی، مهم‌ترین تفکیک میان چربی زیرجلدی شکم و چربی احشایی است؛ چربی زیرجلدی درست زیر پوست قرار دارد، اما چربی احشایی در عمق شکم و اطراف اندام‌هایی مانند کبد، روده و پانکراس تجمع پیدا می‌کند. این دو نوع ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند و خطر متابولیک یکسانی ندارند.

جدول تناسب قد و وزن یک عدد ثابت و قطعی به نام «وزن ایده‌آل» ارائه نمی‌دهد؛ بلکه نشان می‌دهد برای هر قد، چه بازه‌ای از وزن در محدودهٔ استاندارد شاخص توده بدنی قرار می‌گیرد. در بزرگسالان، این بازه معمولاً بر اساس BMI بین ۱۸٫۵ تا ۲۴٫۹ محاسبه می‌شود، اما در کودکان و نوجوانان نمی‌توان از همین جدول ثابت استفاده کرد؛ زیرا نتیجه باید با سن و جنس و نمودار رشد مقایسه شود.

درصد چربی بدن نشان می‌دهد چه مقدار از وزن کل بدن از بافت چربی تشکیل شده است. این عدد با وزن، شاخص توده بدنی یا اندازه دور شکم یکسان نیست. ممکن است دو نفر با قد و وزن مشابه، BMI یکسانی داشته باشند؛ اما یکی عضله بیشتر و دیگری چربی بیشتری داشته باشد. به همین دلیل، محاسبه درصد چربی بدن می‌تواند در کنار BMI، دور کمر، سن، جنس و وضعیت فعالیت بدنی، تصویر کامل‌تری از ترکیب بدن ارائه دهد.

حال بیمار در دیالیز همیشه یک حالت ثابت و ساده نیست. بعضی بیماران قبل از دیالیز سنگینی بدن، ورم، تنگی نفس، تهوع، خارش، بی‌اشتهایی یا خستگی دارند؛ بعضی در حین دیالیز احساس سرما، افت فشار، کرامپ، تهوع، سرگیجه، خواب‌آلودگی یا اضطراب را تجربه می‌کنند؛ و بعضی بعد از دیالیز چند ساعت تا حتی روز بعد دچار بی‌حالی، ضعف عضلانی، احساس تخلیه انرژی یا همان حالت washed out می‌شوند.

پتاسیم بالا در بیماران دیالیزی یکی از مهم‌ترین موضوعات ایمنی در همودیالیز است، چون پتاسیم مستقیماً با ریتم قلب، ضعف عضلانی، بی‌حسی، تهوع، تپش قلب و حتی ایست قلبی ارتباط دارد. در بیمار سالم، دفع پتاسیم کلیه نقش اصلی را در تنظیم این ماده معدنی دارد؛ اما وقتی کلیه‌ها از کار افتاده‌اند یا بیمار وارد مرحله نارسایی کلیه و دیالیز شده است، پتاسیم می‌تواند بین جلسات بالا برود و گاهی بدون علامت واضح، خطرناک شود.

محدوده فسفر مجاز در بیماران دیالیزی فقط یک عدد ساده در برگه آزمایش نیست. فسفر یا فسفات خون در بیمار دیالیزی باید در کنار کلسیم، PTH، ویتامین D، آلبومین، نوع دیالیز، کامل بودن جلسات، داروهای بایندر فسفر و روند چندماهه آزمایش‌ها تفسیر شود. بالا بودن فسفر خون ممکن است مدت‌ها علامت واضحی نداشته باشد، اما در بلندمدت با خارش، درد استخوان، ضعف استخوان‌ها، افزایش PTH، رسوب کلسیم و فسفر در رگ‌ها و افزایش خطر قلبی‌عروقی ارتباط دارد.

فسفر بالا در بیماران دیالیزی فقط یک عدد در برگه آزمایش نیست. فسفر یا فسفات ماده‌ای ضروری برای استخوان، دندان، عضله و تولید انرژی سلولی است؛ اما وقتی کلیه‌ها دیگر توان دفع کافی ندارند، فسفر اضافی در خون باقی می‌ماند و می‌تواند به‌تدریج روی استخوان، غدد پاراتیروئید، پوست، رگ‌ها و قلب اثر بگذارد. خطر اصلی این است که فسفر بالا در خون در بسیاری از بیماران علامت واضح ندارد و ممکن است فقط در آزمایش ماهانهٔ دیالیز دیده شود.

خستگی بعد از دیالیز فقط یک احساس ساده یا طبیعیِ قابل چشم‌پوشی نیست. بسیاری از بیماران بعد از همودیالیز دچار ضعف، بی‌حالی، خواب‌آلودگی، تهوع، سرگیجه، کرامپ عضلانی یا حال عمومی بد می‌شوند؛ اما شدت، مدت و علائم همراه تعیین می‌کند که این وضعیت بخشی از روند معمول درمان است یا نشانه‌ای از افت فشار، برداشت زیاد مایع، کم‌خونی، اختلال الکترولیت، تغذیه ناکافی یا ناکافی بودن کیفیت دیالیز.